साक्कोटाई येथील श्री अमृतकलशनाथर मंदिर

हे शिव मंदिर कुंभकोणम-मन्नारगुडी मार्गावर कुंभकोणमपासून ५ किलोमीटर्स वर, मयीलादुथुराई पासून ३९ किलोमीटर्सवर, थिरुवारुर पासून ३६ किलोमीटर्सवर आहे. महामाघम उत्सवाच्या निगडित असलेल्या बारा शिव मंदिरांपैकी हे सातवं मंदिर आहे. प्रलयातून वाहत आलेल्या कुंभाचा मध्यभाग इथे पडला आणि पुढे शिव लिंगात रूपांतरित झाला. हे मंदिर आदीकुंभेश्वरर सप्तस्थानांशी पण निगडित आहे. तामिळनाडूमधल्या साक्कोटाई येथे हे मंदिर स्थित आहे. पूर्वी ह्या स्थळाचे नाव कलयनल्लूर असे होते. हे मंदिर साधारण १५०० वर्षं जूनं आहे. हे पाडळ पेथ्र स्थळ कावेरी नदीच्या दक्षिण काठावर आहे. शैव संत संबंधर ह्यांनी ह्या मंदिराची स्तुती गायली आहे. म्हणून हे मंदिर ७व्या शतकाच्याही आधीपासून अस्तित्वात असावं. राजराजेश्वर चोळा राजाने ह्या मंदिराची दगडी बांधकाम करून पुनर्निर्मिती केली. नायक आणि मराठा राजांनी ह्या मंदिराचा विस्तार केला. कुलोथंग चोळा III ह्या राजाने ह्या मंदिराची पुनर्निमिती केली. ६३ नायनमारांपैकी सक्कीया नायनार ह्यांचा ह्या मंदिराशी निकटचा संबंध होता. हे मंदिर कोट्टैशिवन कोविल ह्या नावानेपण प्रसिद्ध आहे. असा समज आहे की पूर्वी ह्या मंदिराच्या भोवताली किल्ले आणि कालवे (तामिळ मध्ये अगळी) होते. पण आता फक्त शेष उरले आहेत. असा समज आहे की पूर्वी इथे बुद्ध धर्माचे संन्यासी (ज्यांना सक्कीया असे म्हणतात) वस्ती करून होते. म्हणून ह्या स्थळाला सक्कीयाकोट्टै असे नाव प्राप्त झाले. कालांतराने ते साक्कोटाई असे झाले. 

मूलवर: श्री अमृतकलशनाथर, श्री अमृतकडेश्वरर
देवी: श्री अमृतवल्ली
उत्सव मूर्ती: श्री अमृतकलशनाथर
पवित्र तीर्थ: नंगूवेद तीर्थ
पुराणिक नाव: थिरुकलैनल्लूर
पवित्र वृक्ष: शमी (तामिळ मध्ये वन्नी)

क्षेत्र पुराण: 

हे मंदिर प्रलयाशी तसेच महामाघम तीर्थाच्या निर्मितीशी निगडित आहे. ह्या ठिकाणी कुंभाचा मध्य भाग पडला आणि त्याचे शिव लिंगात रूपांतर झाले

हिंदू धर्मातली प्रत्येक व्यक्ती पापनिरसन होण्यासाठी प्रार्थना करत असते.  पापनिरसन करणाऱ्या क्षेत्रांबद्दल अशी एक जुनी समजूत आहे कि एका क्षेत्रामध्ये केलेल्या पापाचं निरसन पुण्य क्षेत्राला भेट देऊन आणि तिथे प्रार्थना करून होतं. पुण्य क्षेत्रामध्ये पाप घडलं असेल तर त्याचं निरसन वाराणसी मध्ये जाऊन आणि तिथे प्रार्थना करून होतं. वाराणसी मध्ये पाप घडलं असेल तर तर त्याचं निरसन कुंभकोणमला भेट देऊन आणि तिथे प्रार्थना करून होतं. पण कुंभकोणममध्ये घडलेल्या पापाचं निरसन मात्र फक्त कुंभकोणममध्ये प्रार्थना करुनच होतं. ह्यातून कुंभकोणम ह्या स्थळांचं महत्व कळतं. 

जेव्हा युगाअंती अधर्म जेव्हा पराकोटीला पोचतो तेव्हा नवीन युगाची सुरुवात करण्यासाठी भगवान शिव महाप्रलय घडवून आणतात. आणि तसेच ते नवीन सृष्टी निर्माण करण्यामध्ये मदत पण करतात.

एकदा प्रलय होण्याआधी ब्रह्मदेवांना अशी शंका आली की सृष्टी निर्माण करण्यासाठी लागणारी सर्व बीजे नष्ट झाली तर मग सृष्टीनिर्मिती कशी करायची. त्यावेळी भगवान शिवांनी ब्रह्मदेवांना बीजांचं रक्षण कसं करायचं हे सांगितलं तसंच प्रलयाच्या अंती सृष्टिनिर्मिती कशी करायची ह्याचं पण ज्ञान दिलं. त्यांनी ब्रह्मदेवांना अमृत आणि माती ह्यांचं मिश्रण करून त्यापासून एक कलश निर्मायला सांगितलं. आणि त्यामध्ये अमृत आणि सृष्टीनिर्मितीला आवश्यक सर्व बीजे कलशामध्ये पेरायला सांगितली. त्या कलशाच्या चारी बाजूंना वेद, पुराणे, आगमशास्त्रे पसरायला सांगितली. त्या कलशाच्या तोंडाशी पांच आंब्याची पाने ठेवून त्या वरती नारळ ठेवण्यास सांगितले जेणेकरून त्याला कलशाचा आकार येईल. तसेच तो कलश बंद करण्याआधी त्या कलशाला एक यज्ञोपवीत (जानवे) गुंडाळण्यास सांगितले. त्या तयार झालेल्या कलशाला भगवान शिवांनी मेरुपर्वताच्या शिखरावर जेथे ब्रह्मदेवांचे वसतिस्थान आहे तिथे ठेवावयास सांगितले आणि त्याला दर्भाच्या दोरीने छतास टांगावयास सांगितले. त्यानंतर त्यांनी त्या कलशाची बिल्वपत्र आणि फुलांनीं पूजा करण्यास सांगितले. आणि त्या कलशावर अमृताचा शिडकाव करून पवित्र करण्यास सांगितले. भगवान शिव म्हणाले कि प्रलयाच्या वेळेस हा कलश वाहत जाऊन एका स्थळी थांबेल. आणि मग भगवान शिव स्वतः किराटमूर्तींच्या (शिकारी) रूपात येऊन तो कलश फोडतील जेणेकरून ब्रह्मदेव सृष्टीची निर्मिती परत चालू करू शकतील.

ब्रह्मदेवांनी भगवान शिवांच्या सर्व सूचनांची अचूक अंमलबजावणी केली. पुढे जेव्हा प्रलय आला त्यावेळी निसर्गाच्या कोपाची पराकाष्ठा झाल्याने सगळीकडे अंदाधुंदी माजली. मेरू पर्वत पण प्रलयामध्ये बुडून गेला. तो कलश वाहत वाहत दक्षिणेकडे जाऊ लागला आणि एका स्थळी जाऊन थांबला. जसजसं प्रलयाचे पाणी ओसरायला लागले तसतसं कलशाच्या भोवतीचे दर्भ, आंब्याची पाने, बिल्व पत्रे हे कलशापासून अलग झाले. ज्या ठिकाणी आंब्याची पाने पडली त्या ठिकाणी तिथे शमी वृक्ष प्रगटला तसेच कलशाच्या भोवती गुंडाळलेल्या दर्भामधून शिव लिंग निर्माण झाले. ज्या ठिकाणी बिल्व पत्रे पडली त्या ठिकाणी बिल्व वन तयार झाले. तसेच सप्त मातृका देवी प्रकट झाल्या आणि त्या स्थळाच्या रक्षक बनल्या. दर्भापासून निर्माण झालेल्या लिंगाचे नाव दर्भ लिंग असे झाले. हे सगळं समुद्राच्या पश्चिम दिशेला घडलं. त्यानंतर कलश वायव्य दिशेला सरकायला लागला आणि मग ह्या ठिकाणी जागी स्थिर झाला. इथे कलश स्थिर झाला म्हणून ह्या स्थळाला कुंभकोणम असे नाव प्राप्त झाले. कलशाच्या भोवतील गोष्टी पडायला सुरुवात झाली. जिथे कलशाला धरून असलेले जानवे थांबले तिथे शिव लिंग निर्माण झाले. त्या शिव लिंगाचे नाव श्री सोमेश्वरर असे आहे. जिथे जानवे पडले तिथे लिंग निर्माण झाले. त्याचे नाव गौतमेश्वरर असे आहे. जिथे बिल्व पत्रे पडली तिथे लिंग निर्माण झाले त्याचे नाव नागेश्वरर असे झाले. नारळाचे पण शिव लिंगात रूपांतर झाले. ह्या स्थळाचे नाव नल्लिकेश्वरम असे झाले आणि शिव लिंगाचे नाव अभिमुक्तेश्वरर असे झाले. शेवटी बीजे असलेला कलशच उरला. श्री ब्रह्मदेवांनी ह्या कलशामधली बीजे सृष्टीनिर्मितीसाठी उपलब्ध होण्यासाठी भगवान शिवांची प्रार्थना केली. भगवान शिव किराटमूर्तिस्वरूपांत आले आणि त्यांनी आपल्या बाणांनी कलश फोडला. कलश फुटला आणि त्यातील गोष्टी विविध ठिकाणी पडल्या. ह्या सर्व ठिकाणी शिव लिंग निर्माण झाले आणि प्रत्येक ठिकाणी कालांतराने शिव मंदिर बांधले गेले.

श्री आदिकुंभेश्वरर मंदिर: ह्या स्थळी अमृत कलश थांबला. असा समज आहे की भगवान शिवांनी स्वतः इथे माती आणि अमृत ह्यांच्या मिश्रणाने शिवलिंग तयार केले. ह्या लिंगाचा आकार कलशाच्या गळ्यासारखा आहे. भगवान शिवांनी ह्या लिंगाची उपासना केली. 

श्री सोमेश्वरर मंदिर: इथे कलशाला गुंडाळलेले जानवे थांबले आणि त्यातून एक शिव लिंग निर्माण झाले.

श्री नागेश्वरर मंदिर: इथे बिल्व पत्रे पडली आणि त्याचे रूपांतर शिव लिंगामध्ये झाले.

श्री अभिमुक्तेश्वरर मंदिर: इथे कलशावरचा नारळ पडला आणि त्याचे रूपांतर शिव लिंगामध्ये झाले.

श्री गौतमेश्वरर मंदिर: इथे कलशाला गुंडाळलेले जानवे (उपवित) पडले आणि त्याचे रूपांतर शिव लिंगामध्ये झाले.

श्री कोणेश्वरर मंदिर: इथे कलशाची कडा पडली आणि त्याचे रूपांतर शिव लिंगामध्ये झाले.

साक्कोटाई येथील श्री अमृतकलशनाथर मंदिर: इथे कलशाचा मध्यभाग पडला. ह्या स्थळाला कलयनल्लुर असे पण म्हणतात. तामिळमध्ये कलशाच्या मध्य भागाला कलय म्हणतात. 

श्री बाणपुरीश्वरर मंदिर: ह्या स्थळी भगवान शिवांनी आपल्या बाणांनी कलश फोडला.

श्री आदिकंपट्टा विश्वनाथर मंदिर: इथे कलशातली फुले पडली आणि त्यांचे रूपांतर शिवलिंगामध्ये झाले. ह्या स्थळी मालती फुलं विपुल प्रमाणात होती म्हणून ह्या स्थळाला पूर्वी मालती वनम असे नाव होते.

श्री कालहस्तीश्वरर मंदिर: इथे कलशातील चंदन पडले आणि त्याचे रूपांतर शिव लिंगामध्ये झाले.

श्री एकांबरेश्वरर मंदिर: जिथे कलशाचे उर्वरित भाग पडले आणि त्याचे रूपांतर शिव लिंगामध्ये झाले.

श्री कोट्टाईयूर कोडेश्वरर मंदिर: इथे कलशातल्या अमृताचे काही थेम्ब पडले आणि त्याचे रूपांतर शिव लिंगामध्ये झाले.

२. साक्कोटाई: संत सक्कीया हे कट्टर शिव भक्त होते. ते बुद्ध साधुंसारखा पोशाख परिधान करून भगवान शिवांची पूजा करायचे. मंदिराच्या मार्गावर ते एका दगडाची पूजा करायचे आणि फुलांऐवजी दगड अर्पण करायचे. एक दिवस जेवण करायच्या आधी ते पूजा करायला विसरले. ते जिथे दगडाची पूजा करायचे तिथे धावत गेले. ते जेव्हा तिथे पोचले तेव्हा कैलासातले दगड त्यांच्या पायावर पडायला लागले. श्री पार्वती देवी आणि भगवान शिव त्यांच्यासमोर प्रकट झाले आणि त्यांनी आशीर्वाद दिले. भगवान शिवांनी त्यांना नायनमारांमध्ये समाविष्ट केलं म्हणून त्यांना सक्कीयानायनार असं संबोधलं जातं. इथे सक्कीयांनी भगवान शिवांची पूजा केली म्हणून ह्या स्थळाला साक्कोटाई असं नाव प्राप्त झालं.

३. श्री पार्वती देवींनी इथे तपश्चर्या केली आणि भगवान शिवांशी विवाह केला. म्हणून इथे त्यांची मूर्ती आहे ज्याचे नाव तपस्याअम्मन असे आहे.

४. इथे कलशाचा मध्य भाग पडला म्हणून ह्या स्थळाला कलयनल्लुर असे नाव प्राप्त झाले.

ह्या ठिकाणी ज्यांनी उपासना केली त्यांची नावे: श्री ब्रह्म, सक्कीयानायनार, श्री शनीश्वरर

वैशिष्ट्ये:

१. हे महामाघम उत्सवाशी निगडित मंदिर आहे. 

२. श्री दक्षिणामूर्तींची मूर्ती अलौकिक आहे.

३. इथले शिव लिंग हिरव्या ग्रॅनाईटचे आहे.

४. श्री पार्वती देवींची मूर्ती अलौकिक आहे आणि अशी मूर्ती दुसऱ्या कुठल्या मंदिरांत दिसत नाही.

५. सप्त मातृका एका शिळेमध्ये कोरल्या आहेत.

६. इथे श्री अर्धनारीश्वरांची मूर्ती अलौकिक आहे. ह्या मूर्तीमध्ये ते उजव्या पायावर उभे आहेत असे दर्शित केले आहे.

७. इथले शिव लिंग मातीचे आहे.

मंदिराबद्दल माहिती:

हे मंदिर पूर्वाभिमुख असून ह्याला एक परिक्रमा आणि तीन स्तरांचं राजगोपुर आहे. प्रवेशद्वारावर रस्त्याच्या बाजूला एक कमान आहे. ह्या कमानीवर भगवान शिव आणि श्री पार्वती देवी आणि त्यांच्या समवेत श्री गणेश आणि श्री मुरुगन असे शिल्प आहे. मंदिरामध्ये गाभारा, अंतराळ आणि अर्धमंडप आहे. राजगोपुराच्या पुढ्यात नंदी आणि बलीपीठ आहेत. ह्या शिवाय मंडपामध्येपण नंदी आणि बलीपीठ आहेत. गाभारा शिव लिंगाच्या आकाराचा आहे. शिव लिंग स्वयंभू आहे. मंदिराच्या आवाराच्या भिंतींच्या आत आणि बाहेर खंदक आहेत. इथे एक मंडप आहे ज्याचे नाव नायक्कर मंडप असे आहे. उत्तरेकडे श्री अंबिका देवींचे दक्षिणाभिमुखी देवालय आहे. महामंडपाच्या प्रवेशाशी श्री दंडपाणी आणि श्री नर्दन विनायकर ह्यांच्या मूर्ती आहेत. शिव लिंगाच्या पुढ्यात नंदी आणि बलीपीठ त्यांच्या नेहमीच्या स्थानी आहेत. मंडपाचा आकार वटवाघुळाच्या (तामिळ मध्ये वोवळ) कपाळासारखा आहे. म्हणून ह्या मंडपाला वोवळ मंडप असे नाव आहे. मंडपामध्ये श्री पार्वती देवी आणि भगवान शिवांची वधू-वर पोषाखातली मूर्ती आहे. 

कोष्ठ मूर्ती: श्री अर्धनारीश्वरर, श्री दक्षिणामूर्ती, श्री लिंगोद्भवर, श्री ब्रह्म आणि श्री दुर्गादेवी.

श्री दक्षिणामूर्तींची मूर्ती अलौकिक आहे. त्यांना चार हात आहेत. त्यांच्या उजवीकडील वरच्या हातामध्ये रुद्राक्षमाला आहे, डावीकडील वरच्या हातामध्ये अग्नी आहे, उजवीकडील खालचा हात मुद्रेमध्ये आहे, डावीकडील खालच्या हातामध्ये तालवृक्षाची (मराठी मध्ये ताडवृक्ष) पाने आहेत. त्यांच्या डोक्यामागे प्रभावळ आहे. त्यांच्यामागे मोठं कल्लाळ वृक्ष आहे. 

श्री लिंगोद्भवरांची मूर्ती हिरव्या ग्रॅनाइटची आहे. ही मूर्ती गाभाऱ्याच्या मागे असून तिच्या आजूबाजूला श्री महाविष्णू आणि श्री ब्रह्मदेव आहेत. ह्या ठिकाणी आपल्याला त्रिमूर्तींचं दर्शन होतं. श्री चंडिकेश्वरांची मूर्ती नेहमीच्या ठिकाणी आहे. 

श्री अंबिका देवींची त्या तपश्चर्या करत आहेत अशी मूर्ती असलेले एक स्वतंत्र देवालय आहे. इथे त्यांचे नाव तपस्याअम्मन असे आहे. त्या उजव्या पायावर उभ्या आहेत आणि डावा पाय मांडीपर्यंत दुमडलेला आहे, उजवा हात माथ्यावर आहे आणि डावा हात पोटाशी आहे. 

इथे अजून एक श्री अंबिका देवींचे देवालय आहे ज्यामध्ये त्यांना श्री अमृतवल्ली असे संबोधले जाते. हे देवालय महामंडपाच्या उत्तरेला आहे.

सप्त मातृका एका दगडामध्ये कोरल्या आहेत. 

ह्याशिवाय इथे पुढील देवालये आहेत: नालवर, नवग्रह, वायूलिंग, पृथ्वी लिंग, थेयुलिंग, वल्ली आणि दैवानै समवेत श्री सुब्रमण्यम, श्री गजलक्ष्मी, श्री भैरव, श्री भिक्षादनर, श्री चंद्र, श्री सूर्य, श्री शनीश्वरर, श्री राहू आणि सक्कीयानायनार.

प्रार्थना:

भाविक जन इथे ६०व्वा वाढदिवस (षष्ट्यब्दी पूर्ती), ७०व्वा वाढदिवस (भीमारथ शांती), ८०व्वा वाढदिवस (सदाभिषेक) साजरे करतात.

पूजा:

आगम नियमानुसार दैनंदिन पूजा, सोमवारी आणि शुक्रवारी पूजा, पाक्षिक प्रदोष पूजा तसेच मासिक पूजा (अमावस्या, पौर्णिमा आणि चतुर्थी) केल्या जातात.

मंदिरात साजरे होणारे सण:

वैकासि (मे-जून): वैकासि विशाखम
आनी (जून-जुलै): थिरुमंजनम
आडी (जुलै-ऑगस्ट): आडी पुरम
आवनी (ऑगस्ट-सप्टेंबर): श्री विनायकर चतुर्थी
पूरत्तासी (सप्टेंबर-ऑक्टोबर): नवरात्री
ऎप्पासी (ऑक्टोबर-नोव्हेंबर): स्कंद षष्ठी, अन्नाभिषेक
कार्थिगई (नोव्हेंबर-डिसेम्बर): थिरुकार्थिगई दीपम
मारगळी (डिसेंबर-जानेवारी): थिरुवथीरै
मासी (फेब्रुवारी-मार्च): महामाघम उत्सव, महाशिवरात्री
पंगूनी (मार्च-एप्रिल): पंगूनी उत्तिरम (उत्तरा फाल्गुनी नक्षत्रावर पूजा)

मंदिराच्या वेळा: सकाळी ९ ते १२, संध्याकाळी ५ ते ७

मंदिराचा पत्ता:

श्री अमृतकलशनाथर मंदिर,
साक्कोटाई,
कुंभकोणम,
तामिळ नाडू ६१२४०१

दूरध्वनी: ४३५२४१४४५३, ९६९८४६०९८४

अस्वीकरण आणि शिष्टाचार (Disclaimer and courtesy):

ह्या लेखांमधली माहिती संकलित करताना विविध आचार्यांचे उपन्यास, दक्षिण भारतातील काही नियतकालिके, तसेच इंटरनेट वरील विविध ब्लॉग्स आणि वेबसाईट्स ह्यांचा आधार घेतला आहे. आपल्याला ह्या लेखांमध्ये काही त्रुटी आढळल्यास आम्हाला जरूर कळवा.

Shri Amrutakalashnathar Temple at Sakkotai

This Shiva temple is at a distance of about 5 kms from Kumbhakonam on Mannargudi road, 39 kms from Mayiladuthurai, 36 kms from Thiruvarur. 

This is the seventh of twelve Shiva temples associated with Mahamagham festival. This is the place where the middle portion of the Kalash fell and became a Shiva Linga later during pralaya. This is one of the Saptasthana temples associated with Aadikumbheshwarar temple. It is located at Sakkotai in Tamil Nadu. Earlier, the place was known as Kalaynallur. The temple is more than 1500 years old. The temple is also one of the 276 Padal Petra Sthalam on the southern bank of Kaveri praised by Shaiva Saint Sambandhar. Hence this temple must have existed before the 7th century. It was reconstructed as a stone structure by Chola King Rajarajeshwar Chola. Extensions were made by Nayaks and Marathas. This temple was reconstructed by Kulothanga Chola III. Sakkiya Nayanar, one of the 63 Nayanmars, was closely associated with this temple. The temple was also known as KottaiShivan Kovil. It is believed that the temple was earlier surrounded by a big fort with canals (agazhi in tamil). But now what we come across are only the remains of fort and canal. It is stated that in the good old days a lot of buddhists (known as Sakkiya) used to reside here. Hence the place got the name Sakkiakottai which during the course of time changed to Sakkotai. The temple was built and renovated by Chola kings and Nayakkars. 

Moolavar: Shri Amrutakalashnathar, Shri Amrutakadeshwarar
Devi: Shri Amrutavalli
Utsav Murti: Shri Amrutakalashnathar
Sacred Theertha: Nanguveda Theertha
Puranik Name: Thirukalaynallur
Sacred Vruksha: Shamee (Vanni in tamil)

Kshetra Purana:

This temple is associated with the formation of Mahamagham tank and the pralaya. This is the place where the middle portion of the Kalash fell and formed a Shiva Linga. 

According to an old saying, a sin committed in a Kshetra can be nullified by visiting and praying at another Punya Kshetra. A sin committed in a Punya Kshetra can be washed off by visiting and worshiping at Varanasi. A sin committed in Varanasi can only be washed at Kumbhakonam. But sin committed in Kumbhakonam can be washed off in Kumbhakonam itself. It means that other places, to wash off sins, we have to go to other places whereas Kumbhakonam is the only place where sins committed here can be washed off only at Kumbhakonam. This indicates the greatness of Kumbhakonam. Every human being (Hindu) always prays and worships to get rid of the sins and dushkarma. Hence the above statement was prevailing in those days. Similarly, when Adharma becomes maximum at the end of the Yuga, Lord Shiva creates a pralaya (a great deluge) so that a change takes place, and a new Yuga begins. But at the same time, He also helps in the new creation. 

Once just before pralaya, Lord Brahma, got a doubt in His mind that if all the seeds for creation are destroyed how to start the creation. He rushed to Lord Shiva, the destroyer, for guidance. At that time Lord Shiva advised him about the manner in which the seeds for new creation can be preserved and at the same time how to start the creation after pralaya. He advised Lord Brahma to make a pot by mixing mud (sand) and Amrut. Then fill it up with Amrut and keep all the seeds necessary for creation inside the pot. Then he advised that he should spread the Vedas, Agamas, Puranas etc on all 4 sides in the Kalash. He asked him to place a bunch of mango leaves and a coconut at the top of the pot so that it gets the shape of the Kalash. He advised him to tie the sacred thread (upavidh) around the pot and inside the pot put flowers etc before sealing it. Then he asked him to keep it at the top of Mount Meru (which is a residence of Lord Brahma) and hang it from the ceiling by tying it with a rope made of sacred grass (darbha). He asked him to worship it with bilva leaves by placing them along with flowers over the coconut. He asked him to make this Kalash sacred by sprinkling the Amrut over the Kalash. He told him that during the pralaya, this Kalash will flow along the water and will stop at a place. Then he will appear as a hunter (Keerat Moorthy) and break the pot so that Lord Brahma can start the creation of Shrushti.

Lord Brahma followed the instructions to the point. When the pralaya came, there was chaos around as nature's fury was at its highest in all forms. The Meru parvat also was drowned in the pralaya water and the Kalash along with the sacred grass tied around it started moving along the water towards the south. It reached a particular point and stayed at a place as pralaya water started receding. The sacred grass, the mango leaves, etc detached themselves and fell at that place. The place where the mango leaves fell, a Shamee tree manifested, and the sacred grass tied around the kalash became a Linga. There was a bilva tree and seven Goddesses appeared and stood as guard over that place. The darbha that formed the Linga is known as Darbha Linga. All this happened on the western side of the sea. Then Kalash started moving towards the North-West direction and stayed at a place. At that very moment there was a celestial voice stating that this is the place where the Kalash will finally stay and there is no other Kshetra that will be more sacred than this place. As Kalash stayed at this place, the place became known as Kumbhakonam.

The things around the Kalash started falling off on their own. The place where the sacred thread holding the Kalash stopped, a Shiva Linga was formed. The temple at this place is known as Someshwarar temple. The place where sacred thread around the Kalash fell, is the present Gautameshwarar temple. The place where the bilva leaves fell, the Linga was formed and the temple at this place is known as Nageshwarar temple. The coconut became a Linga and the temple at this place is known as Nallikeshwaram and linga is known as Abhimukheshwarar. In this manner the various parts of the Kalash fell and each of them formed a Swayambhoo Linga. In the end only Kalash containing the seeds remained. 

Lord Brahma started praying to Lord Shiva so that he can help him in recovering the beeja (seeds) from the Kalash. Lord Shiva appeared in the form of a hunter (Keerat Moorthy) and broke it with His arrow. The pot broke into pieces and the articles inside the pot fell at various places. At each place a Shiva Linga manifested on its own and at each place a temple was constructed later on. 

Aadikumbheshwarar temple: This is the place where the Amrut Kalash stopped first. It is believed that Lord Shiva himself made a Shiva Linga by mixing Amrut and mud (sand). He worshiped the Shiva Linga at this place and the Linga is in the shape of the neck of the pot (Kalash).

Someshwarar temple: The place where the sacred thread holding the Kalash stopped, a Shiva Linga was formed.

Nageshwarar temple: where the bilva leaves fell.

Abhimukheshwarar temple: where the coconut fell.

Gautameshwarar temple: where the sacred thread (upavidha) fell.

Koneshwarar temple: where the rim of the kalash fell.

Amrutakalashnathar temple at Sakkottai: this is the place where the middle portion of the Kalash fell. The place is known as Kalayanallur as the mid portion of the pot is known as Kalayam in Tamil.

Baanpurishwarar temple: the place from where Lord Shiva broke the Kalash with his arrow.

Aadikampatta Vishwanathar temple: where the flowers from the Kalash fell and the Linga was formed and the place became abundant with Malathy flowers and was known as Malathy Vanam.

Kalahastishwarar temple: where the Chandan from the Kalash fell.

Ekambareshwarar temple: where the remaining parts of the Kalash fell.

Kottaiyur Kodeshwarar temple: where some drops of Amrut fell.

2. Sakkotai: Saint Sakkia was a staunch devotee of Lord Shiva. He used to wear Sakkia (buddhist) style dress and worship Lord Shiva at this temple. On his way to the temple he used to perform pooja to a stone and used stones instead of flowers. One day he forgot to do worship before taking his meals. He ran to the place where he used to worship the stone. When he reached the place, stones started falling at his feet from Kailash. Lord Shiva and Goddess Parvati appeared before him and blessed him. Lord Shiva made him one of the Nayanmars, hence he is known as Sakkianayanar. As a Sakkia worshiped at this place, the place got the name Sakkotai. 

3. Goddess Parvati did penance here and married Lord Shiva at this place. Hence we have her idol in a shrine known as Goddess Tapasyaamman. 

4. As the middle portion of the Kalash reached here during pralaya, the place got the name Kalaynallur.

Those who worshiped here: Lord Brahma, Sakkia Nayanar & Lord Shanishwarar. 

Special Features:

1. This is one of the temples connected with Mahamagham festival.

2. Idol of Lord Dakshinamurti is unique.

3. Idol of Shiva Linga is made of green granite.

4. The idol of Goddess Parvati is very unique and is rarely found in any other temple.

5. The Sapta Matrikas are sculptured in a single stone.

6. The idol of Lord Ardhanarishwarar is unique as he is depicted in standing position on his right leg.

About the temple:

This is an east facing temple with one prakara and a three tier Rajagopuram. There is an entrance arch at the entrance on the roadside. It has a sculpture of Lord Shiva and Goddess Parvati flanked by their sons – Lord Ganesha and Lord Muruga. The temple consists of Sanctum Sanctorum, Antarala and Ardha Mandap. Nandi and Balipeetham are in front of Rajagopuram. Additionally in Mandap also there is a Nandi and Balipeetham. The Sanctum is in the shape of a Shiva Linga. The Shiva linga is a Swayambhoo Linga and is made of sand. A moat surrounds both inside and outside the surrounding walls of the temple. There is a Mandap known as Nayakkar Mandap. To the North we have the Goddess shrine facing south. At the entrance of Maha Mandap we have an idol of Lord Dandapaani and idol of Lord Nardana Vinayaka. In front of Shiva Linga we come across Balipeeth and Nandi in their usual position. The Mandap is in the form of a forehead of a bat (vowaal in Tamil). Hence the Mandap is known as Vowaal Mandap. We come across idols of Lord Shiva and Goddess Parvati in their bridal attire in the mandap. 

Koshta Moorthis: Lord Ardhanarishwarar, Lord Dakshinamurthi, Lord Lingodbhavar, Lord Brahma and Goddess Durga. The idol of Lord Dakshinamurthi is unique. He has four hands, in his upper right hand he has a Rudraksha Mala, upper left hand – Agni, lower right hand – Mudra, lower left hand – palm leaves. There is a halo (prabhaval in Marathi) around the head. There is a big Kallal tree behind him. The idol of Lord Lingodbhavar is made of green granite. It is behind the sanctum with Lord Maha Vishnu and Lord Brahma on either side. Here we get the darshan of Treemurthi (i.e. Lord Brahma, Lord Vishnu and Lord Shiva) in one place. The shrine of Lord Chandikeshwarar is located in the usual place. 

There is a separate shrine of Goddess Ambika doing Tapascharya (penance). She is known as Goddess Tapasyaamman. She is standing on right leg with the left leg folded on thigh, right hand above her head with left hand on the stomach. There is another shrine in which Goddess Ambika is praised as Goddess Amrutavalli. This shrine is to the north of Mahamandap. Sapta Matrikas are sculptured in a single stone. There are shrines of Nalavar, Navagraha, Vaayu Linga, Prithvi Linga, Theyu linga, Lord Subramanyam with Valli and Deivanai, Goddess Gajalakshmi, Lord Bhairav, Lord Bhikshadanar, Lord Chandra, Lord Surya, Lord Shanishwarar, Lord Rahu and Sage Sakkiya Nayanaar. 

Prayers: 

People perform their 60th birthday (Shashtyabdha purti), 70th birthday (Bhimaratha Shanti) & 80th birthday (Sadabhishek) at this place for blessings.

Pooja:

1. Daily rituals as per Agama rules.

2. Weekly rituals on Mondays and Fridays.

3. Fortnightly pradosha pooja.

4. Monthly worship on new moon day, full moon day and Chaturthi.

Festivals: 

Vaikasi (May-June): Vaikasi Visakham
Aani (Jun-Jul): Aani Thirumanjanam
Aadi (Jul-Aug): Aadi Pooram (Pooja on Poorva Phalguni nakshatra day)
Aavani (Aug-Sept): Shri Vinayakar Chaturthi
Purattasi (Sept-Oct): Navaratri
Aippasi (Oct-Nov): Skanda Shashti and Annabhishekam
Karthigai (Nov-Dec): Thiru Karthigai (Karthigai Deepam) festival
Margazhi (Dec-Jan): Thiruvathirai
Maasi (Feb-Mar): Maha Magham festival and Shivaratri
Panguni (Mar-Apr): Panguni Uthiram (Pooja on Uttara Phalguni nakshatra day)

Temple Timings: 9 am-12 noon, 5 pm-7 pm

Address: 

Shri Amrutakalashnathar temple,
Sakkotai,
Kumbakonam,
Tamil Nadu 612401

Phone number:+01-4352414453; Cell:+91-9698460984

Courtesy: Various websites publishing information about temples in South India

शिवपुर येथील श्री शिवगुरूनाथस्वामी मंदिर / श्री शिवपुरनाथर / श्री ब्रह्मपुरीश्वरर मंदिर

हे शिव मंदिर कुंभकोणम-साक्कोटाई-थिरुवारुर मार्गावर कुंभकोणम पासून ७ किलोमीटर्स वर, थिरुवारुर पासून ३८ किलोमीटर्स वर आणि थिरुनागेश्वरम पासून ४ किलोमीटर्स वर आहे. हे पाडळ पेथ्र स्थळ कावेरी नदीच्या दक्षिण काठावर वसले आहे. शैव संत संबंधर, सुंदरर आणि माणिकवाचगर ह्यांनी ह्या मंदिराची स्तुती गायली आहे. म्हणून हे मंदिर ७व्या शतकाच्याही आधीपासून अस्तित्वात असावं. हे चोळा राजांनी बांधलेलं मंदिर साधारण २००० वर्षे जुनं असावं. नायक राजांनी आणि नट्टूकोट्टै चेट्टीयार ह्यांनी ह्या मंदिराचा विस्तार केला आणि सांभाळ केला. संत अरुणागिरिनाथर ह्यांनी ह्या मंदिरातील श्री मुरुगन ह्यांची स्तुती गायली आहे. 

पूर्वी हे मंदिर पूर्ण शिव लिंगांनी भरलेलं होतं. त्यामुळे मंदिरात कोणी चालत जाऊ शकायचं नाही. म्हणून भाविक जन लोळून ह्या मंदिरात यायचे. ह्याला तामिळ मध्ये अंगप्रदक्षिणा असं म्हणतात. 

मूलवर: श्री शिवगुरुनाथर, श्री शिवपुरनाथर, श्री ब्रह्मपुरीनाथर, श्री शिवपुरीश्वरर
देवी: श्री आयंबाळ, श्री शृंगारवल्ली, श्री पेरियानायकी
पवित्र तीर्थ: चंद्र तीर्थ, सूर्य तीर्थ, सुंदर तीर्थ
पवित्र वृक्ष: मराठीमध्ये सोनचाफा, तामिळमध्ये शेनबागम
पुराणिक नाव: कुबेरपुरम, भुकैलास, शेनबाग अरण्य
वर्तमान नाव: शिवपुरम

क्षेत्र पुराण:

१. स्थळ पुराणानुसार पृथ्वीवर जेव्हां प्रलय आला तेव्हां पृथ्वीला वाचविण्यासाठी श्री महाविष्णूंनी श्वेतवराह अवतार घेतला आणि पृथ्वीला आपल्या माथ्यावर धारण केलं. पृथ्वीला वाचविल्यानंतर आपल्या मूळ रूपांमध्ये परत येण्यासाठी त्यांनी भगवान शिवांची इथे उपासना केली. भगवान शिवांनी त्यांना परत मूळ रूपांत आणलं. श्री दक्षिणामूर्तींच्या देवालयाजवळ गाभाऱ्याच्या भिंतीवर एका शिल्पामध्ये ही घटना चित्रित केली आहे.  शैव संत संबंधर आणि अप्पर ह्यांनी गायलेल्या स्तुतींमध्ये ह्या घटनेचा उल्लेख आढळतो.

२. पुराणानुसार एकदा रावण इथे दर्शन घेण्यासाठी आला. त्याने मंदिरात येण्याआधी स्नान केले नव्हते आणि धार्मिक विधी पण केले नव्हते. नंदीने रावणाला अटकवले. कुबेर रावणाच्या मदतीसाठी आला आणि त्याने खरं कारण काय आहे हे न जाणता नंदीला रावणाला मंदिरात प्रवेश करू देण्याची आज्ञा केली. नंदीने कुबेराला शाप दिला की तो पृथ्वीवर एक अत्यंत लोभी राजा म्हणून जन्म घेईल. कुबेराने पृथ्वीवर एका राजघराण्यात जन्म घेतला आणि मोठा होऊन तो राजा बनला जो अत्यंत लोभी होता. तो नियमित शिव मंदिराला भेट देऊन भगवान शिवांची पूजा करायचा. एकदा त्याने परिक्रमेमध्ये एका तांब्याच्या पट्टीवर कोरलेला लेख वाचला ज्यामध्ये असं लिहिलं होतं की "जो कोणी तामिळ महिन्याच्या सोमवारी येणाऱ्या शिवरात्रीच्या दिवशी एका मुलाच्या रक्ताने शिव लिंगावर अभिषेक करेल तो प्रचंड श्रीमंत होईल". राजाने एका गरीब दाम्पत्याला पैसे देऊन त्यांच्या मुलाला बळी द्यायला तयार केलं. त्याने शिव मंदिरामध्ये तो मुलगा आणि त्याच्या पालकांसमवेत पूजा सुरु केली. जेव्हा राजाने त्या मुलाच्या गळा कापण्याची वेळ आली त्यावेळी तो मुलगा आपल्या पालकांना चिकटून बसला आणि त्याने श्री पार्वती देवींची प्रार्थना करायला चालू केलं. श्री पार्वती देवींनी भगवान शिवांना त्या मुलाला वाचविण्याची विनंती केली. भगवान शिव पार्वती देवींना म्हणाले की ही सगळी नंदीने कुबेराला दिलेल्या शापातून कुबेराला मुक्त करण्याची योजना आहे. ते म्हणाले तो मुलगा साक्षात अग्निदेव आहे आणि त्याचे पालक श्री इंद्रदेव आणि श्री इंद्राणी आहेत. भगवान शिव त्या स्थळी प्रकट झाले आणि त्यांनी त्या मुलाचं रक्षण केलं. कुबेराला आपल्या लोभाच्या तीव्रतेची जाणीव झाली आणि किती मोठं पाप त्याच्याकडून घडणार होतं ह्याची पण जाणीव झाली. कुबेराने भगवान शिवांकडे क्षमायाचना केली आणि भगवान शिवांनी त्याला शापातून मुक्त केलं. ह्या घटनेचं महत्त्व दर्शविण्यासाठी इथल्या शिवलिंगावर एक तडा आणि रक्ताचा थेंब आहे. म्हणून ह्या स्थळाला कुबेरपुरी किंवा कुबेरपूरम असे नाव प्राप्त झाले. 

३. सृष्टी निर्मिती चालू करण्याआधी श्री ब्रह्मदेवांनी इथे भगवान शिवांची उपासना केली म्हणून भगवान शिवांना इथे श्री ब्रह्मपुरीश्वरर असे संबोधले जाते.

४. एकदा शैव संत संबंधर त्यांच्या शिष्यांसमवेत इथे दर्शनासाठी आले त्यावेळी त्यांना असा अनुभव आला कि जमिनीच्या खाली सगळीकडे शिव लिंगेच पुरलेली आहेत. ह्या शिव लिंगांना पायाचा स्पर्श करून मंदिरात प्रवेश करणे त्यांना अनुचित वाटले म्हणून ते आणि त्यांचे शिष्य अंगप्रदक्षिणा करत मंदिरात पोचले. मंदिराच्या बाहेर त्यांनी भगवान शिवांची प्रार्थना करून त्यांची स्तुती गायली. ज्या ठिकाणाहून त्यांनी हि स्तुती गायली त्या ठिकाणाला स्वामिगलथूरै असे नाव आहे.

ह्या ठिकाणी ज्यांनी उपासना केली त्यांची नावे:

श्री महाविष्णू, श्री कुबेर, शैव संत अप्पर, रावण, शैव संत पट्टिनाथर, शैव संत संबंधर, शैव संत अरुणागिरिनाथर, श्री अग्नी, श्री इंद्र आणि त्यांची पत्नी श्री इंद्राणी.

वैशिष्ट्ये:

१. इथले शिव लिंग खूप भव्य आहे.

२. इथली श्री दक्षिणामूर्तींची मूर्ती अलौकिक आहे. ह्या मूर्तीच्या पायाशी वराह, राहू आणि सनकादि ऋषींची उठावदार शिल्पे आहेत.

३. हे एकच शिव मंदिर असे आहे जिथे अंगप्रदक्षिणा केली जाते.

४. हे एकच मंदिर आहे जिथे गुरूंबरोबर वराह आणि राहू आहेत.

५. नंदीच्या पुढ्यात श्री ब्रह्मदेवांचे देवालय आहे.

६. चित्राई ह्या तामिळ महिन्याच्या चौथ्या, पाचव्या आणि सहाव्या दिवशी सकाळी इथल्या शिव लिंगावर सूर्याची किरणे पडतात.

७. श्री पार्वती देवींच्या देवालयाच्या पुढल्या मंडपाच्या छतावर बारा राशींची शिल्पे कोरली आहेत. भाविकांचा असा समज आहे की त्यांच्या जन्मराशीच्या शिल्पाखाली प्रार्थना केल्यास त्या फळतात.

८. शैव संत अरुणागिरिनाथर ह्यांनी ह्या मंदिरातील श्री मुरुगन ह्यांच्यावर स्तुती गायली आहे.

९. श्री षण्मुखांची मूर्ती अलौकिक आहे.

१०. इथे एक शिल्प आहे ज्यामध्ये स्थळ पुराणातील वराह भगवान शिवांची फुलांनी पूजा करत आहेत ही कथा चित्रित केली आहे.

११. श्री भैरवांची मूर्ती अलौकिक आहे. त्यांचे वाहन म्हणजेच श्वान त्यांच्या डाव्याबाजूला त्यांच्याकडे मुख करून आहेत. त्याचा डावा कान उंचावला आहे जणूकाही तो भक्तांच्या प्रार्थना ऐकत आहे.

मंदिराबद्दल माहिती:

हे पूर्वाभिमुख मंदिर साधारण १.५ एकरवर पसरले आहे. ह्या मंदिराला तीन स्तरांचं राजगोपुर आहे. ह्या मुख्य राजगोपुरासमोर अजून एक तीन स्तरांचं राजगोपुर आहे. ह्या दोन गोपुरांमध्ये बलीपीठ आणि नंदीमंडप आहे. ह्या मंदिरात ध्वजस्तंभ नाही. इथले शिव लिंग स्वयंभू आहे. 

कोष्ठ मूर्ती: श्री नर्थन विनायक, श्री दक्षिणामूर्ती, श्री लिंगोद्भवर आणि श्री दुर्गादेवी.

असा समज आहे की ह्या मंदिराच्या जमिनीखाली अनेक शिव लिंगे पुरलेली आहेत ज्यांची पूजा शैव संत संबंधर ह्यांनी केली. 

श्री दक्षिणामूर्तींच्या दोन्ही बाजूंना सनकादि ऋषींची शिल्पे आहेत. त्यांच्या मूर्तीच्या खाली वराह आणि सर्प आहे. असा समज आहे श्री महाविष्णू वराहाच्या रूपात आहेत तर राहू सर्पाच्या रूपात आहेत. 

श्री अंबिकादेवी दक्षिणाभिमुखी देवालयामध्ये आहेत. त्यांच्या देवालयाच्या समोरील मंडपाच्या छतावर १२ राशींची शिल्पे कोरलेली आहेत. 

इथे एक शिल्प आहे ज्यामध्ये वराह म्हणजेच श्री महाविष्णू भगवान शिवांची फुलांनी पूजा करत आहेत असे चित्रित केले आहे.

बाहेरील परिक्रमेमध्ये नंदींच्या समोर श्री भैरवांचे दक्षिणाभिमुखी देवालय आहे. त्यांच्या डाव्याबाजूला त्यांचे वाहन श्वान आहे ज्याचे मुख श्री भैरवांकडे आहे. ह्या श्वानाचा डावा कान उंचावलेला आहे जणूकाही तो भक्तांच्या प्रार्थना ऐकत आहे. श्री अग्नी, श्री इंद्र, श्री इंद्राणीदेवी आणि श्री कुबेर हे एका समरेषेमध्ये लिंगांच्या रूपात आहेत. परिक्रमेमध्ये शैव संत संबंधर आणि त्यांच्या पत्नी परवै नाचियार ह्यांच्या मूर्ती आहेत. 

ह्या मंदिरामध्ये नवग्रह नाहीत. कारण नवग्रहांची स्थापना करण्याची पद्धत पल्लव राजांच्या काळात चालू झाली. 

ह्या शिवाय इथे पुढल्या मूर्ती आहेत - श्री गणेशांची देवालये, श्री सुब्रह्मण्य त्यांच्या पत्नींसमवेत, श्री गजलक्ष्मी, श्री बालमुरूगन, श्री भैरवांची दोन देवालये, श्री चंद्रांची दोन देवालये, श्री सूर्य, श्री शनीश्वरर, श्री चंडिकेश्वरर आणि श्री महाविष्णू. ह्याशिवाय इथे तीन लिंगे आहेत ज्यांची नावे - थेयु लिंग, वायू लिंग आणि पृथ्वी लिंग अशी आहेत. मिरवणुकीतली श्री नटराजांची मूळ मूर्ती खूप सुंदर आहे. ही मूर्ती तस्करांनी पळवली होती आणि नंतर कायदेशीर कारवाई होऊन ही मूर्ती परत आणली गेली. सध्या ही मूर्ती मैलापुर येथील श्री कपालीश्वरर मंदिरामध्ये एका सुरक्षित तिजोरीमध्ये ठेवली आहे.

येथील श्री षण्मुखांच्या मूर्तीमध्ये त्यांना एक मुख आणि चार हात आहेत. हे दृश्य अलौकिक आहे.

प्रार्थना:

१. भाविक जन आपल्या अपत्यांच्या कल्याणासाठी २१ दिवे लावून प्रार्थना करतात. 

२. भाविकांचा असा समज आहे की इथे श्री दक्षिणामूर्तींची प्रार्थना केल्याने सर्पदोषांचा परिहार होतो. म्हणून सर्पदोषांसाठी हे परिहार स्थळ आहे.

३. भाविक जन इथे शत्रूंपासून रक्षण होण्यासाठी तसेच कोर्टकचेरी मधल्या दाव्यांमध्ये विजय मिळविण्यासाठी इथे प्रार्थना करतात. ते भगवान शिवांना वड्याची माला अर्पण करतात आणि शेंगदाण्याचे लाडू आणि दहीभात नैवेद्य म्हणून अर्पण करतात.

४. दिवाळीतल्या कुबेर पूजेच्या दिवशी इथे कुबेरांची पूजा केल्याने समृद्धी प्राप्त होते असा समज आहे.

५. भाविक जन इथे अपत्य प्राप्तीसाठी श्री पार्वती देवींवर ११ शुक्रवार उपवास करून अभिषेक करतात.

६. रोगातून मुक्ती मिळविण्यासाठी इथे भाविक अंगप्रदक्षिणा घालतात.

पूजा:

१. रोज चार वेळा पूजा होते.

२. प्रदोष दिवशी प्रदोष पूजा

३. दिवाळीतल्या कुबेर पूजेच्या दिवशी कुबेर पूजा.

४. तामिळ आणि इंग्लिश नववर्षदिनी विशेष पूजा केली जाते.

मंदिरात साजरे होणारे महत्वाचे सण:

चित्राई (एप्रिल-मे): दहा दिवसांचा ब्रह्मोत्सव
आनी (जुन-जुलै): थिरुमंजनम
आडी (जुलै-ऑगस्ट): आडी पुरम (पूर्वा फाल्गुनी नक्षत्र दिवशी पूजा)
आवनी (ऑगस्ट-सप्टेंबर): श्री गणेश चतुर्थी
पूरत्तासी (सप्टेंबर-ऑक्टोबर): नवरात्री
ऎप्पासी (ऑक्टोबर-नोव्हेंबर): अन्नाभिषेक, स्कंद षष्ठी
कार्थिगई (नोव्हेंबर-डिसेम्बर): थिरुकार्थिगई दीपम
मारगळी (डिसेम्बर-जानेवारी): थिरुवथीरै
मासी (फेब्रुवारी-मार्च): महाशिवरात्री
थै (जानेवारी-फेब्रुवारी): पोंगल
पंगूनी (मार्च-एप्रिल): पंगूनी उत्तिरं (उत्तरा फाल्गुनी नक्षत्र दिवशी पूजा)

मंदिराच्या वेळा: सकाळी ७ ते दुपारी १२, दुपारी ४ ते रात्री ८.३०

मंदिराचा पत्ता:

श्री शिवगुरूनाथस्वामी मंदिर / श्री शिवपूरनाथर / श्री ब्रह्मपुरीश्वरर मंदिर,
ऍट पोस्ट शिवपूरम,
तालुका: कुंभकोणम,
तामिळनाडू ६१२४०१

पुरोहित: श्री बाळशास्त्री गुरुक्कल आणि श्री साईसतीश

दूरध्वनी: +९१-९८६५३०६८४९, +९१-९६९८४६०९८४, +९१-८९७३६२१९३८

अस्वीकरण आणि शिष्टाचार (Disclaimer and courtesy):

ह्या लेखांमधली माहिती संकलित करताना विविध आचार्यांचे उपन्यास, दक्षिण भारतातील काही नियतकालिके, तसेच इंटरनेट वरील विविध ब्लॉग्स आणि वेबसाईट्स ह्यांचा आधार घेतला आहे. आपल्याला ह्या लेखांमध्ये काही त्रुटी आढळल्यास आम्हाला जरूर कळवा.

Shri Shivagurunathswami / Shri Shivapuranathar / Shri Brahmapoorishwarar Temple at Shivapuram

This Shiva temple is situated at Shivapuram which is about 7 km from Kumbhakonam on Kumbhakonam-Sakkottai-Thiruvarur route, at a distance of about 38 kms from Thiruvarur and 4 kms from Thirunageshwaram. This is one of the Padal Pethra Sthalam on the southern bank of Kaveri revered by the Shaiva Saints Sambandhar, Sundarar and Manikavasagar. Hence, this temple must have existed even before 7th century. It is believed that this temple is about 2000 years old, constructed by the Chola kings. Extensions were done by Nayaks and Nattu Kottai Chettiyaar and maintained by them. Saint Arunagirinathar has sung hymns in praise of Lord Muruga in this temple.

In olden days this place was considered as fully covered by Shiva Lingas, so the devotees could not walk to the temple. They used to come rolling on the ground which is known as Anga Pradakshina in Tamil. 

Moolavar: Shri Shivagurunathar, Shri Shivapuranathar, Shri Bramhapoorishwarar, Shri Shivapureeshwarar
Devi: Shri Aayambal, Shri Singaravalli, Shri Periyanayaki,
Sacred Theertha: Chandra Theertha, Surya Theertha, Sundar Theertha
Sacred Vruksha: Sonchafa in Marathi / Shenbagam in Tamil
Puranik Name: Kuberapuram, Bhukailash, Shenbagaranya
Present Name: Shivapuram

Kshetra Puran: 

1. As per the Sthala Purana, during a pralay Lord Mahavishnu took Varah avatar (in the form of a Shweta Varaha) and held the earth on his head. After rescuing the earth he prayed Lord Shiva at this place for getting back to his original form. Lord Shiva restored him to his original form at this place. We come across this incident in the form of a sculpture on the wall of the sanctum near Lord Dakshinamoorti’s shrine. This incidence finds mention in the hymns sung by Shaiva Saint Sambandhar and Appar. 

2. According to the Puran, once Ravana visited this temple without taking bath and without performing other religious procedures. He was stopped by Nandi for entering. Without knowing the facts, Kubera came to help Ravana and asked Nandi to step aside. Nandi cursed Kubera to be born on earth as a greedy king. Kubera took birth in a royal family and became a Chieftain who was very greedy. He used to visit this temple regularly and worship Lord Shiva. One day he saw a copper plate on the corridor with the following inscription "On a Shivaratri day in the Tamil month Maasi (which also happens to be a Monday and Pradosham day) if someone performs abhishek of Lord Shiva with the blood of a male child, he will become enormously rich". The king convinced a poor couple to part with their male child by offering wealth. He started the pooja in the temple along with a male child and his parents. Just when he was about to slit the throat of the child, the child clung to the parents and started praying to Goddess Parvati. Goddess Parvati requested Lord Shiva to save that child. She was told by Lord Shiva, that this was a ploy to relieve Kubera from Nandi’s curse. He further stated that the child was none other than Lord Agni and the parents were Lord Indra and Goddess Indrani. Lord Shiva appeared and saved the child. Kubera realized the depth of his greed and sin he was about to commit. He asked for forgiveness and was relieved of the curse. To signify this incident, we find a small crack and the drop of blood on the Shiva Linga. Hence this place got the name Kuberpuree or Kuberpuram. 

3. Lord Bramha worshiped Lord Shiva at this place before starting the creation. Hence Lord Shiva is worshiped as Lord Bramhapoorishwarar.

4. When Shaiva Saint Sambandhar came to this place, he could feel the presence of Shiva Linga everywhere buried in the ground. As he did not wish to put his feet on the sacred ground and the Shiva Linga, he and his followers did Anga Pradakshina (rolling on the ground) and reached the temple. He prayed to Lord Shiva and rendered a hymn from outside the temple. The place from where he rendered the hymn is known as Swamigalthurai.

Those who worshiped at this place: Lord Mahavishnu, Lord Kuber, Shaiva Saint Appar, Raavan, Shaiva Saint Pattinathar, Shaiva Saint Sambandhar, Shaiva Saint Arungirinathar, Lord Agni, Lord Indra and Goddess Indrani

Salient Features: 

1. The Shiva Linga appears very majestic. 

2. Lord Dakshinamoorti’s idol is unique as we find reliefs of Varaha, Rahu and Sanakadi Rishi near his feet. 

3. This is the only Shiva temple where devotees perform Anga Pradakshina. 

4. This is the only temple where Guru is seen with Varaha and Rahu. 

5. Lord Bramha’s shrine is in front of Nandi. 

6. Sun’s rays fall on the Shiva Linga on the morning of 4th, 5th and 6th day in the Tamil month of Chittirai. 

7. On the ceiling of the front mandap of Goddess Parvati’s shrine, 12 zodiac signs are sculptured.

8. Devotees believe, praying under one’s zodiac sign, their prayers will be fulfilled.

9. Saint Arunagirinathar has sung a sacred hymn on Lord Muruga of this temple.

10. Lord Shanmukha’s idol is unique.

11. There is a sculpture which depicts the Sthala Purana where Varaha worships Shiva Linga with flowers.

12. Lord Bhairav’s idol is unique. His mount - the dog - is on the left side facing Lord Bhairava. Its left ear is lifted up as if he is hearing the prayers of the devotees.

About the temple: 

This is an east facing temple with a 5 tier Rajagopuram. The temple covers about 1.5 acres. There is another 3 tiered Rajagopuram after the main Rajagopuram. In between these 2 gopurams we come across Balipeeth and Nandi mandap. There is no Dhwajastambha in this temple. The Shiva Linga is a Swayambhoo Linga. 

Koshtha Moortis: Lord Nardana Vinayaka, Lord Dakshinamoorti, Lord Lingothbhavar, Lord Bhairava, Goddess Durga.

It is believed that there are Shiva Lingas buried under this temple which were worshiped by Shaiva Saint Sambandhar. There are Sanakadi rishis on either side of Lord Dakshinamoorti. Below his idol, we find a Varaha and a Snake presumed to be representing Lord Vishnu and Rahu. 

Goddess Ambika is in a south facing shrine. In the mandap in front of her shrine the 12 zodiac signs are carved on the ceiling. There is a sculpture depicting Varaha worshiping Lord Shiva with flowers. In the outer parikrama, in front of Nandi, there is a south facing shrine where Lord Bhairava is housed. His mount, the dog, is on his left with his head facing the Lord, and its left ear is erect as if he is listening attentively. 

Lord Agni, Lord Indra, Goddess Indrani and Lord Kuber are in a line in the form of a Linga. The idols of Sambandhar and his wife Paravai Nachiyar are in the parikrama. No Navagraha is in this temple as the custom of installing Navagraha came during the period of Pallavas. Besides these, we come across the shrines of Lord Ganesha, Lord Subramanya with his consorts, Goddess Gajalaxmi, Lord Baal Murugan, 2 shrines of Lord Bhairava, 2 shrines of Lord Chandra, Lord Surya, Lord Shanishwarar, Lord Chandikeshwarar and Lord Mahavishnu. We also come across 3 Lingas namely Theyu Linga, Vaayu Linga and Prithvi linga. The original procession idol of Lord Nataraja is believed to be very beautiful. It was smuggled to a foreign country and was retrieved after a legal battle. Now it is kept in a safe vault at Shri Kapaleeshwarar temple at Mylapore. 

We observe that the idol of Lord Shanmukha has one face and four hands which is unique.

Prayers: 

1. Devotees worship for the welfare of their children by lighting 21 lamps with ghee. 

2. By worshiping Lord Dakshinamoorti, devotees believe that they can get rid of Sarpadosha. Hence this is a parihaar sthala for Naagdosha (Sarpadosha). 

3. Devotees worship here for success in legal battles and removal of fear of enemies. They garland Lord Shiva with Vadamala and offer curd rice, sweet balls of ground nuts as naivedya. 

4. Devotees believe that worshiping Lord Kubera at this temple during Kuber Pooja in Diwali, brings prosperity. 

5. Devotees pray to Goddess Parvati for 11 Fridays for getting child boon by performing abhishek and fasting.

6. Devotees perform Anga Pradakshina for relief from illness. 

Poojas: 

Poojas are performed 4 times in a day. Pradosh pooja on Pradosh days, Kuber pooja during Diwali, special pooja on Tamil and English new year days.

Festivals:

Chitrai (April-May): Ten days of Bramhotsav
Aani (June-July): Thirumanjanam
Aadi (July-August): Aadi Puram (Pooja on Poorva Phalguni nakshatra day)
Aavani (August-September): Shri Ganesh Chaturthi
Purattassi (September-October): Navaratri
Aipassi (October-November): Aannabhishek and Skandha Shashthi
Karthigai (November-December): Thirukarthigai Deepam
Margazhi (December-January): Thiruvathirai
Maasi (February-March): Shivaratri
Thai (January-February): Pongal
Panguni (March-April): Uthiram (Pooja on Uttara Phalguni nakshatra day)

Timings:  7 am to 12 noon,  4 pm to 8.30 pm

Address: 

Shri Shivagurunathar Temple,
at Post Shivapuram,
Taluka Kumbakonam,
Tamil Nadu 612401

Priest: Shri Baalshastri Gurukkal and Shri Saisathish

Phone:  +91-9865306849; +91-9698460984; +91-8973621938

Courtesy: Various websites and blogs

अळगापुथ्थुर येथील श्री पडीकासूनाथर स्वामी मंदिर

हे अळगापुथ्थुर येथील मंदिर कुंभकोणम - नाचियार मार्गावर कुंभकोणम पासून ८ किलोमीटर्सवर आहे. हे पाडळ पेथ्र स्थळ कावेरी नदीच्या दक्षिण काठावर आहे. शैव संत संबंधर, अप्पर आणि सुंदरर ह्यांनी ह्या मंदिराची स्तुती गायली आहे. हे काही थोड्या मंदिरांपैकी एक आहे जिथे ह्या तीनही शैव संतांनी स्तुती गायली आहे. कावेरी नदीची उपनदी असलेल्या अरिसलारू नदीच्या दक्षिण काठावर हे मंदिर आहे. चोळा साम्राज्याच्या कोचेंगट ह्या राजाने बांधलेल्या माड कोविल मंदिरांपैकी हे एक मंदिर आहे. हे मंदिर ३ऱ्या शतकापासून अस्तित्वात असावं असा समज आहे. सध्याचे जे दगडी बांधकाम आहे ते ९व्या शतकामध्ये एका चोळा राजाने केले असा समज आहे. ह्या मंदिरामध्ये सात शिलालेख आहेत ज्यामध्ये चोळा, पांड्या आणि विजयनगर साम्राज्याच्या राजांनी मंदिरासाठी केलेल्या कामांचे उल्लेख आहेत. 

मूलवर: श्री पडीकासूनाथर, श्री स्वर्णपुरीश्वरर, श्री कुबेरलिंगेश्वरर
देवी: श्री सौंदर्यनायकी, श्री अळगाम्बिकाई
उत्सव मूर्ती: श्री सोमस्कंदर
पवित्र तीर्थ: अमृतपुष्करिणी, अरिसलारू
पवित्र वृक्ष: बिल्व
आगम / पूजा: शिव आगम
पुराणिक नाव: अरिसीकरैपुथूर, सेरुविळीपुथूर

क्षेत्र पुराण:

१. स्थळ पुराणानुसार इथे शैव भक्त पुगळ थूनै नायनार वस्ती करून होते. ते ह्या मंदिरामध्ये पुरोहित म्हणून काम करत होते. ते रोज नदीतून एका मडक्यातून ताजं आणि थंड पाणी आणून त्या पाण्याने इथल्या शिव लिंगावर अभिषेक करायचे. एकदा ह्या प्रदेशामध्ये दुष्काळ पडला. पण पुगळ थूनै नायनार ह्यांनी त्यांच्या सेवेमध्ये खंड पडू दिला नाही. काही काळाने ते भुकेने अशक्त होऊन त्यांची तब्येत नाजूक झाली. तरीपण ते आपली सेवा करीतच राहिले. एकदा ते अभिषेक करताना बेशुद्ध होऊन पडले आणि त्यांच्या हातातलं मडकं शिव लिंगावर पडून फुटलं. भगवान शिव त्यांच्या स्वप्नांत आले आणि म्हणाले कि त्यांच्या सेवेचा मोबदला म्हणून ते रोज एक सोन्याची मुद्रा ठेवतील. ह्या मुद्रेचा वापर करून त्यांनी स्वतःचं आणि गावाचं दुष्काळामध्ये पोषण करावं असं पण सांगितलं. म्हणून इथे भगवान शिवांना श्री पडीकासूनाथर (तामिळ मध्ये पडी म्हणजे भत्ता किंवा पायरी आणि कासू म्हणजे मुद्रा) असं संबोधलं जातं. त्या दिवसानंतर भगवान शिव पुगळ थूनै नायनार ह्यांच्यासाठी रोज शिव लिंगाच्या पायथ्याशी एक मुद्रा ठेवत होते. पुगळ थूनै नायनार ह्यांनी आयुष्याच्या शेवटपर्यंत सेवा केली. भगवान शिवांनी त्यांना ६३ नायनमारांमध्ये समाविष्ट केलं.

२. आम्ही एका आधीच्या ब्लॉगमध्ये उल्लेख केला होता की श्री ब्रह्मदेव प्रणव मंत्राचा अर्थ समजावू शकले नाहीत म्हणून श्री मुरुगन ह्यांनी त्यांना शिक्षा दिली. पण भगवान शिवांच्या मते ही श्री मुरुगन ह्यांची चूक होती म्हणून त्यांनी श्री मुरुगन ह्यांना शाप दिला. त्या शापाचे विमोचन करण्यासाठी श्री मुरुगन इथे आले आणि त्यांनी तपश्चर्या केली. भगवान शिवांनी श्री मुरुगन ह्यांना समजावले की एखाद्याची चूक दाखवणे हे उचित आहे पण त्या चूक करणाऱ्याला शिक्षा देणे हे मात्र पाप आहे.

३. पुराणानुसार एकदा स्वर्गलोकामध्ये असुर देवांवर अत्याचार करत होते. ह्या त्रासापासून रक्षा करण्यासाठी देव भगवान शिवांकडे गेले. भगवान शिवांनी श्री मुरुगन ह्यांना असुरांचा संहार करण्याची आज्ञा केली. जेव्हां श्री मुरुगन असुरांवर आक्रमण करण्याची तयारी करत होते त्यावेळी सर्व देवांनी त्यांना आपापली शस्त्रे प्रदान केली. भगवान विष्णूंनी त्यांना शंख आणि चक्र प्रदान केलं. ही शस्त्रे वापरून श्री मुरुगन ह्यांनी असुरांचा संहार केला. म्हणून इथे श्री मुरुगन ह्यांच्या हातामध्ये शंख आणि चक्र दिसतात.

ह्या ठिकाणी ज्यांनी उपासना केली त्यांची नावे:

श्री मुरुगन, आनंद मुनी, उन्मैयन नन्द ऋषि, पुगळ थूनै नायनार, शैव संत संबंधर, अप्पर आणि सुंदरर.

वैशिष्ट्ये:

१. पुगळ थूनै नायनार ह्यांचे हे जन्मस्थान आहे.

२. शैव संत संबंधर, अप्पर आणि सुंदरर ह्या तिघांनीही इथे स्तोत्रे गायली आहेत. म्हणून ह्या स्थळाला मूवर पाडळ पेथ्र स्थळ असं म्हणतात.

३. ह्या स्थळाला अरसलकरैपुथूर असे नाव आहे. म्हणजे अरिसिलारू ह्या नदीच्या काठावरील मंदिर.

४.  इथल्या नवग्रहांच्या देवालयामध्ये सूर्य आणि चंद्राची स्थाने अलौकिक आहेत. 

५. ह्या मंदिरामध्ये नवग्रहांना वायुरूपामध्ये पूजिले जाते.

६. श्री मुरुगन ह्यांची मूर्ती अलौकिक आहे.

७. श्री महालक्ष्मींची मूर्ती श्री मुरुगन ह्यांच्या जवळ आहे. ही रचना अलौकिक आहे.

मंदिराबद्दल माहिती:

हे मंदिर पश्चिमाभिमुख असून ह्याला तीन स्तरांचं राजगोपुर आहे आणि एक परिक्रमा आहे. राजगोपुराच्या आजूबाजूला सूर्य आणि चंद्र ह्यांची छोटी देवालये आहेत. बाहेरील परिक्रमेमध्ये नवीन बांधलेल्या मंडपामध्ये ध्वजस्तंभ, बलीपीठ आणि नंदी गाभाऱ्याकडे मुख करून आहेत. ध्वजस्तंभाच्या खाली श्री ध्वजस्तंभ विनायक ह्यांची मूर्ती आहे. गाभाऱ्यामध्ये गाभारा, अर्धमंडप आणि महामंडप आहेत. येथील शिव लिंग स्वयंभू आहे. शिव लिंग उंच आहे आणि एका मोठ्या पिठावर आहे (अवूदयार). गाभारा शिव लिंगाच्या आकाराचा आहे. गाभाऱ्यावर तीन स्तरांचं विमान आहे. 

कोष्ठ मूर्ती: श्री नर्दन विनायक, श्री दक्षिणामूर्ती, श्री लिंगोद्भवर, श्री ब्रह्म आणि श्री दुर्गादेवी

श्री चंडिकेश्वरांचे देवालय त्यांच्या नेहमीच्या स्थानी आहे. श्री अंबिकादेवींचे दक्षिणाभिमुखी देवालय महामंडपामध्ये आहे. महामंडपामध्ये पुढील मूर्ती आहेत - शैव संत नालवर, पुगळ थूनै नायनार आणि त्यांच्या पत्नी लक्ष्मी, नायनार सुंदरर आणि त्यांच्या पत्नी परैवैनाचियार. अर्धमंडपामध्ये श्री पार्वती देवी आणि भगवान शिवांचे ऋषभारूढ शिल्प आहे. ह्या शिल्पामधल्या भगवान शिवांना श्री ऋषभेश्वरर असे संबोधले जाते. श्री मुरुगन ह्यांच्या देवळामध्ये त्यांना श्री कल्याणसुंदर षण्मुख असे संबोधले जाते. श्री सुब्रमण्यम त्यांच्या पत्नींसमवेत मोरावर बसले आहेत. त्यांना १२ हात आहेत. त्यातील दोन हातांमध्ये श्री विष्णूंसारखे शंख आणि चक्र आहेत आणि बाकीच्या हातांमध्ये विविध शस्त्रे आहेत. मूर्ती अलौकिक आहे. इतर मंदिरांमध्ये अशी मूर्ती दिसत नाही. श्री सुब्रमण्यम ह्यांच्या मागे धातूची कमान (प्रभावळ) आहे जिचा आकार तामिळ ओम (ௐ) सारखा आहे. ह्या देवालयाच्या बाजूला श्री महालक्ष्मींचे देवालय आहे. श्री विनायकांचे स्वतंत्र देवालय आहे ज्यामध्ये त्यांचे नाव श्री स्वर्ण विनायक असे आहे. बाकीच्या देवालयाचे दर्शन घेण्याआधी ह्या मूर्तीचे दर्शन घेतले जाते. इथे नवग्रहांचे देवालय आहे ज्यामध्ये सूर्य आणि चंद्र एकमेकांकडे मुख करून आहेत. ह्या देवालयाच्या बाजूला नऊ खड्डे आहेत. असा समज आहे की नवग्रह ह्या खड्डयांमध्ये वायुरूपांत आहेत. ह्या शिवाय परिक्रमेमध्ये श्री लक्ष्मी, श्री स्वर्णभैरव आणि श्री काळभैरव ह्यांची देवालये आहेत. 

प्रार्थना:

१. भाविक जन इथे भगवान शिवांची पापविमोचनासाठी प्रार्थना करतात.

२. भाविक जन इथे भगवान शिवांना सम गणनेमध्ये मुद्रांचे (नाणी किंवा नोटा) निवेदन करतात. आणि मग ती नाणी किंवा नोटा परत घेऊन जातात ह्या समजुतीने की त्यामुळे त्यांना वैभवप्राप्ती होईल.

३. भाविक जन इथे कीडा आणि इतर प्राण्यांच्या दंशाने निर्माण झालेल्या विषाचे निरसन करण्यासाठी श्री मुरुगन ह्यांना प्रार्थना करतात.

४. भाविकांचा असा समज आहे की इथे प्रार्थना केल्याने त्यांना कुठल्याही समस्येला सामोरं जाण्याची मानसिक शक्ती प्राप्त होते.

५. वैवाहिक समस्यांच्या निवारणासाठी तसेच पितृदोषांचा परिहार करण्यासाठी भाविक इथे श्री मुरुगन ह्यांना अमावास्येच्या दिवशी विशिष्ट तांदळाची खीर (तामिळ मध्ये पालपायसम) नैवेद्य म्हणून अर्पण करून प्रार्थना करतात.

६. ज्यांनी आपल्या पितरांसाठी पितृकर्मे केलेली नाहीत असे भाविक इथे नवग्रह देवालयासमोर असलेल्या खड्डयांमध्ये दिवे लावून सूर्य आणि चंद्र ह्यांची पूजा करतात.

पूजा:

१. आगमानुसार इथे दैनंदिन पूजा केल्या जातात.

२. प्रत्येक सोमवार आणि शुक्रवार इथे पूजा केली जाते. 

३. प्रत्येक पक्षामध्ये प्रदोष पूजा केली जाते. 

४. अमावस्या, पौर्णिमा, संकष्ट चतुर्थी आणि कृत्तिका नक्षत्र दिवशी इथे विशेष पूजा केली जाते. 

मंदिरात साजरे होणारे सण:

आनी (जून-जुलै): थिरुमंजनम
आडी (जुलै-ऑगस्ट): आडी पुरम (पूर्वा फाल्गुनी नक्षत्रावर पूजा)
आवनी (ऑगस्ट-सप्टेंबर): श्री गणेश चतुर्थी, अनुराधा नक्षत्रावर पुगळ थूनै नायनार ह्यांची गुरुपूजा
पूरत्तासी (सप्टेंबर-ऑक्टोबर): नवरात्री
ऎप्पासी (ऑक्टोबर-नोव्हेंबर): अन्नाभिषेक, स्कंद षष्ठी
कार्थिगई (नोव्हेंबर-डिसेंबर): थिरुकार्थिगई दीपम
मारगळी (डिसेंबर-जानेवारी): थिरुवथीरै
थै (जानेवारी-फेब्रुवारी): मकर संक्रांति
मासी (फेब्रुवारी-मार्च): शिवरात्रि, मासीमाघम
पंगूनी (मार्च-एप्रिल): पंगूनी उत्तिरं (उत्तरा फाल्गुनी नक्षत्रावर पूजा)

मंदिराच्या वेळा: सकाळी ८ ते दुपारी १२, दुपारी ४.३० ते ८.३०

मंदिराचा पत्ता: 

श्री पडीकासूनाथर स्वामी मंदिर,
अळगापुथ्थुर,
साक्कोटाई मार्गे,
तालुका कुंभकोणम,
तामिळनाडू ६१२४०१

दूरध्वनी: +९१-४३४२४६६९३९, +९१-९९४३१७८२९४

अस्वीकरण आणि शिष्टाचार (Disclaimer and courtesy):

ह्या लेखांमधली माहिती संकलित करताना विविध आचार्यांचे उपन्यास, दक्षिण भारतातील काही नियतकालिके, तसेच इंटरनेट वरील विविध ब्लॉग्स आणि वेबसाईट्स ह्यांचा आधार घेतला आहे. आपल्याला ह्या लेखांमध्ये काही त्रुटी आढळल्यास आम्हाला जरूर कळवा.

Shri Padikasunathar Swamy Temple at Azhagaputhur

This temple at Azhagaputhur is at a distance of 8 kms on Kumbhakonam - Nachiar route from Kumbhakonam. This is one of the Padal Pethra Sthalam on southern bank of Kaveri revered by Shaiva Saint Sambandhar, Appar and Sundarar. The temple is on the south bank of river Arisalaru which is a tributary of Kaveri. This is one of the Maad-kovils built by Chola King Kochengat Cholan. This is one of the few temples where all the three Shaiva Saints have sung sacred hymns. The temple is believed to be in existence from the third century. The present masonry structure was built by a Chola king in the 9th century. There are seven stone inscriptions dating to Chola, Pandya and Vijayanagar kings which give an account of work done by them. 

Moolavar: Shri Padikasunathar, Shri Swarnapoorishwarar, Shri Kuberlingeshwarar
Devi: Shri Soundaryanayaki, Shri Azhagambigai
Utsav Murti: Shri Somaskandar
Sacred Theertha: Amrutpushkarini, Arisilaru
Sacred Vruksha: Bilva
Agama / Puja: Shiva Agama
Puranik Name: Arisikaraiputhur, Seruviliputhur

Kshetra Puran: 

1. According to the Sthala Purana, Pugazh Thunai Nayanar was a staunch devotee of Lord Shiva and he lived at this place. He worked in this temple as a temple priest. He used to perform abhishek of the Shiva Linga with cool and fresh water which he brought in a pot by fetching from the river. Once there was a great famine in the area but still he continued his duty and worshiped Lord Shiva. After sometime he became weak and fragile due to hunger but still he continued his daily duties. One day he fainted while performing the abhishek and fell down. At that time, the pot of water fell on the Shiva Linga and broke. Lord Shiva appeared before him in dream and stated that he will leave a gold coin in the temple as wages for his labor. He was asked to sustain himself and others in the village using that coin during the famine. Hence Lord Shiva is praised as Lord Padikasunathar (In Tamil, Padi means allowance or step and Kasu means coin). Pugazh Thunai Nayanar found the gold coin daily at the foot of the Shiva linga. He continued his services till the end of his life. Lord Shiva granted him salvation and made him one of the 63 Nayanmars.

2. We have already explained in the earlier blogs, how Lord Muruga punished Lord Bramha for his ignorance about the meaning of Pranav Mantra. Later, Lord Shiva punished Lord Muruga for his misconduct. As an atonement, Lord Muruga worshiped Lord Shiva at a number of places. He came to this place and did penance. Lord Shiva finally explained to Lord Muruga that anyone can point out the mistake but they should not punish the person having committed a sin. 

3. According to the Puran, once the demons were tormenting the Devas in the celestial world. The Devas approached Lord Shiva for relief. Lord Shiva instructed Lord Muruga to destroy the demons. When Lord Muruga was preparing for the war, Devas gave him many weapons. Lord Vishnu gave him Conch and Chakra. With these weapons he destroyed the demons. Hence we find him at this place with weapons – Chakra and Conch.

Those who worshiped at this place: Lord Muruga, Anand Muni, Sage Unmaiyan Nanda, Pugazh Thunai Nayanar, Shaiva Saints Sambandhar, Appar, Sundarar.

Salient Features: 

1. This is the birth place of Pugazh Thunai nayanar.

2. The three Shaiva Saints have sung sacred hymns at this place. Hence this place is revered as Moovar Padal Pethra Sthalam.

3. The place has the name Arisikaraiputhur meaning on the bank of river Arisalaru.

4. We find the unique placement of idols of Surya and Chandra in the Navagraha shrine.

5. In this temple the Navagraha are worshiped in Vaayu roop in the pits.

6. In the shrine of Lord Muruga, the idol is unique.

7. Shrine of Goddess Mahalaxmi is near Lord Muruga’s shrine which is unique.

About the temple:

This is a west facing temple with a three tiered Rajagopuram and single parikrama. Surya, Chandra are in small shrines on the 2 sides of the Rajagopuram. In the outer parikrama, we come across the Lord Dhwajastambha Vinayaka under the Dhwajastambha. Dhwajastambha, Balipeeth and Nandi are facing the sanctum in a newly built mandap. The Sanctum Sanctorum consists of Sanctum, Ardhamandap and Mahamandap. This Shiva Linga is a Swayambhoo Linga. The Shiva Linga is tall and is mounted on a square avudayar. The Sanctum is shaped like a linga. There is a three tiered Vimanam above the sanctum. 

Koshtha Moortis: Lord Nardana Vinayaka, Lord Dakshinamurti, Lord Lingothbhavar, Lord Bramha and Goddess Durga.

The shrine of Lord Chandikeshwarar is in its usual position. The shrine of Goddess Ambika is in the Mahamandap and she is facing the south. Idols of Shaiva Saint Naalvar, Pugazh Thunai Nayanar and his consort Goddess Laxmi, Shaiva Saint Sundarar with consort Paraivainachiyar are in the Mahamandap. In the Ardhamandap there is a sculpture which depicts Goddess Parvati and Lord Shiva mounted on Rishabh. He is praised as Lord Rishabheshwarar. In the shrine of Lord Muruga he is praised as Lord Kalyansundar Shanmukha. Lord Subramanya with his consorts is seated on a peacock. He has 12 hands with a Conch, Chakra (discuss), like Lord Vishnu with other hands holding different weapons. This is very unique, not seen in any other temple. The metal arch behind Lord Subramanya which looks like aura (Prabhaval in Marathi) is in the form of the Tamil letter Om (ௐ). Adjacent to this shrine we come across the shrine of Goddess Mahalaxmi. Lord Vinayaka is in a separate shrine and is known as Lord Swarna Vinayaka. He is worshiped first before proceeding to other shrines. There is a Navagraha shrine in which the Sun and Moon face each other. Opposite to this shrine there are nine small pits. It is believed that there are planets in the form of Vaayu in these pits. Besides this, we also come across shrines of Goddess Laxmi, Lord Swarnabhairav and Lord Kaalbhairava in the parikrama.

Prayers: 

1. Devotees worship Lord Shiva for removal of their sins.

2. Devotees worship Lord Shiva by offering even number of coins or notes. They take back these coins or notes with the belief that this will give them prosperity. 

3. Devotees worship Lord Muruga for removal of poison and toxin due to insect bites, other animal and creature bites.

4. Devotees believe by worshiping at this place, they will get mental strength for facing difficulties.

5. Devotees worship Lord Muruga on New Moon day for removal of marriage obstacles, eradicating pitru dosha by offering a special kind of rice pudding (in Tamil it's known as Paalpayasam) as Naivedya. 

6. Devotees who have not performed the rights for their ancestors, perform special worship for Surya and Chandra in the Navagraha shrine. They light lamps in the pits opposite to the Navagraha shrine. 

Pooja: 

Daily poojas are performed as per Aagamas. Weekly pooja on every Monday and Friday. Pradosh pooja is performed every fortnight. Special poojas are performed during New Moon, Full Moon, Sankashta Chaturthi and Krittika Nakshatra.

Important Festivals: 

Aani (June-July): Thirumanjanam
Aadi (July-August): Aadi Puram (pooja on Poorva Phalguni nakshatra)
Aavani (Aug-Sept): Shri Ganesh Chaturthi
Purattassi (Sept-Oct): Navratri
Aippassi (Oct-Nov): Aannabhishek and Skandha Shashti
Karthigai (Nov-Dec): Thirukarthigai Deepam
Margazhi (Dec-Jan): Thiruvathirai
Maasi (Feb-Mar): Shivaratri
Thai (Jan-Feb): Makar Sankranti
Panguni (Mar-April): Panguni Uttiram (pooja on Uttara Phalguni nakshatra)

There is a special 10 days festival, celebrated on Magha nakshatra day in the month of Maasi, known as Maasi-Magham. 

Gurupooja is performed on Anuradha nakshatra in the month of Aavani for Pugazh Thunai Nayanar.

Timings: 8 am - 12 noon and 4.30 pm to 8.30 pm

Address: 

Shri Padikasunathar Swamy Temple,
at Azhagaputhur,
via Sakkottai,
Taluka Kumbhakonam,
Tamil Nadu 612401

Phone: +91- 4342466939, +91-9943178294

Courtesy: Various websites and blogs

थिरुनारैयुर (नाचियार कोविल) येथील श्री सिद्धनाथेश्वरर / श्री सिद्धेश्वरर

थिरुनारैयुर हे गाव कुंभकोणम-नाचियार कोविल मार्गावर कुंभकोणम पासून ९ किलोमीटर्सवर आहे. नाचियार कोविल ह्या गावाच्या बाहेरील भागात (outskirts) हे गाव आहे. हे पाडळ पेथ्र स्थळ कावेरी नदीच्या दक्षिण काठावर आणि कावेरी नदीची उपनदी असलेल्या अरिसिलारूच्या दक्षिण काठावर आहे. शैव संत संबंधर ह्यांनी ह्या मंदिराची स्तुती गायली आहे. म्हणून हे मंदिर ७व्या शतकाच्याही आधीपासून अस्तित्वात असावं. चोळा राजांनी ह्या मंदिराची दगडी बांधकाम करून पुनर्निर्मिती केली. ह्या मंदिराचे अतिरिक्त काम नायक आणि मराठा राजांनी केले.

मूलवर: श्री सिद्धनाथेश्वरर, श्री वेदेश्वरर, श्री रामनाथस्वामी
देवी: श्री पर्वधवधीनी, श्री सौन्दर्यनायकी, अळगअम्माई (सुंदर अंबिका)
पवित्र तीर्थ: शूल तीर्थ, जटा तीर्थ, सिद्धामृत तीर्थ, काडीक तीर्थ
आगम / पूजा: शिव आगम
पवित्र वृक्ष: पारिजात वृक्ष
पुराणिक नावे: सिद्धेश्वरम, सुगंधवनम, नरपूरम, कुबेरपुरम, ब्रह्मपुरम
उत्सव मूर्ती: सोमस्कंद मूर्ती
वर्तमान नाव: थिरुनारैयुर

क्षेत्र पुराण:

१. स्थळ पुराणानुसार मेधावी महर्षींना श्री महालक्ष्मी देवींनी त्यांची कन्या म्हणून जन्म घ्यावा अशी इच्छा झाली. ह्यासाठी त्यांनी इथल्या क्षेत्र तीर्थाच्या काठावर पारिजात वृक्षाच्या खाली भगवान शिवांची कृपा मिळविण्यासाठी तपश्चर्या केली. त्यांच्या तपश्चर्येवर प्रसन्न होऊन भगवान शिवांनी भगवान विष्णूंना श्री महालक्ष्मींना मेधावी महर्षींची कन्या म्हणून जन्म घेण्याची परवानगी देण्याची विनंती केली. भगवान विष्णूंनी हि विनंती मान्य केली. पंगूनी ह्या तामिळ महिन्याच्या (मराठी मध्ये फाल्गुन) उत्तरा नक्षत्र दिवशी श्री महालक्ष्मी देवी पवित्र तीर्थामध्ये एका कमळावर प्रगट झाल्या. मेधावी महर्षींनी त्यांचे नाव वंजुळा देवी असे ठेवले. वंजुळा देवी हे तामिळ मध्ये श्री महालक्ष्मींचे नाव आहे. मेधावी महर्षींनी वंजुळा देवींचा विवाह भगवान विष्णूंबरोबर केला. मेधावी महर्षींना दर्शन दिल्यानंतर भगवान शिव भक्तांसाठी इथेच राहिले. श्री महालक्ष्मींना इथे श्री महालक्ष्मी मळीअलै (बाळाचे गोड बोल) असं संबोधलं जातं. ह्या मूर्तीला नेहमी कुमारिकेचा पोषाख परिधान केला जातो. असा समज आहे की विवाहानंतर श्री महालक्ष्मींना इथून जवळ असलेल्या नाचियार कोविल ह्या भगवान विष्णूंच्या मंदिरात पाठवले गेले. दक्षिण भारतातील प्रथेनुसार दरवर्षी दिवाळी आणि पोंगल ह्या सणांच्या दिवशी भगवान विष्णूंच्या मंदिराला साडी, मिठाई अशा भेटवस्तू पाठवल्या जातात. दुसऱ्या दिवशी म्हणजेच वैकुंठ एकादशी दिवशी श्री पार्वती देवी आणि भगवान शिव ह्यांच्या मूर्ती श्री महालक्ष्मींना भेटविण्यासाठी भगवान विष्णूंच्या मंदिरात नेल्या जातात.

२. गोरखसिद्ध हे १८ सिद्धांपैकी एक होते. क्षेत्र पुराणानुसार देवांनी त्यांना त्वचारोग होण्याचा शाप दिला होता. त्यांनी इथे तपश्चर्या केली आणि भगवान शिवांकडे ह्या रोगातून मुक्ती देण्याची प्रार्थना केली. भगवान शिवांनी त्यांच्यावर कृपा करून त्यांना रोगातून मुक्त केलं. म्हणून इथे भगवान शिवांना श्री सिद्धेश्वरर असं संबोधलं जातं आणि ह्या स्थळाला सिद्धेश्वरम असं संबोधलं जातं. 

३. दुर्वास ऋषींनी इथे तपश्चर्या केली आणि भगवान शिवांनी त्यांना त्यांच्या पापांपासून मुक्ती दली.

४. स्थळपुराणानुसार नर आणि नारायण ऋषींनी ह्या ठिकाणी तपश्चर्या केली. जेव्हा दुर्वास ऋषी इथे आले त्यावेळी ह्या ऋषींकडून दुर्वास ऋषींकडे दुर्लक्ष झालं. दुर्वास ऋषींनी त्यांना बक पक्षी होण्याचा शाप दिला. त्यांनी दुर्वास ऋषींकडे क्षमाप्रार्थना केली आणि बक पक्षींच्या रुपांत भगवान शिवांची उपासना केली. भगवान शिवांच्या कृपेने ते परत मनुष्य रूपांत आले. इथे बक पक्षींना (तामिळ मध्ये नारै) शापातून मुक्ती मिळाली म्हणून ह्या स्थळाला नारैयुर असे नाव प्राप्त झाले. ह्या मंदिरामध्ये एक उठावदार चित्र आहे ज्यामध्ये नर आणि नारायण ऋषी भगवान शिवांची उपासना करत आहेत असं चित्रित केलं आहे.

५. क्षेत्रपुराणानुसार इथे चंद्रगुप्त नावाचा व्यापारी होता ज्याला असाध्य रोग जडला होता. त्याने इथे भगवान शिवांना अभिषेक केलेल्या तेलातून थोडे तेल प्यायल्यावर त्याची त्या रोगातून मुक्ती झाली.

ह्या ठिकाणी ज्यांनी उपासना केली त्यांची नावे:

श्री मुरुगन, श्री ब्रह्म, श्री महाविष्णू, श्री कुबेर, दुर्वास ऋषी, मेधावी महर्षी, मार्कंडेय ऋषी, गंधर्व, शैव संत सुंदरर आणि संबंधर.

वैशिष्ट्ये:

१. येथील श्री प्रसन्नदुर्गादेवींची मूर्ती अद्वितीय आहे. ह्या मूर्तीला आठ हात आहेत आणि प्रत्येक हातामध्ये एक शस्त्र आहे.

२. श्री दक्षिणामूर्ती पश्चिमाभिमुख आहेत आणि त्यांच्यासमोर नवग्रह आहेत.

३. ह्या मंदिरातल्या सर्वच मूर्ती खूप सुंदर आहेत.

४. श्री बालसुब्रमण्यम आसनस्थ मुद्रेमध्ये आहेत.

५. इथे श्री चंडिकेश्वरांच्या ३ मूर्ती आहेत ज्या सर्व एका रेषेमध्ये आहेत.

६. श्री सौन्दर्यनायकीदेवींची मूर्ती एका मंडपामध्ये आहे ज्या मंडपाचा आकार वटवाघुळाच्या कपाळासारखा आहे.

७. आवनी आणि मासी ह्या तामिळ महिन्यांमध्ये तीन दिवस सूर्याची किरणे शिवलिंगावर पडतात.

८. श्री महालक्ष्मी एका बालिकेच्या रूपांत चित्रित केल्या आहेत.

मंदिराबद्दल माहिती:

हे पश्चिमाभिमुख मंदिर असून ह्याला पांच स्तरांचं राजगोपुर आहे आणि दोन परिक्रमा आहेत. राजगोपुरानंतर लगेचच ध्वजस्तंभ, बलीपीठ आणि गाभाऱ्याकडे मुख असलेले नंदी आहेत. ध्वजस्तंभाच्या खाली श्री विनायकांची मूर्ती आहे ज्याचे नाव श्री कोडीमार (ध्वजस्तंभ) विनायक असे आहे. गाभाऱ्यामध्ये गाभारा, अर्धमंडप आणि महामंडप आहेत. भगवान शिवांच्या देवालयाच्या प्रवेशावर एका बाजूला श्री द्वार गणपती आहेत आणि एका बाजूला श्री बाल मुरुगन आहेत. शिव लिंग स्वयंभू असून ते पश्चिमाभिमुख आहे. गाभाऱ्याचा आकार शिव लिंगासारखा आहे. 

कोष्ठ मूर्ती: दक्षिणामूर्तींच्या दोन मूर्ती - एक पश्चिमेला आणि एक दक्षिण दिशेला, श्री अर्धनारीश्वरर ज्यांचा एक हात ऋषभावर आहे, श्री भिक्षादनर, श्री लिंगोद्भवर, श्री प्रसन्नदुर्गा, श्री लिंगोद्भवर ह्यांची उपासना करत असलेले श्री विष्णू आणि श्री ब्रह्म आणि श्री वरसिद्धी विनायक. 

गाभाऱ्याच्या भिंतीवर मेधावी महर्षी, पक्षीरूपांतले नर आणि नारायण ऋषी (सरभेश्वर) आणि गोरखसिद्ध ह्यांची भगवान शिवांची उपासना करतानाची उठावदार चित्रे आहेत. श्री प्रसन्नदुर्गादेवींच्या आठ हातांमध्ये विविध शस्त्रे आहेत. त्यांचा उजवा पाय डाव्या पायाच्या थोडा पुढे आहे. श्री दक्षिणामूर्ती पश्चिमाभिमुख आहेत आणि हे खूप शुभ मानलं जातं. नवग्रहांचे देवालय दक्षिणामूर्तींच्या समोर आहे. श्री चंडिकेश्वरांचे स्वतंत्र देवालय परिक्रमेमध्ये आहे. श्री चंडिकेश्वरांच्या तीन मूर्ती आहेत. 

महामंडपामध्ये श्री अंबिकादेवींचे स्वतंत्र दक्षिणाभिमुख देवालय आहे. महामंडपाचा आकार वटवाघुळाच्या कपाळासारखा आहे. थै ह्या तामिळ महिन्याच्या शेवटच्या शुक्रवारी अंबिका देवींना चंदनाचा लेप लावला जातो. श्री महालक्ष्मींचे देवालय नवग्रहांच्या देवालयाजवळ आहे. त्यांना इथे एका बालिकेच्या रूपांत चित्रित केले आहे. त्यांना पारंपरिक तामिळ पोषाख परिधान केला आहे (मराठी मध्ये परकरपोलकं). 

परिक्रमेमधल्या मुख्यमंडपामधल्या मूर्ती आणि देवालये: श्री आनंद विनायक, श्री मुरुगन, श्री कुबेर, सप्तमातृका, श्री बालसुब्रमण्य, सिद्धलिंग, ऋणलिंग, वायू-तेज-ज्योती लिंगे, श्री वळमपुरी गणेश (श्री गणेश ज्यांची सोंड उजवीकडे झुकली आहे), श्री विशालाक्षींसमवेत श्री काशीविश्वनाथ, नागम्माई, श्री सूर्य, श्री कालभैरव, श्री वीरभैरव, शैव संत नालवर, श्री शनैश्वर, शैव संत कारैक्कल अम्माईयार. 

प्रार्थना:

१. भाविक जनांची अशी श्रद्धा आहे की भगवान शिव इथे मुलांचे वाक्दोष बरे करतात.

२. भाविक जनांची अशी श्रद्धा आहे की इथे भगवान शिव आणि श्री पार्वती देवींची पूजा केल्याने वाणी मधुर होते.

३. पौर्णिमेला आणि गुरुवारी त्वचारोगापासून मुक्तीची इच्छा असलेले भाविक जन श्री सौंदर्यनायकींवर तिळाच्या तेलाचा अभिषेक करतात आणि त्यातले थोडे तेल अंगाला चोळतात आणि थोडे तेल पितात. 

४. ज्यांना नवग्रह दोष आहेत असे भाविक जन श्री दक्षिणामूर्ती आणि नवग्रहांची पूजा करतात. 

पूजा:

नित्य पूजा, प्रदोष पूजा, पौर्णिमा पूजा आणि गुरुवारी पूजा केली जाते.

मंदिरात साजरे होणारे महत्वाचे सण:

आनी (जून-जुलै): थिरुमंजनं
आडी (जुलै-ऑगस्ट): आडी पुरम (पूर्वा फाल्गुनी नक्षत्रावर पूजा)
आवनी (ऑगस्ट-सप्टेंबर): श्री गणेश चतुर्थी
पूरत्तासी (सप्टेंबर-ऑक्टोबर): नवरात्री
ऎप्पासी (ऑक्टोबर-नोव्हेंबर): अन्नाभिषेक आणि स्कंद षष्ठी
कार्थिगई (नोव्हेंबर-डिसेंबर): थिरुकार्थिगई दीपम
मारगळी (डिसेंबर-जानेवारी): १० दिवसांचा ब्रह्मोत्सव, थिरुवथीरै
मासी (फेब्रुवारी-मार्च): शिवरात्रि

मंदिराच्या वेळा: सकाळी ६ ते दुपारी १२.३०, दुपारी ४.३० ते संध्याकाळी ८

मंदिराचा पत्ता:

श्री सिद्धनाथेश्वरर मंदिर,
ऍट पोस्ट थिरुनारैयुर (नाचियार कोविल),
तालुका: कुंभकोणम,
तामिळनाडू ६१२१०२

दूरध्वनी: +९१-४३५२४६७३४३, +९१-४३५२४६७२१९

अस्वीकरण आणि शिष्टाचार (Disclaimer and courtesy):

ह्या लेखांमधली माहिती संकलित करताना विविध आचार्यांचे उपन्यास, दक्षिण भारतातील काही नियतकालिके, तसेच इंटरनेट वरील विविध ब्लॉग्स आणि वेबसाईट्स ह्यांचा आधार घेतला आहे. आपल्याला ह्या लेखांमध्ये काही त्रुटी आढळल्यास आम्हाला जरूर कळवा.