थिरुवांचीयम (श्रीवांचीयम) येथील श्री वांचीनाथरस्वामी मंदिर

हे मंदिर कुंभकोणम-नाचियार कोईल-नन्नीलं मार्गावर कुंभकोणम पासून ३० किलोमीटर्स वर, थिरुवारुर पासून १७ किलोमीटर्सवर, मयीलादुथुराई पासून ३७ किलोमीटर्सवर, तंजावूरपासून ६२ किलोमीटर्सवर आणि नन्नीलं पासून ६ किलोमीटर्सवर आहे. तामिळ नाडू राज्यातल्या थिरुवारुर जिल्ह्यातील थिरुवांचीयम ह्या गावामध्ये हे मंदिर वसले आहे.

असा समज आहे कि इथले शिव लिंग कैलास, काशी, श्री शैलम आणि अशा इतर स्थळांच्याही आधी अस्तित्वात आले. हे मंदिर ७व्या शतकाच्याही आधीपासून अस्तित्वात असावे. हे स्थळ प्रलयकाळी बुडाले नाही.

हे कावेरी नदीच्या काठावर वसलेल्या अशा सहा पवित्र स्थळांपैकी एक आहे जी स्थळे काशीच्या तुल्यबळ समजली जातात. ती स्थळे अशी - थिरुवेंगाडू, थिरुवैयरुर, श्रीवांचीयम (हे स्थळ), छायावनम, मयीलादुथुराई, थिरुविदाईमरुथुर. हे राहू-केतू परिहार स्थळ म्हणून प्रसिद्ध आहे. तसेच इथे श्री यमदेवांचे पण देवालय आहे. इतर मंदिरांच्या विपरीत हे मंदिर ग्रहणामध्ये खुले ठेवले जाते.

हे कावेरी नदीच्या काठावर वसलेल्या २७६ पाडळ पेथ्र स्थळांपैकी एक स्थळ आहे. हे स्थळ कावेरी नदीच्या दक्षिण काठावर आहे. हे एकच मंदिर असावं जिथे नालवर म्हणजेच चार श्रेष्ठ नायनमारांनी ह्या मंदिरातल्या भगवान शिवांची स्तुती गायली आहे. तसेच हे एकच मंदिर असावं जिथे सकाळच्या पहिल्या पूजेचा मान श्री यमदेवांना दिला जातो. हे मंदिर साधारण २००० वर्षे जुनं आहे. ह्या स्थळाला भूलोक कैलास असे संबोधले जाते. वर्तमान मंदिर राजराजा चोळा ह्या राजाने ११व्या शतकामध्ये बांधले असा समज आहे. इथे चोळा, पांड्या ह्या राजांच्या काळातले २७ शिलालेख आहेत ज्यामध्ये ह्या राजांनी मंदिरासाठी केलेल्या कामांचा उल्लेख आहे.

मूलवर: श्री वांचीनाथेश्वरर, श्री वांचीनाथरस्वामी, श्री वांचीलिंगेश्वरर
देवी: श्री मंगलनायकी, श्री वळवंदनायकी, श्री सुगंधाकुंडलांबिका
आगम / पूजा: कामीय आगम
पवित्र तीर्थ: गुप्त गंगा, यम तीर्थ, अनंत देव तीर्थ, लक्ष्मी तीर्थ, नाग तीर्थ, चक्र तीर्थ
क्षेत्र वृक्ष: चंदन
पुराणिक नाव: थिरुवांचीयम
ऐतिहासिक नाव: वांचीयापती, चंदनवनम, भुकैलास, थिरुवैयुर, गंधारण्यम
वर्तमान नाव:  श्रीवांचीयम
जिल्हा: थिरुवारुर

क्षेत्र पूराण:

१. इथे भगवान शिव आणि नंदी एकाच दिशेला मुख करून आहेत. असा समज आहे की अनेक शतकांपूर्वी इथले शिव लिंग पश्चिम दिशेला मुख करून होते. एक मोठा भूकंप झाला त्यामध्ये बाकी सगळी मंदिरे उध्वस्त झाली पण हे मंदिर टिकून राहिले. संत आणि ऋषींमध्ये ही गोष्ट खूप विस्मयाची होती. त्यांनी बघितलं की भूकंपाच्या काळांत पृथ्वीचा कल बदलल्याने शिव लिंगाचे मुख पूर्वेकडे फिरले आहे. म्हणून शिव लिंग आणि नंदी एकाच दिशेला मुख करून आहेत. म्हणून शिव लिंगाच्या दोन्ही बाजूंना आरती दाखवली जाते.

२. श्रीवांचीयम: एकदा श्री विष्णूंच्या दोन पत्नींमध्ये म्हणजेच श्री लक्ष्मीदेवी आणि श्री भूमादेवी ह्यांमध्ये वाद झाला आणि त्यामुळे लक्ष्मीदेवी विष्णूंना सोडून दूर निघून गेल्या. त्यामुळे श्री विष्णू खूप दुखी झाले. ते भगवान शिवांकडे मदतीसाठी आले. भगवान शिवांनी त्यांना ह्या स्थळी येऊन राहण्यास सांगितले. त्यांच्या सल्ल्यानुसार श्री विष्णू इथे येऊन राहिले. तामिळ मध्ये वांची म्हणजे स्नेह किंवा प्रेम. भगवान शिव त्यांच्या श्री लक्ष्मीदेवींवरील स्नेहाने त्यांना समजावू शकले आणि त्यांनी श्री विष्णू आणि श्री लक्ष्मीदेवींचं पुनर्मीलन घडवून आणलं. म्हणून ह्या स्थळाला श्रीवांचीयम असं म्हणतात आणि भगवान शिवांना श्री वांचीनाथर असं संबोधलं जातं. इथे भगवान शिवांबरोबर श्री विष्णू आणि श्री लक्ष्मीदेवी ह्यांची पण पूजा केली जाते. 

३. यम आणि चित्रगुप्त: एकदा श्री यमदेवांना त्यांच्या जीवांचे प्राण हरण करण्याचं काम आवडेनासं झालं. त्यांना असं वाटलं की ह्या कामापेक्षा अजूनही चांगली कामे आहेत. थिरूकडयूर येथे मार्कंडेय ऋषींचा जीव घेताना जी घटना घडली त्या घटनेपासून त्यांचं मन विषण्ण झालं होतं. ब्रह्मदेवांनी त्यांना कावेरी नदीच्या काठावर चंदनाचे वन असलेल्या स्थळी जाऊन तपश्चर्या करण्याचा सल्ला दिला. भगवान शिव त्यांची काळजी घेतील असं पण ब्रह्मदेवांनी सांगितलं. भगवान शिवांची पूजा करण्याचा पण त्यांनी सल्ला दिला. यमदेव इथे आले आणि त्यांनी तपश्चर्या केली. मासी ह्या तामिळ महिन्यातील भरणी नक्षत्र दिवशी भगवान शिव त्यांच्यासमोर प्रकट झाले. जेव्हा भगवान शिवांनी यमदेवांना त्यांची इच्छा काय विचारलं तेव्हां त्यांनी भक्तांच्या मनातून पूर्वी केलेल्या पापांमुळे निर्माण झालेल्या मृत्यूचे भय निघून जावे अशी प्रार्थना केली. तसेच यमदेवांनी भगवान शिवांचे वाहन बनण्याची इच्छा पण व्यक्त केली. यमदेवांच्या तपश्चर्येने आणि चांगल्या विचारांमुळे भगवान शिव त्यांच्यावर प्रसन्न झाले आणि त्यांनी यमदेवांवर कृपावर्षाव केला. भगवान शिवांनी यमदेवांना त्यांचं स्वतःचच एक स्वतंत्र देवालय निर्माण करण्याची आज्ञा केली. यमदेवांनी भगवान शिवांच्या आज्ञेनुसार त्यांचं स्वतःचच एक स्वतंत्र देवालय निर्माण केलं. भगवान शिवांनी यमदेवांना क्षेत्रपाल हे पद प्रदान केलं. हे देवालय चंदनाच्या वनांत बांधलं म्हणून ह्या स्थळाला गंधारण्य असं नाव प्राप्त झालं. यमदेवांची इच्छा पूर्ण करण्यासाठी भगवान शिवांनी यमदेवांना आपले वाहन बनवून श्रीवांचीयम ते थिरुकोडीकवल असा प्रवास केला. म्हणून दरवर्षी मासी महिन्याच्या भरणी नक्षत्र दिवशी भगवान शिवांची यमदेवांना वाहन बनवून मिरवणूक काढली जाते. असा समज आहे कि यमदेव ह्या स्थळाचं भूकंपासारख्या संकटांपासून रक्षण करतात. यमदेवांच्या उदात्त विचारांना आदर म्हणून ह्या मंदिरात त्यांची पूजा प्रथम केली जाते. उत्तरेकडील प्रवेशाजवळ गुप्तगंगेमध्ये स्नान करून दक्षिणेकडील प्रवेशाच्या जवळ असलेल्या यमदेवांचे दर्शन घेऊन मगच श्री वांचीनाथर ह्यांचे दर्शन घेण्याची प्रथा आहे. 

४. सुर्यपुष्करिणी: दक्ष यज्ञाचा विध्वंस करायला आलेल्या श्री वीरभद्रांनी यज्ञात भाग घेतलेल्या सर्वांना शिक्षा दिली. त्यामध्ये श्री सूर्यदेव पण होते. वीरभद्रांनी सूर्यदेवांवर वार केल्याने सूर्यदेवांचे दात तुटले. त्यांनी इथे येऊन कार्थिगई ह्या तामिळ महिन्यामध्ये पूर्ण महिना तपश्चर्या करून तीर्थामध्ये स्नान केलं. भगवान शिव त्यांच्या तपश्चर्येवर प्रसन्न झाले आणि त्यांनी सूर्यदेवांना क्षमा केली. सूर्यदेवांनी ज्या तीर्थामध्ये स्नान केलं त्याला सूर्यतीर्थ तसेच गुप्तगंगा असे पण नाव आहे. असा समज आहे कि भगवान शिवांनी हे तीर्थ आपल्या त्रिशुळाने तयार केलं. 

५. भक्त जेव्हां गंगेमध्ये स्नान करतात तेव्हा गंगादेवी भक्तांची पापे आपल्यावर शोषून घेतात. ह्या जमा झालेल्या पापांचं निरसन कसं करायचं हा प्रश्न गंगादेवींनी भगवान शिवांना केला तेव्हां भगवान शिवांनी गंगादेवींना ह्या स्थळी जिथे त्यांनी यमदेवांवर कृपा केली तिथे येण्याचा सल्ला दिला. भगवान शिवांच्या सल्ल्यानुसार गंगादेवी इथे आल्या. त्यांनी आपल्या पवित्रतेतील हजार भागांपैकी एक भाग कैलासावर ठेवून उरलेल्या ९९९ भागांसकट इथल्या पवित्र तीर्थामध्ये त्या विलीन झाल्या. असा समज आहे की गंगादेवी इथे गुप्तपणे राहतात म्हणून ह्या तीर्थाला गुप्तगंगा असे नाव आहे. हे तीर्थ गंगेपेक्षाही पवित्र मानलं जातं. सध्या त्याचे नाव मुनीतीर्थ असे आहे. महामाघम उत्सव ह्या तीर्थामध्येपण साजरा होतो. असा समज आहे की हे तीर्थ चारही युगांमध्ये अस्तीत्वात आहे. सत्ययुगामध्ये त्याचे नाव पुण्यतीर्थ होते, त्रेतायुगामध्ये अत्रीतीर्थ, द्वापारयुगामध्ये पराशर तीर्थ आणि कलियुगामध्ये मुनीतीर्थ. अत्री ऋषी, भारद्वाज ऋषी, जमदग्नी ऋषी, वसिष्ठ ऋषी, विश्वामित्र ऋषी, गौतम ऋषी ह्यांना ह्या गुप्तगंगेमुळे मुक्ती प्राप्त झाली. अगस्त्य ऋषींनी हे घोषित केलं आहे कि ह्या स्थळाच्या नुसत्या स्मरणाने मुक्ती मिळेल.

६. परंपरेनुसार जेव्हा मंदिरांच्या परिसरामध्ये (मंदिराच्या भोवतीचा माड परिसर म्हणजेच मंदिराच्या भोवतालच्या गल्ल्या) मृत्यू होतो तेव्हा मंदिरे बंद ठेवली जातात. पण हे मंदिर काशीच्या तुल्यबळ समजलं जातं म्हणून ह्या मंदिरामध्ये पूजा चालू राहते पण घंटा वाजवली जात नाही. 

ह्या ठिकाणी ज्यांनी उपासना केली त्यांची नावे:

श्री यमदेव, सप्त ऋषी, श्री अग्नीदेव, श्री सूर्यदेव, सर्पांचा राजा शंखपालन, श्री गंगादेवी, श्री पार्वतीदेवी, पराशर ऋषी, श्री इंद्रदेव

वैशिष्ट्ये:

१. श्री यमदेवांचे देवालय: हे देवालय दक्षिणाभिमुखी आहे. श्री यमदेवांना चार हात आहेत आणि त्या हातांमध्ये पाश, गदा आणि त्रिशूल आहे. ते बैठ्या मुद्रेमध्ये आहेत. त्यांचा डावा पाय दुमडलेला आहे आणि उजवा पाय खाली सोडला आहे. त्यांच्या पायामध्ये त्यांनी खडावा धारण केल्या आहेत, ज्या ऋषीमुनी धारण करतात तशा. त्यांच्या मूर्ती जवळ चित्रगुप्तांची ऋषिरूपातली मूर्ती आहे.

२. श्री दुर्गादेवींचे देवालय: ह्या मूर्तीमध्ये श्री दुर्गादेवींचा एक पाय जमिनीवर आहे आणि एक पाय असुरावर आहे. 

३. श्री महिषासुरमर्दिनी ह्यांचे देवालय: त्या वरद मुद्रेमध्ये आहेत. त्यांना आठ हात आहेत आणि ह्या आठ हातांमध्ये त्यांनी शस्त्रे धारण केली आहेत. त्यांचा वाहन सिंह त्यांच्या बाजूला उभा आहे. राहू काळामध्ये भाविक जन त्यांची १०८ कमळांनी पूजा करतात.

४. श्री वेन्नाई पिल्लैयार (तामिळ मध्ये वेन्नाई म्हणजे लोणी): ह्यांचे देवालय आतल्या परिक्रमेमध्ये आहे. पोटाच्या रोगांमधून मुक्ती मिळविण्यासाठी भाविक जन ह्या मूर्तीला लोणी चोळतात.

५. इथे सतरा शिलालेख आहेत ज्यामध्ये १०व्या शतकापासून १७व्या शतकापर्यंत विविध लोकांनी ह्या मंदिराला दिलेल्या देणग्या आणि भेटवस्तूंचे उल्लेख आहेत.

६. इथली श्री दक्षिणामूर्तींची मूर्ती १०व्या शतकातील आहे असा समज आहे आणि श्री सुब्रमण्यम ह्यांची मूर्ती १५व्या शतकातील आहे. 

७. इथे यमदेवांची पूजा प्रथम केली जाते. प्रथा अशी आहे की प्रथम गुप्तगंगे मध्ये स्नान करायचं, नंतर तीर्थाच्या काठावर असलेल्या श्री विनायकांची पूजा करायची, मग श्री यमदेवांची पूजा करायची आणि मग भगवान शिवांची पूजा करायची. 

८. इथे भगवान शिवांच्या पूजेसाठी बिल्वपत्राच्या जागी चंदन वृक्षाची पाने अर्पण केली जातात.

९. असा समज आहे की शैव संत संबंधर ह्यांनी इथल्या भगवान शिवांवर  रचलेली स्तुती गायल्याने विभक्त दाम्पत्यांचे पुनर्मीलन होते.

१०. इथे आजूबाजूला कितीही पाण्याचा अभाव भासला तरी गुप्तगंगेमधलं पाणी कधी आटत नाही. गुप्तगंगेमध्ये एक डुबकी ही वाराणसी, रामेश्वरम आणि महामाघम इथल्या तीर्थांमध्ये डुबकी मारण्याच्या तुल्यबळ आहे. हि डुबकी मुक्ती प्रदान करते. 

११. इतर मंदिरांच्या विपरीत हे मंदिर ग्रहणकाळामध्ये तसंच मंदिराच्या आजूबाजूच्या परिसरात मृत्यू झाला असलं तरीपण खुलं राहतं.

१२. गाभाऱ्याचा आकार अर्धवर्तुळाकार खंदकासारखा आहे.

१३. श्री पार्वती देवींची इथे श्री दुर्गा, श्री महालक्ष्मी आणि श्री सरस्वतींच्या रूपांत पूजा केली जाते. सकाळी त्यांची पूजा श्री दुर्गा रूपांत होते, संध्याकाळी श्री महालक्ष्मींच्या रूपांत तर संध्याकाळी सहा नंतर श्री सरस्वतींच्या रूपांत होते. 

१४. संत अरुणागिरिनाथर ह्यांनी ह्या मंदिरातल्या श्री मुरुगन ह्यांच्यावर स्तुती रचली आहे.

१५. इथे राहू आणि केतू ह्यांची एकाच दगडात घडवलेली मूर्ती एका स्वतंत्र देवालयामध्ये आहे.

१६. इथे नवग्रहांचे देवालय नाही.

मंदिराबद्दल माहिती:

ह्या पूर्वाभिमुख मंदिराचे आवार ५ एकरवर पसरलेलं आहे. इथल्या गाभाऱ्याचा आकार अर्धवर्तुळाकार खंदकासारखा आहे. ह्या मंदिराला पांच स्तरांचं राजगोपुर आहे. ह्या शिवाय इथे तीन गोपुरे, तीन कलश (शिखरे) आणि तीन परिक्रमा आहेत. सर्वात जास्त मूर्ती आतल्या परिक्रमेमध्ये आहेत. पहिल्या प्रवेशावरचे राजगोपुर पांच स्तरांचे आहे आणि दुसऱ्या प्रवेशावरचे राजगोपुर तीन स्तरांचे आहे. मंदिराच्या गाभाऱ्यामध्ये गाभारा, अंतराळ आणि अर्धमंडप आहे. राजगोपुराच्या पुढे बलीपीठ, ध्वजस्तंभ आणि नंदी आहेत. मूलवर आणि श्री अंबिका देवी पूर्वाभिमुख आहेत. इथले शिव लिंग स्वयंभू आहे आणि सपाट पायथ्यावर (अवूदयार) आहे. हे लिंग उंच आहे. 

इथे दोन नंदी आहेत. एक पूर्वेला आहे आणि एक पश्चिमेला आहे. दोन्ही नंदी शिव लिंगाकडे मुख करून आहेत.

हे शिव लिंग सदाशिव लिंग समजले जाते. म्हणून जगातली सर्व शिव लिंगे गुप्त रूपांत ह्या लिंगाची पूजा करतात असा समज आहे.

ह्या लिंगाच्या महतीची तुलना अशा प्रकारे केली जाते - १) यज्ञांमध्ये अश्वमेध यज्ञ २) व्रतांमध्ये सोमव्रत ३) मंत्रांमध्ये षोडशाक्षरी मंत्र ४) दानांमध्ये अन्नदान ५) भक्तांमध्ये शिवभक्त ६) वृक्षांमध्ये कल्पवृक्ष ७) धर्मांमध्ये शिवधर्म ८) गायींमध्ये कामधेनू गाय ९) तीर्थांमध्ये गुप्तगंगा तीर्थ

असा समज आहे की सत्ययुगामध्ये हे लिंग रत्नरूपांत होतं, त्रेतायुगामध्ये स्वर्णरूपांत,  द्वापारयुगामध्ये थेयु रूपांत तर कलियुगामध्ये पाषाणरूपामध्ये आहे. 

दुसऱ्या परिक्रमेमध्ये श्री पार्वती देवींचे देवालय आहे. त्या उभ्या मुद्रेमध्ये आहेत. 

मंदिरात प्रवेश केल्यावर डावीकडे श्री यमदेवांचे देवालय आहे. पुढल्या मंडपामध्ये श्री मुरुगन आणि श्री गणेशांची देवालये आहेत. श्री गणेशांना इथे श्री अभयकर विनायक असे नाव आहे. मंडपाच्या आतमध्ये गेल्यावर उजव्याबाजूला श्री अंबिका देवींचे देवालय आहे. इथे ध्वजस्तंभ, बलीपीठ आणि नंदी आहेत. डाव्या बाजूला अधिकार नंदी आहेत. ह्या मंडपामध्ये उत्सव मूर्ती आहेत.

आतल्या परिक्रमेमध्ये पुढील मूर्ती आणि देवालये आहेत: श्री विनायक, श्री सूर्य, पंचभूत लिंगे, श्री ज्येष्ठा देवी आणि श्री शनीश्वरर.

कोष्ठ मूर्ती: श्री विनायक, श्री दक्षिणामूर्ती, श्री लिंगोद्भवर, श्री ब्रह्म आणि श्री दुर्गादेवी. 

श्री चंडिकेश्वरर एका स्वतंत्र देवालयामध्ये आहेत. श्री मुरुगन त्यांच्या पत्नी वल्ली आणि दैवानै ह्यांच्या समवेत स्वतंत्र देवालयामध्ये आहेत.

परिक्रमेमध्ये पुढील मूर्ती आणि देवालये आहेत: श्री महालक्ष्मी, श्री महिषासुरमर्दिनी, ६३ नायनमार, क्षेत्र लिंग, श्री सट्टाईनाथर आणि श्री दुर्गा देवी. ह्या शिवाय पुढील स्थळांतील शिव लिंगाच्या प्रतिकृती इथे दिसतात - थिरुवेंगाडू, मयीलादुथुराई, छायावनम, थिरुविडाईमरुथुर आणि थिरुवैयारू.

प्रकारामध्ये थेयु लिंग, अक्षय लिंग, धर्म-अंबळ देवी, श्री कैलासनाथर आणि श्री मीनाक्षीदेवींसमवेत श्री सुंदरेश्वरर ह्यांची देवालये आहेत.

श्री महालक्ष्मींच्या जवळ असलेल्या हत्तीला चार दंत आहेत. 

इथे भगवान शिव प्रभावी असल्याने नवग्रहांचे देवालय नाही. पण श्री शनीश्वरांचे स्वतंत्र देवालय आहे. 

आतल्या परिक्रमेमध्ये श्री भैरवांचे स्वतंत्र देवालय आहे. ते बैठ्या मुद्रेमध्ये आहेत. ह्या मूर्तीमध्ये त्यांचे वाहन श्वान त्यांच्याबरोबर नाही. हि रचना हे दर्शवते की ते योगमुद्रेमध्ये आहेत. म्हणून त्यांना इथे श्री योगभैरव असे संबोधले जाते. ह्या देवालयाच्या बाजूला राहू आणि केतूंचे देवालय आहे.

प्रार्थना:

१. हे राहू केतू परिहार स्थळ आहे. 

२. भाविक जन इथे अपत्यप्राप्तीसाठी आणि मानसिक रोगांच्या निवारणासाठी प्रार्थना करतात.

३. जे श्री यमदेवांच्या देवालयामध्ये प्रार्थना करतात त्यांच्या पापांपासून निर्माण झालेल्या मृत्यूच्या भयाचे निवारण होते असा समज आहे.

४. भाविक जन इथे नोकरीमध्ये उन्नती होण्यासाठी, व्यवसायामध्ये यशप्राप्तीसाठी, तसेच विभक्त दांपत्ये पुनर्मीलन होण्यासाठी प्रार्थना करतात. ते कार्थिगई ह्या तामिळ महिन्याच्या रविवारी गुप्तगंगेमध्ये स्नान करतात. 

५. हे स्थळ मघा, पूर्वा, शतभिषा आणि भरणी नक्षत्रासाठी तसेच मेष, कुंभ आणि सिंह राशींसाठी परिहार स्थळ आहे. ग्रहांच्या प्रतिकूल परिणामांचे निवारण होण्यासाठी भाविक जन इथे प्रार्थना करतात.

६. आवनी महिन्याच्या शुक्रवारी इथे लक्ष्मी तीर्थामध्ये स्नान केल्याने विभक्त दाम्पत्यांचे पुनर्मीलन होते.

७. वैकासि ह्या तामिळ महिन्याच्या श्रवण नक्षत्र दिवशी (थिरुवोनम) नाग तीर्थामध्ये स्नान केल्याने नागदोषाचे निवारण होते.

८. आवनी ह्या तामिळ महिन्याच्या एकादशी/ द्वादशी दिवशी चक्र तीर्थामध्ये स्नान केल्याने ब्रह्महत्या दोषाचे निवारण होते.

पूजा:

१. आगम नियमांनुसार नित्य पूजा.

२. प्रदोष पूजा.

३. अमावस्या आणि पौर्णिमेला विशेष पूजा

मंदिरात साजरे होणारे महत्वाचे सण:

आडी (जुलै-ऑगस्ट): १० दिवसांचा आडीपुरम उत्सव (पूर्वा फाल्गुनी नक्षत्र)

आवनी (ऑगस्ट-सप्टेंबर): श्री गणेश चतुर्थी, मूळ नक्षत्र दिवशी आवनी मूलम उत्सव

पूरत्तासी (सप्टेंबर-ऑक्टोबर): नवरात्री

ऎप्पासी (ऑक्टोबर-नोव्हेंबर): १२ दिवसांचा कडाई ग्न्यारू (शेवटचा रविवार) उत्सव, स्कंद षष्ठी, अन्नाभिषेक

कार्थिगई (नोव्हेंबर-डिसेम्बर): कार्थिगई दीपम

मारगळी (डिसेम्बर-जानेवारी): थिरुवथीरै

मासी (फेब्रुवारी-मार्च): १० दिवसांचा मासीमाघम उत्सव, तीर्थवारी उत्सव ब्रह्मोत्सवाच्या शेवटच्या दिवशीच्या ऐवजी दुसऱ्या दिवशी साजरा होतो, शिवरात्रीच्या दिवशी श्री यमदेवांना वाहन बनवून भगवान शिवांची मिरवणूक काढली जाते

मंदिराच्या वेळा: सकाळी ६ ते ८, दुपारी ३.३० ते संध्याकाळी ८

मंदिराचा पत्ता:

श्री वांचीनाथरस्वामी मंदिर,
ऍट पोस्ट श्रीवांचीयम,
तालुका नन्नीलं,
तामिळ नाडू 

दूरध्वनी: ९१-४३६६२९१३०५, ९३६०६०२९७३

अस्वीकरण आणि शिष्टाचार (Disclaimer and courtesy):

ह्या लेखांमधली माहिती संकलित करताना विविध आचार्यांचे उपन्यास, दक्षिण भारतातील काही नियतकालिके, तसेच इंटरनेट वरील विविध ब्लॉग्स आणि वेबसाईट्स ह्यांचा आधार घेतला आहे. आपल्याला ह्या लेखांमध्ये काही त्रुटी आढळल्यास आम्हाला जरूर कळवा.

Shri Vanchinatharswamy Temple at Thiruvanchiam (ShreeVanchiam)

This temple is about 30 kms from Kumbhakonam on Kumbhakonam-Nachiyar Kovil-Nannilam route, about 17 kms from Thiruvarur, 37 kms from Mayiladuthurai, 62 kms from Thanjavur and 6 kms from Nannilam. This Shiva temple is located at Thiruvanchiam in Thiruvarur district of Tamil Nadu.

It is believed that the Shiva Lingam here manifested long before the Shiva Lingams manifested at Kailash, Kashi, Shri Shailam and so on. This temple existed before the 7th century. This particular place was not destroyed during pralay.

This is one of the six Shiva Sthalam on the bank of Kaveri which are considered to be very sacred and equal to Kashi namely - Thiruvenkadu, Thiruvaiyarur, Shri Vanchiam, Chhayavanam, Mayiladuthurai, Thiruvidaimarudur. This temple is famous as a Rahu Ketu parihar sthala and has a Yama temple. Unlike the other temples, this temple is kept open during the eclipse also. 

This is one of the 276 Padal Pethra Sthalam on the southern bank of river Kaveri. This may be the only temple where all the four Shaiva Saints (Nalavar) have sung sacred hymns on Lord Shiva. This may be the only temple of Lord Yama where he is given the honor of being worshiped as the first deity daily in the morning. This temple is about 2000 years old. It is worshiped as Bhulok Kailash. The present temple was constructed by the Chola king - Rajaraja in the 11th century. There are 27 stone inscriptions dating back to Chola, Pandya kings which give an account of various work done by them. 

Moolavar: Shri Vanchinadeshwarar, Shri Vanchinatharswamy, Shri Vanchilingeshwarar
Devi: Shri Mangala Nayaki, Shri Vazhavanda Nayaki, Shri Sugandhakundalambika
Agama/Pooja: Kameeya Agama
Sacred Theertha: Gupta Ganga, Yama Theertha, Ananta Deva Theertha, Laskhmi Theertha, Naga Theertha, Chakra Theertha
Kshetra Vruksha: Sandalwood Tree
Puranik Name: Thiruvanchiam
Historic Names: Vanchiapati, Chandanvanam, Bhukailash, Thiruvaiyur, Gandhararanyam
Present Name: Shri Vanchiam, Thiruvarur district

Kshetra Purana:

1. Nandi and Shiva Linga face the same direction. The Shiva Linga at this place was facing West some 2600 years ago. A major earthquake destroyed all the temples in this region but this temple survived. This was a great astonishment among the Sages and the Saints. They realized that the Shiva Linga turned to the East during the earthquake due to the rotation of the earth. Hence Lord Shiva and Nandi face the same direction. Therefore arti is shown during pooja to both sides of the Shiva Linga. 

2. Shri Vanchiam: Due to the conflict between consorts of Lord Vishnu namely Goddess Lakshmi and Goddess Bhumadevi, Goddess Lakshmi left Lord Vishnu. She went to a very distant place due to which Lord Vishnu was affected and he was in great sorrow. He came to Lord Shiva for guidance and help. As per Lord Shiva’s advice, Lord Vishnu came to Shri Vanchiam and stayed there. Lord Shiva was able to persuade Goddess Lakshmi because of his affection (vanchi in Tamil) towards her and got them united at this place. Hence this place is known as Shri Vanchiam and Lord Shiva is addressed as Shri Vanchinathar. When pooja of Lord Shiva takes place in this temple, poojas of Lord Vishnu and Goddess Lakshmi are also performed. 

3. Shrine of Yama and Chitragupta: Yama was once unhappy with his job of taking away the life of living beings. He felt that there were many better jobs than what he was doing. He felt depressed by the incident involving Sage Markandeya in ThiruKadayur. He conveyed his unhappiness to Lord Brahma at Thiruvarur. Lord Brahma advised him to go to the place on the bank of river Kaveri where there was a sandalwood forest and perform penance. He told him that Lord Shiva will take care of him. He advised him to worship Lord Shiva at this place. He came to this place and did penance. Lord Shiva appeared before him on Bharani Nakshatra day in the Tamil month of Maasi. When Lord Shiva asked him to state his wish, Lord Yama stated that he wanted him to relieve the death fear of devotees in their minds due to the sins in their past birth. He also stated that he wanted to serve the Lord as his mount. Pleased by his penance and good thoughts Lord Shiva graced Lord Yama. He advised Lord Yama to build a temple with a separate shrine for himself (Lord Yama). Lord Yama built this temple and a separate shrine for himself. Lord Shiva gave him the status of Kshetrapaal. Since the temple was built in sandalwood forest the place was called Gandharanya. To please Lord Yama, Lord Shiva rode from ShriVanchiam to ThiruKodikaval with Yama as his mount. Hence every year on Bharani Nakshatra day in the Tamil month of Maasi, Lord Shiva is taken in procession with Lord Yama as his mount. It is believed that Lord Yama protects this place from earthquakes and calamities. In honor of his noble thoughts, Lord Yama is given the honor of being worshiped first in this temple. Devotees have to take bath in the Guptaganga first in the North entrance, seek blessings of Yama on the southern side entrance before entering the Sanctum of Lord Vanchinathar. 

4. Suryapushkarini: When Lord Veerabhadra started destroying Daksha Yagnya and punishing those who participated in it, he hit Lord Surya who lost his teeth. Lord Surya took a month long penance at Guptaganga in the month of Karthigai. Lord Shiva pardoned him. The Theertha in which he took a dip is known as Surya Theertha i.e. Guptaganga. It is believed that Lord Shiva created the temple tank with his trident. 

5. Once Ganga sought the advice of Lord Shiva to cleanse herself of the sins left behind by those who bathed in her. He directed her to this place where Lord Yama was blessed by him. Accordingly, Ganga left one part out of her thousand parts of holiness at Kailash and merged with the sacred Theertha at this place with remaining 999 parts of holiness. It is believed that she remains here secretly, hence the Theertha is known as Guptaganga. This Theertha is considered to be holier than Ganga. Now it is known as Muni Theertha. Mahamagham festival is celebrated in this Theertha also. It is believed that it existed in all four Yugas. It was known as Punya Theertha in Satyayuga, Atri Theertha in Tretayuga, Parashar Theertha in Dwapara Yuga and Muni Theertha in Kaliyuga. Sages Atri, Bharadwaj, Jamadagni, Vasishtha, Vishwamitra, Gautam have been blessed with this Guptaganga for attaining salvation. Sage Agastya stated when one thinks of this temple they will get salvation.

6. According to the practice of all the temples, the temples are closed when death occurs around Mada streets (streets around the temple). As this temple is considered equal to Kashi, at this temple the poojas (sacred rituals) are continued but the bell is not rung.

Those who worshiped at this place: Lord Yama, Saptarishis, Lord Agni, Lord Surya, Serpent King Shankhapalan, Ganga, Goddess Parvati, Sage Parashar, Lord Indra

Special Features: 

1. Yama’s shrine: This shrine is facing the South. The idol of Lord Yama has four hands. He has a noose, maze, and trishul in his hands. He is in a sitting posture with left leg folded and right leg hanging down. On his right leg, he wears a khadava - a kind of footwear worn by Sages. Near his idol we have the idol of Chitragupta depicted as a Sage. 

2. Durga Shrine: She has one foot on the ground and one on the head of the asura. 

3. Shrine of Mahishasuramardini: She is in a blessing posture. She has eight hands which carry weapons. Her mount lion is standing by his side. People worship her with 108 lotus flowers during Rahu Kaal. 

4. Vennai (butter) Pillayar (Vennai Vinayaka):  His shrine is in an inner prakaram. People worship him for relief from stomach ailments by applying butter on his idol. 

5. There are seventeen stone inscriptions dated between 10th AD to 17th AD relating to the endowments and the gifts made by various people to the temple. 

6. The idol of Lord Dakshinamoorti dates back to the 10th century whereas that of Lord Subramanya dates back to 15 and 16 AD. 

7. Poojas are first performed for Lord Yama in this temple. First, one has to take a dip in Guptaganga, worship Lord Ganesha on the bank of a tank, then worship Lord Yama, and finally Lord Shiva. The procession vehicle of Lord Shiva during the festival is known as Yama Vahan. 

8. Sandalwood leaves are used for worship of Lord Shiva instead of bilva leaves. 

9. It is believed that by reciting the hymn sung by Shaiva Saint Sambandhar, the estranged couple will be united.

10. The water in the Guptaganga does not become dry even when there is water scarcity everywhere. A dip in the Guptaganga Theertha is equal to holy dip in Varanasi, Rameshwaram and Mahamagham tank in Kumbhakonam. It helps in salvation and relief from birth and death cycle. 

11. Unlike the other temples, this temple is kept open during the eclipse and when there is a death in the main street surrounding the temple. 

12. Sanctum is in a semicircular moat shape. 

13. Goddess Parvati is worshiped at this place as Goddess Durga, Goddess Lakshmi and Goddess Saraswati and she is known as Goddess Mangalambika. She is worshiped as Goddess Durga in the morning, as Goddess Mahalakshmi in the evening and after 6 pm she is worshiped as Goddess Saraswati. 

14. Saint Arunagirinathar has sung a sacred hymn on Lord Muruga of this temple. 

15. Rahu and Ketu are carved out of a single stone. They are together in a separate shrine.

16. There is no Navagraha shrine.

About the temple: 

The temple complex is spread over 5 acres. The Sanctum Sanctorum is in the form of a semi circular moat. The temple faces East. Has a five tiered Rajagopuram. Besides this, there are three other Gopurams, Three Kalash (Shikhar) and Three Parikramas. Inner parikrama has maximum idols. Rajagopuram at the first entrance is five tiered and the second entrance Rajagopuram is three tiered. The temple consists of Sanctum Sanctorum, Antarala, Ardhamanpap.  Balipeeth, Dhwajastambha and Nandi are after Rajagopuram. Both Moolavar and Goddess Ambika’s shrines face the East. This Shiva Linga is a Swayambhu Linga with a flat base (avudayar) and it is tall. 

It is oldest among the 64 presiding deities in the world. There are two Nandis - One on the East side and one on the West. Both Nandis are facing either side of the main Shiva Linga. 

The Shiva Linga at this place is considered to be a Sadashiv Linga, hence all the Shiva Lingas in the world worship this Linga in Guptarupa. This Shiva Linga’s greatness can be understood as it is equal to 1. Ashwamedha Yaga amongst the Yagas, 2. Somavrat amongst Vratas, 3. Shodakshari Mantra among the Mantras 4. Annadaan among the danas, 5. Shiva devotee among the devotees, 6. Kalpataru among the Vrukshas 7. Shivadharmas among the dharmas 8. Kamadhenu among the cows and 9. Gupta ganga among the Theerthas. It is stated that this was a godly (Theyu) form during pralaya. Ratna in Kritayuga, Gold in Tretayuga, Stone (Granite) in Kaliyuga.

In the second parikrama, we have the shrine of Goddess Parvati. She is in a standing posture. As soon as we enter the temple, on the left side we find the shrine of Lord Yama. In the front mandap we come across the shrines of Lord Muruga and Lord Ganesha who is known as Lord Abhayakara Vinayaka. When we go inside, we find the shrine of Devi on the right side. We come across the Dhwaja Stambha, Balipeeth and Nandi. On the left side we come across Adhikar Nandi. In this mandap we find the Utsav Moortis. 

In the inner parikrama, we find the shrines and idols of Lord Vinayaka, Lord Surya, Panchabhuta Linga, Goddess Jyeshtha Devi and Lord Shanishwarar. 

Koshtha Moortis: Lord Vinayaka, Lord Dakshinamoorti, Lord Lingodbhava, Lord Brahma and Goddess Durga. Lord Chandikeshwar is in a separate shrine. Lord Muruga is in a separate shrine with his consorts. 

In the parikrama we come across Goddess Mahalakshmi, Goddess Mahishasuramardini, 63 Nayanmars, Kshetra Linga, Lord Sattainathar and Goddess Durga. We also come across the Shiva Linga of the temples in Thiruvenkadu, Mayiladuthurai, Chhyavanam, Thiruvidaimarudur and Thiruvaiyaru. In the prakara we come across Theyulinga (Linga during the pralaya), Akshaya Linga, Goddess Dharma-ambal, Lord Kailashnathar, Lord Sundareshwar with Goddess Meenakshi. The elephant near Goddess Mahalakshmi has four tusks. As Lord Shiva is dominant at this place, there is no Navagraha shrine but Lord Shanishwarar is present in a separate shrine. There is a separate shrine for Lord Bhairav in the inner corridor. He is in a sitting position, without his dog, indicating that he is in yoga. He is known as Lord Yogabhairava. Next to the shrine we have Rahu and Ketu.

Prayers:

1. This is a Rahu Ketu parihar sthala. 

2. People pray here for a child boon and cure from nervous disorder.

3. When one prays in Lord Yama’s shrine he is relieved of fear of death due to the sins committed by him.

4. People pray here for upliftment in their job, success in business, and estranged couples pray for getting united again. They take bath in Guptaganga during the Sundays in the Tamil month of Karthigai. 

5. This is a parihar sthala for Magha, Poorva, Shatabhisha and Bharani Nakshatra as well as Mesha, Kumbha and Simha Rashis. For removal of adverse planetary effects people worship at this place. 

6. A dip in the Lakshmi Theertha on Friday in the month of Aavani, helps in reunion of couples. 

7. A dip in the Naga Theertha on Thiruvonam (Shravana Nakshatra) in Vaikashi gives relief from Naga dosha. 

8. A dip on the day of Ekadashi / Dwadashi in Chakra Theertha in Aavani is believed to remove brahma hatya dosha. 

Poojas:

1. Regular poojas according to Agama rules

2. Pradosha pooja

3. Special pooja on New Moon and Full Moon days

Festivals:

Aadi (July-Aug): 10 day Adipuram (Poorva Phalguni Nakshatra) festival
Aavani (Aug-Sept): Shri Ganesh Chaturthi and Avani Moolam festival on the Moola nakshatra.
Purattasi (Sept-Oct): Navaratri
Aippasi (Oct-Nov): 12 day festival known as Kadai (last) Gnayru (Sunday), Skanda Shashthi and Annabhishek festival
Karthigai (Nov-Dec): Karthigai Deepam
Margazhi (Dec-Jan): Thiruvathirai festival
Maasi (Feb-Mar): Maasi Magham (Magha nakshatra) festival for 10 days in the Tamil month of Maasi. The Theerthawari festival on the second day instead of the last day of Brahmotsav. Lord Shiva is taken in procession in the Yama vehicle. Shivaratri worship on the month of Maasi.

Timings: 6 am to 8 am, 3.30 pm to 8.30 pm

Temple Address:

Shri Vanchinathar Swamy Temple 
At ShriVanchiam post, 
Taluka Nannilam, 
Tamil Nadu.

Phone Number: 91-4366291305, 9360602973

Courtesy: Various blogs and websites

थिरुकरुक्कुडी येथील श्री ब्रह्मपुरीश्वरर / श्री सर्गूणलिंगेश्वरर मंदिर

हे शिव मंदिर कुंभकोणम-मन्नारकुडी मार्गावर कुंभकोणम पासून ७ किलोमीटर्स वर थिरुकरुक्कुडी ह्या गावात वसले आहे. हे स्थळ नाचियार कोविल पासून ५ किलोमीटर्स वर तर तंजावूर पासून ४२ किलोमीटर्स वर आहे. सध्या ह्या स्थळाला मरूधनल्लूर किंवा मरूधनादनल्लूर असे नाव आहे. ह्या पाडळ पेथ्र स्थळाची स्तुती शैव संत संबंधर ह्यांनी केली आहे. म्हणून हे स्थळ ६व्या शतकाच्याही आधीपासून अस्तित्त्वात असावं. वर्तमान दगडी बांधकाम चोळा राजांनी केले. अतिरिक्त विस्ताराचे काम तंजावूरच्या नायक राजांनी केले. इथल्या शिलालेखांमध्ये ह्या राजांनी केलेल्या कामांचा उल्लेख आहे. 

मूलवर: श्री ब्रह्मपुरीश्वरर, श्री करुक्कुडीनाथर, श्री सर्गूणलिंगेश्वरर
देवी: श्री कल्याणनायकी, श्री अद्वैतनायकी, श्री सर्वालंकारनायकी
पवित्र तीर्थ: करी तीर्थ, यम तीर्थ
पवित्र वृक्ष: बिल्व वृक्ष
पुराणिक नाव:  थिरुकरुक्कुडी
वर्तमान नाव: मरूधनल्लूर किंवा मरूधनादनल्लूर

क्षेत्र पुराण:

१. पुराणानुसार श्रीलंकेच्या मार्गावर असताना प्रभू श्रीराम ह्या स्थळी काही काळ राहिले होते. त्यांना भगवान शिवांची पूजा करायची होती. म्हणून त्यांनी श्री हनुमानांना काशीहून शिव लिंग आणायला सांगितले. हनुमानांना शिव लिंग आणायला उशीर झाला म्हणून प्रभू श्रीरामांनी मातीचे शिव लिंग तयार केले. त्यांनी ह्या शिव लिंगाची प्रतिष्ठा करून त्याची पूजा केली. हे शिव लिंग मातीचे असल्या कारणाने त्याला पृथ्वी लिंग असे म्हणले जाते. त्यानंतर श्री हनुमान जे शिव लिंग घेऊन आले त्याची पण प्रतिष्ठा झाली. हे लिंग परिक्रमेमध्ये आहे. ह्या लिंगाला हनुमंत लिंग असे संबोधले जाते. 

२. पुराणानुसार श्री ब्रह्मदेवांनी इथे भगवान शिवांची पूजा केली. म्हणून इथे भगवान शिवांना श्री ब्रह्मपुरीश्वरर असे संबोधले जाते.

३. क्षेत्र पुराणानुसार इथे धनंजय नावाचा व्यापारी होता. एका स्त्रीशी अनैतिक संबंध ठेवल्यामुळे (काही जणांच्या मते सावत्र आईशी) त्याला कुष्टरोग जडला. त्याने इथे येऊन भगवान शिवांची पूजा केली. भगवान शिवांच्या कृपेने त्याचे पापनिरसन होऊन रोगातून मुक्ती झाली.

४.  पांड्य राजा सर्गूणन आणि त्याच्या मंत्र्याने इथे भगवान शिवांची पूजा केली. म्हणून भगवान शिवांना इथे सर्गूणनाथर किंवा सर्गूणलिंगेश्वरर असे संबोधले जाते.

ह्या ठिकाणी ज्यांनी उपासना केली त्यांची नावे: श्री ब्रह्म, प्रभू श्रीराम, श्री हनुमान, सर्गूणन राजा आणि त्याचा मंत्री, धनंजय व्यापारी.

वैशिष्ट्ये:

१. श्री पार्वती देवी आणि भगवान शिव वधूवराच्या रूपांत आहेत.

२. श्री दक्षिणामूर्तींच्या मूर्तीमध्ये त्यांच्या हातामध्ये वीणा आहे आणि त्यांच्याबरोबर चारच्या ऐवजी दोन मुनी आहेत.

३. श्री सुब्रमण्यम ह्यांच्या मूर्तीमध्ये मोर खाली बघत आहे.

४. गाभाऱ्याच्या मागे श्री लिंगोद्भवर ह्यांची मूर्ती आहे ज्यामध्ये श्री ब्रह्मदेव आणि श्री विष्णू त्यांची पूजा करत आहेत.

५. इथले शिव लिंग स्वयंभू आहे आणि मातीचे आहे.

६. शिव लिंगावर हाताची चिन्हे आहेत. ही चिन्हे प्रभू श्रीरामांची आहेत असा समज आहे.

७. श्री हनुमानांनी पुजीलेल्या शिव लिंगाला हनुमंत लिंग असे नाव आहे. ह्या लिंगाच्या समोर नंदी आहेत. 

मंदिराबद्दल माहिती: 

हे मंदिर पूर्वाभिमुख आहे.  ह्या मंदिराला राजगोपुर नाही पण इथे प्रवेशावर एक कमान आहे ज्यावर नंदी आणि शिव गणांसह अर्धनारीश्वरर ह्यांचे शिल्प आहे. इथे ध्वजस्तंभ नाही. इथे एकच परिक्रमा आहे. नंदी आणि बलीपीठ गाभाऱ्याकडे मुख करून आहेत. गाभाऱ्यामध्ये गाभारा, अर्धमंडप आणि महामंडप आहेत. गाभाऱ्याचा आकार शिव लिंगासारखा आहे. शिव लिंग स्वयंभू आहे आणि मातीचे बनले आहे. हे लिंग खूप छोटं आहे आणि एका दगडी पायथ्यावर (अवूदयार) आहे. ह्या शिव लिंगाला कवचाने आच्छादून मग त्यावर अभिषेक केला जातो. महामंडपाच्या प्रवेशावर श्री विनायक आणि श्री बालमुरुगन ह्यांच्या मूर्ती आहेत. गाभाऱ्याच्या प्रवेशावर द्वारपालक आहेत. 

कोष्ट मूर्ती: श्री नर्दन विनायक, हातामध्ये वीणा असलेले श्री दक्षिणामूर्ती आणि त्यांच्या बाजूला दोन सनकादि मुनी, श्री ब्रह्मदेव, श्री दुर्गादेवी, श्री लिंगोद्भवर आणि त्यांच्या आजूबाजूला त्यांची पूजा करत असलेले श्री ब्रह्मदेव आणि श्री विष्णू. श्री चंडिकेश्वरांची मूर्ती त्यांच्या नेहमीच्या ठिकाणी आहे.

गाभाऱ्याच्या उजव्याबाजूला श्री अंबिका देवी पूर्वाभिमुख देवालयामध्ये आहेत. ह्या देवालयापुढे धनंजय हा व्यापारी श्री अंबिका देवींची पूजा करत आहे अशी मूर्ती आहे. चोळा राजा कुलोथंगन III ह्याची मूर्ती पण ह्या देवालयासमोर आहे.

परिक्रमे मधली इतर देवालये आणि मूर्ती: एका छोट्या देवालयामध्ये श्री हनुमंत लिंग आहे, सर्गूणन राजा आणि त्याचा मंत्री, श्री सुब्रमण्य त्यांच्या पत्नींसमवेत आणि त्यांचे वाहन मोर हा पृथ्वीकडे बघत आहे, श्री शक्ती विनायकर, नालवर, श्री गजलक्ष्मी देवी, श्री सूर्यदेव, श्री चंद्र, श्री बाल सुब्रह्मण्य, नवग्रह, श्री बालशनीश्वरर, श्री वलमपुरी विनायकर (ज्यांची सोंड उजवीकडे वळली आहे), श्री अंबिका देवींसमवेत शिव लिंग, श्री ब्रह्मदेव.

प्रार्थना:

१. ज्यांना कुष्ट रोग जडला आहे ते इथे अत्यंत भक्तीने भगवान शिवांची रोगमुक्त होण्यासाठी प्रार्थना करतात.

२. भाविक जन विवाहातल्या अडचणींवर मात करण्यासाठी तसेच पाप निरसनासाठी इथे प्रार्थना करतात.

२. भाविक जन इथे श्री सुब्रमण्यम ह्यांची वास्तूदोषाच्या निरसनासाठी प्रार्थना करतात.

पूजा: नित्य दैनंदिन पूजा, प्रदोष पूजा, पाक्षिक आणि साप्ताहिक पूजा

मंदिरात साजरे होणारे सण:

चित्राई (एप्रिल-मे): १० दिवसांचा ब्रह्मोत्सव
आनी (जून-जुलै): थिरुमंजनम
आडी (जुलै-ऑगस्ट): आडी पुरम (पूर्वा फाल्गुनी नक्षत्रावर पूजा)
आवनी (ऑगस्ट-सप्टेंबर): श्री गणेश चतुर्थी
पूरत्तासी (सप्टेंबर-ऑक्टोबर): नवरात्री
ऎप्पासी (ऑक्टोबर-नोव्हेंबर): अन्नाभिषेक, स्कंद षष्ठी
कार्थिगई (नोव्हेंबर-डिसेंबर): थिरुकार्थिगई, कार्थिगई दीपम
मारगळी (डिसेंबर-जानेवारी): थिरुवथीरै
मासी (फेब्रुवारी-मार्च): शिवरात्रि

कार्थिगई महिन्यामध्ये प्रत्येक सोमवारी शिव लिंगावर शंखाचा अभिषेक केला जातो. 

मंदिराच्या वेळा: सकाळी ७ ते ९, संध्याकाळी ५.३० ते ७

मंदिराचा पत्ता:

श्री ब्रह्मपुरीश्वरर / श्री सर्गूणलिंगेश्वरर मंदिर,
ऍट पोस्ट मरूधनल्लूर (थिरुकरुक्कुडी),
तालुका: कुंभकोणम,
तामिळनाडू ६१२४०२

पुजारी: श्रीधर गुरुक्कल +९१-९९४३५२३८५२

अस्वीकरण आणि शिष्टाचार (Disclaimer and courtesy):

ह्या लेखांमधली माहिती संकलित करताना विविध आचार्यांचे उपन्यास, दक्षिण भारतातील काही नियतकालिके, तसेच इंटरनेट वरील विविध ब्लॉग्स आणि वेबसाईट्स ह्यांचा आधार घेतला आहे. आपल्याला ह्या लेखांमध्ये काही त्रुटी आढळल्यास आम्हाला जरूर कळवा.

Shri Bramhapureeswarar Temple / Shri Saragunalingeshwarar Temple Thirukarukkudi (Marudhanallur)

This Shiva temple is situated at Thirukarukkudi about 7 kms from Kumbhakonam on Kumbhakonam-Mannarkudi route. It is situated at a distance of about 5 kms from Nachiyar Kovil, 42 kms from Tanjavur. Now this place is known as Marudhanallur or Marudhanadnallur. This is one of the Padal Pethra Sthalam revered by Shaiva Saint Sambandhar. Just like all the other Padal Pethra Sthalam this temple must have existed before 6th or 7th century. The present stone structure was constructed by the Chola kings. Extra extensions were done by Nayaks of Thanjavur. There are stone inscriptions in the temple that give account of the work done by them. 

Moolavar: Shri Bramhapureeshwarar, Shri Karakkudinathar, Shri Saragunalingeshwarar
Devi: Shri Kalyan Nayaki, Shri Advait Nayaki, Shri Sarvalankar Nayaki
Sacred Theertha: Kari Theertha, Yama Theertha
Sacred Vruksha: Bilva tree
Puranik Name: Thirukarakkudi
Present Name: Marudhanallur / Marudhanadnallur

Kshetra Purana: 

1. According to the Purana, Lord Shriram on his way to Sri Lanka, stayed at this place. He wanted to perform Shiva pooja. Hence he sent Hanuman to fetch Shiva Linga from Kashi. Lord Hanuman got delayed on the way from Kashi, so Lord Shriram prepared Shiva Linga with sand. He installed it here and completed his worship before Hanuman arrived. Since Shiva Linga is made of sand, it is known as Prithvi Linga. The Shiva Linga brought by Lord Hanuman was installed and it is at present in the parikrama. It is praised as Hanumantha Linga.

2. According to the sthala purana, Lord Brahma worshiped Lord Shiva at this place. Hence it is praised as Bramhapureeshwarar. 

3. According to the Kshetra purana, there was a trader named Dhananjayan. He was afflicted with leprosy due to an illicit relationship with a woman (according to some with his step mother). He came to this place and worshiped Lord Shiva for relief. He was absolved of the sin by Lord Shiva and was cured of the disease. 

4. The Pandya king Saragunan and his minister worshiped Lord Shiva at this temple. Hence Lord Shiva is praised as Saraguna-nathar or Saragunalingeshwarar.

Those who worshiped at this place: Lord Brahma, Lord Shriram, Lord Hanumanta, King Saraguna and his minister and trader named Dhananjay.

Salient Features: 

1. Lord Shiva and Goddess Parvati’s shrine indicate wedding posture.

2. Lord Dakshinamoorti is accompanied by 2 sages instead of 4 and he is carrying Veena.

3. In Lord Subramanya’s shrine, the peacock is looking down.

4. Behind the sanctum wall Lord Brahma and Lord Vishnu are worshiping Lord Lingothbhavar.

5. Shiva Linga is Swayambhoo Linga made of sand.

6. On Shiva Linga there are marks of hand, believed to have been made by Lord Shriram.

7. The Linga worshiped by Lord Hanuman is praised as Hanumantha Linga and Nandi is facing the shrine of Hanumantha Linga.

About the temple:

This is an east facing temple. There is no Rajagopuram but there is an arch at the entrance with sculpture of Lord Ardhnarishwarar with Nandi and Shivaganas. There is no dhwajastambha. There is only one parikrama. Nandi and Balipeeth face the sanctum. The Sanctum Sanctorum consists of Sanctum, Ardha Mandap and Mahamandap. This Sanctum has the shape of the Linga. The Shiva Linga is a Swayambhoo Linga and is made of sand. It is very small and is on a stone Avudayar (base). Abhishek is done only after covering the Shiva Linga with a kavach. At the entrance of the Mahamandap, we come across the shrines of Lord Vinayaka and Lord Baal Muruga. At the entrance of the Sanctum, there are Dwarapalakas.

Koshtha moorti: Lord Nardana Vinayaka, Lord Dakshinamoorti with a veena, Lord Brahma, Lord Lingothbhavar with Bhoota Gana on either side and Goddess Durga. Besides these we also find Lord Brahma and Lord Vishnu worshiping Lord Lingothbhavar. They are on either side of the idol. By the side of Lord Veena Dakshinamoorti, we have 2 Sanakadi Munis. Lord Chandikeshwarar’s shrine is in its usual position. 

Goddess Ambika is in a separate east facing shrine to the right side of Sanctum. There is an idol of Dhananjay worshiping Goddess Ambika in front of Ambika’s shrine. The statue of Chola king, Kulothungan III is in front of Goddess Ambika’s shrine. 

Other shrines: In a small shrine we come across Hanumantha Linga. Idol of Pandya King Sarguna and his ministers, Shrine of Lord Subramanya with his consorts and a peacock looking toward the earth. Shrines of Lord Shakti Vinayaka, Naalvar, Goddess Gajalaxmi, Lord Surya, Lord Chandra, Lord Baal Subramanya, Navagrahas, Lord Baal Shanishwar, Lord Valampuri Vinayaka (trunk turned towards right side), Shiva Linga with Goddess Ambika and Lord Brahma are found in the parikrama. 

Prayers:

1. Those suffering from leprosy worship Lord Shiva with extreme faith of getting cured.

2. Devotees worship at this place for removal of marriage obstacles and for getting absolved of their sins.

3. Devotees worship Lord Subramanya for relief from vastu related problems.

Poojas: Regular daily poojas, Pradosh pooja, fortnightly and weekly poojas.

Important festivals: 

Chitrai (Apr-May): Ten days of Bramhostsav

Aani (June-July): Thirumanjanam

Aadi (July-August): Aadi Pooram (Pooja on Poorva Phalguni nakshatra day) 

Aavani (August-Sept): Shri Ganesh Chaturthi

Purattassi (Sept-Oct): Navratri

Aipassi (Oct-Nov): Annabhishek and Skandha shasti

Karthigai (Nov-Dec): Thirukarthigai Deepam

Margazhi (Dec-Jan): Thiruvathirai

Maasi (Feb-Mar): Shivaratri

On every Monday in the month of Karthigai, abhishek is performed with conch.

Timings: 7 am to 9 am and 5.30 pm to 7 pm

Address: 

Shri Bramhapureeshwarar Temple,
At post Marudhanallur (Thirukarukkudi),
Taluka Kumbhakonam,
Tamil Nadu 612402

Priest: Shridhar Gurukkal - +91-9943523852

Courtesy: Various websites and blogs

साक्कोटाई येथील श्री अमृतकलशनाथर मंदिर

हे शिव मंदिर कुंभकोणम-मन्नारगुडी मार्गावर कुंभकोणमपासून ५ किलोमीटर्स वर, मयीलादुथुराई पासून ३९ किलोमीटर्सवर, थिरुवारुर पासून ३६ किलोमीटर्सवर आहे. महामाघम उत्सवाच्या निगडित असलेल्या बारा शिव मंदिरांपैकी हे सातवं मंदिर आहे. प्रलयातून वाहत आलेल्या कुंभाचा मध्यभाग इथे पडला आणि पुढे शिव लिंगात रूपांतरित झाला. हे मंदिर आदीकुंभेश्वरर सप्तस्थानांशी पण निगडित आहे. तामिळनाडूमधल्या साक्कोटाई येथे हे मंदिर स्थित आहे. पूर्वी ह्या स्थळाचे नाव कलयनल्लूर असे होते. हे मंदिर साधारण १५०० वर्षं जूनं आहे. हे पाडळ पेथ्र स्थळ कावेरी नदीच्या दक्षिण काठावर आहे. शैव संत संबंधर ह्यांनी ह्या मंदिराची स्तुती गायली आहे. म्हणून हे मंदिर ७व्या शतकाच्याही आधीपासून अस्तित्वात असावं. राजराजेश्वर चोळा राजाने ह्या मंदिराची दगडी बांधकाम करून पुनर्निर्मिती केली. नायक आणि मराठा राजांनी ह्या मंदिराचा विस्तार केला. कुलोथंग चोळा III ह्या राजाने ह्या मंदिराची पुनर्निमिती केली. ६३ नायनमारांपैकी सक्कीया नायनार ह्यांचा ह्या मंदिराशी निकटचा संबंध होता. हे मंदिर कोट्टैशिवन कोविल ह्या नावानेपण प्रसिद्ध आहे. असा समज आहे की पूर्वी ह्या मंदिराच्या भोवताली किल्ले आणि कालवे (तामिळ मध्ये अगळी) होते. पण आता फक्त शेष उरले आहेत. असा समज आहे की पूर्वी इथे बुद्ध धर्माचे संन्यासी (ज्यांना सक्कीया असे म्हणतात) वस्ती करून होते. म्हणून ह्या स्थळाला सक्कीयाकोट्टै असे नाव प्राप्त झाले. कालांतराने ते साक्कोटाई असे झाले. 

मूलवर: श्री अमृतकलशनाथर, श्री अमृतकडेश्वरर
देवी: श्री अमृतवल्ली
उत्सव मूर्ती: श्री अमृतकलशनाथर
पवित्र तीर्थ: नंगूवेद तीर्थ
पुराणिक नाव: थिरुकलैनल्लूर
पवित्र वृक्ष: शमी (तामिळ मध्ये वन्नी)

क्षेत्र पुराण: 

हे मंदिर प्रलयाशी तसेच महामाघम तीर्थाच्या निर्मितीशी निगडित आहे. ह्या ठिकाणी कुंभाचा मध्य भाग पडला आणि त्याचे शिव लिंगात रूपांतर झाले

हिंदू धर्मातली प्रत्येक व्यक्ती पापनिरसन होण्यासाठी प्रार्थना करत असते.  पापनिरसन करणाऱ्या क्षेत्रांबद्दल अशी एक जुनी समजूत आहे कि एका क्षेत्रामध्ये केलेल्या पापाचं निरसन पुण्य क्षेत्राला भेट देऊन आणि तिथे प्रार्थना करून होतं. पुण्य क्षेत्रामध्ये पाप घडलं असेल तर त्याचं निरसन वाराणसी मध्ये जाऊन आणि तिथे प्रार्थना करून होतं. वाराणसी मध्ये पाप घडलं असेल तर तर त्याचं निरसन कुंभकोणमला भेट देऊन आणि तिथे प्रार्थना करून होतं. पण कुंभकोणममध्ये घडलेल्या पापाचं निरसन मात्र फक्त कुंभकोणममध्ये प्रार्थना करुनच होतं. ह्यातून कुंभकोणम ह्या स्थळांचं महत्व कळतं. 

जेव्हा युगाअंती अधर्म जेव्हा पराकोटीला पोचतो तेव्हा नवीन युगाची सुरुवात करण्यासाठी भगवान शिव महाप्रलय घडवून आणतात. आणि तसेच ते नवीन सृष्टी निर्माण करण्यामध्ये मदत पण करतात.

एकदा प्रलय होण्याआधी ब्रह्मदेवांना अशी शंका आली की सृष्टी निर्माण करण्यासाठी लागणारी सर्व बीजे नष्ट झाली तर मग सृष्टीनिर्मिती कशी करायची. त्यावेळी भगवान शिवांनी ब्रह्मदेवांना बीजांचं रक्षण कसं करायचं हे सांगितलं तसंच प्रलयाच्या अंती सृष्टिनिर्मिती कशी करायची ह्याचं पण ज्ञान दिलं. त्यांनी ब्रह्मदेवांना अमृत आणि माती ह्यांचं मिश्रण करून त्यापासून एक कलश निर्मायला सांगितलं. आणि त्यामध्ये अमृत आणि सृष्टीनिर्मितीला आवश्यक सर्व बीजे कलशामध्ये पेरायला सांगितली. त्या कलशाच्या चारी बाजूंना वेद, पुराणे, आगमशास्त्रे पसरायला सांगितली. त्या कलशाच्या तोंडाशी पांच आंब्याची पाने ठेवून त्या वरती नारळ ठेवण्यास सांगितले जेणेकरून त्याला कलशाचा आकार येईल. तसेच तो कलश बंद करण्याआधी त्या कलशाला एक यज्ञोपवीत (जानवे) गुंडाळण्यास सांगितले. त्या तयार झालेल्या कलशाला भगवान शिवांनी मेरुपर्वताच्या शिखरावर जेथे ब्रह्मदेवांचे वसतिस्थान आहे तिथे ठेवावयास सांगितले आणि त्याला दर्भाच्या दोरीने छतास टांगावयास सांगितले. त्यानंतर त्यांनी त्या कलशाची बिल्वपत्र आणि फुलांनीं पूजा करण्यास सांगितले. आणि त्या कलशावर अमृताचा शिडकाव करून पवित्र करण्यास सांगितले. भगवान शिव म्हणाले कि प्रलयाच्या वेळेस हा कलश वाहत जाऊन एका स्थळी थांबेल. आणि मग भगवान शिव स्वतः किराटमूर्तींच्या (शिकारी) रूपात येऊन तो कलश फोडतील जेणेकरून ब्रह्मदेव सृष्टीची निर्मिती परत चालू करू शकतील.

ब्रह्मदेवांनी भगवान शिवांच्या सर्व सूचनांची अचूक अंमलबजावणी केली. पुढे जेव्हा प्रलय आला त्यावेळी निसर्गाच्या कोपाची पराकाष्ठा झाल्याने सगळीकडे अंदाधुंदी माजली. मेरू पर्वत पण प्रलयामध्ये बुडून गेला. तो कलश वाहत वाहत दक्षिणेकडे जाऊ लागला आणि एका स्थळी जाऊन थांबला. जसजसं प्रलयाचे पाणी ओसरायला लागले तसतसं कलशाच्या भोवतीचे दर्भ, आंब्याची पाने, बिल्व पत्रे हे कलशापासून अलग झाले. ज्या ठिकाणी आंब्याची पाने पडली त्या ठिकाणी तिथे शमी वृक्ष प्रगटला तसेच कलशाच्या भोवती गुंडाळलेल्या दर्भामधून शिव लिंग निर्माण झाले. ज्या ठिकाणी बिल्व पत्रे पडली त्या ठिकाणी बिल्व वन तयार झाले. तसेच सप्त मातृका देवी प्रकट झाल्या आणि त्या स्थळाच्या रक्षक बनल्या. दर्भापासून निर्माण झालेल्या लिंगाचे नाव दर्भ लिंग असे झाले. हे सगळं समुद्राच्या पश्चिम दिशेला घडलं. त्यानंतर कलश वायव्य दिशेला सरकायला लागला आणि मग ह्या ठिकाणी जागी स्थिर झाला. इथे कलश स्थिर झाला म्हणून ह्या स्थळाला कुंभकोणम असे नाव प्राप्त झाले. कलशाच्या भोवतील गोष्टी पडायला सुरुवात झाली. जिथे कलशाला धरून असलेले जानवे थांबले तिथे शिव लिंग निर्माण झाले. त्या शिव लिंगाचे नाव श्री सोमेश्वरर असे आहे. जिथे जानवे पडले तिथे लिंग निर्माण झाले. त्याचे नाव गौतमेश्वरर असे आहे. जिथे बिल्व पत्रे पडली तिथे लिंग निर्माण झाले त्याचे नाव नागेश्वरर असे झाले. नारळाचे पण शिव लिंगात रूपांतर झाले. ह्या स्थळाचे नाव नल्लिकेश्वरम असे झाले आणि शिव लिंगाचे नाव अभिमुक्तेश्वरर असे झाले. शेवटी बीजे असलेला कलशच उरला. श्री ब्रह्मदेवांनी ह्या कलशामधली बीजे सृष्टीनिर्मितीसाठी उपलब्ध होण्यासाठी भगवान शिवांची प्रार्थना केली. भगवान शिव किराटमूर्तिस्वरूपांत आले आणि त्यांनी आपल्या बाणांनी कलश फोडला. कलश फुटला आणि त्यातील गोष्टी विविध ठिकाणी पडल्या. ह्या सर्व ठिकाणी शिव लिंग निर्माण झाले आणि प्रत्येक ठिकाणी कालांतराने शिव मंदिर बांधले गेले.

श्री आदिकुंभेश्वरर मंदिर: ह्या स्थळी अमृत कलश थांबला. असा समज आहे की भगवान शिवांनी स्वतः इथे माती आणि अमृत ह्यांच्या मिश्रणाने शिवलिंग तयार केले. ह्या लिंगाचा आकार कलशाच्या गळ्यासारखा आहे. भगवान शिवांनी ह्या लिंगाची उपासना केली. 

श्री सोमेश्वरर मंदिर: इथे कलशाला गुंडाळलेले जानवे थांबले आणि त्यातून एक शिव लिंग निर्माण झाले.

श्री नागेश्वरर मंदिर: इथे बिल्व पत्रे पडली आणि त्याचे रूपांतर शिव लिंगामध्ये झाले.

श्री अभिमुक्तेश्वरर मंदिर: इथे कलशावरचा नारळ पडला आणि त्याचे रूपांतर शिव लिंगामध्ये झाले.

श्री गौतमेश्वरर मंदिर: इथे कलशाला गुंडाळलेले जानवे (उपवित) पडले आणि त्याचे रूपांतर शिव लिंगामध्ये झाले.

श्री कोणेश्वरर मंदिर: इथे कलशाची कडा पडली आणि त्याचे रूपांतर शिव लिंगामध्ये झाले.

साक्कोटाई येथील श्री अमृतकलशनाथर मंदिर: इथे कलशाचा मध्यभाग पडला. ह्या स्थळाला कलयनल्लुर असे पण म्हणतात. तामिळमध्ये कलशाच्या मध्य भागाला कलय म्हणतात. 

श्री बाणपुरीश्वरर मंदिर: ह्या स्थळी भगवान शिवांनी आपल्या बाणांनी कलश फोडला.

श्री आदिकंपट्टा विश्वनाथर मंदिर: इथे कलशातली फुले पडली आणि त्यांचे रूपांतर शिवलिंगामध्ये झाले. ह्या स्थळी मालती फुलं विपुल प्रमाणात होती म्हणून ह्या स्थळाला पूर्वी मालती वनम असे नाव होते.

श्री कालहस्तीश्वरर मंदिर: इथे कलशातील चंदन पडले आणि त्याचे रूपांतर शिव लिंगामध्ये झाले.

श्री एकांबरेश्वरर मंदिर: जिथे कलशाचे उर्वरित भाग पडले आणि त्याचे रूपांतर शिव लिंगामध्ये झाले.

श्री कोट्टाईयूर कोडेश्वरर मंदिर: इथे कलशातल्या अमृताचे काही थेम्ब पडले आणि त्याचे रूपांतर शिव लिंगामध्ये झाले.

२. साक्कोटाई: संत सक्कीया हे कट्टर शिव भक्त होते. ते बुद्ध साधुंसारखा पोशाख परिधान करून भगवान शिवांची पूजा करायचे. मंदिराच्या मार्गावर ते एका दगडाची पूजा करायचे आणि फुलांऐवजी दगड अर्पण करायचे. एक दिवस जेवण करायच्या आधी ते पूजा करायला विसरले. ते जिथे दगडाची पूजा करायचे तिथे धावत गेले. ते जेव्हा तिथे पोचले तेव्हा कैलासातले दगड त्यांच्या पायावर पडायला लागले. श्री पार्वती देवी आणि भगवान शिव त्यांच्यासमोर प्रकट झाले आणि त्यांनी आशीर्वाद दिले. भगवान शिवांनी त्यांना नायनमारांमध्ये समाविष्ट केलं म्हणून त्यांना सक्कीयानायनार असं संबोधलं जातं. इथे सक्कीयांनी भगवान शिवांची पूजा केली म्हणून ह्या स्थळाला साक्कोटाई असं नाव प्राप्त झालं.

३. श्री पार्वती देवींनी इथे तपश्चर्या केली आणि भगवान शिवांशी विवाह केला. म्हणून इथे त्यांची मूर्ती आहे ज्याचे नाव तपस्याअम्मन असे आहे.

४. इथे कलशाचा मध्य भाग पडला म्हणून ह्या स्थळाला कलयनल्लुर असे नाव प्राप्त झाले.

ह्या ठिकाणी ज्यांनी उपासना केली त्यांची नावे: श्री ब्रह्म, सक्कीयानायनार, श्री शनीश्वरर

वैशिष्ट्ये:

१. हे महामाघम उत्सवाशी निगडित मंदिर आहे. 

२. श्री दक्षिणामूर्तींची मूर्ती अलौकिक आहे.

३. इथले शिव लिंग हिरव्या ग्रॅनाईटचे आहे.

४. श्री पार्वती देवींची मूर्ती अलौकिक आहे आणि अशी मूर्ती दुसऱ्या कुठल्या मंदिरांत दिसत नाही.

५. सप्त मातृका एका शिळेमध्ये कोरल्या आहेत.

६. इथे श्री अर्धनारीश्वरांची मूर्ती अलौकिक आहे. ह्या मूर्तीमध्ये ते उजव्या पायावर उभे आहेत असे दर्शित केले आहे.

७. इथले शिव लिंग मातीचे आहे.

मंदिराबद्दल माहिती:

हे मंदिर पूर्वाभिमुख असून ह्याला एक परिक्रमा आणि तीन स्तरांचं राजगोपुर आहे. प्रवेशद्वारावर रस्त्याच्या बाजूला एक कमान आहे. ह्या कमानीवर भगवान शिव आणि श्री पार्वती देवी आणि त्यांच्या समवेत श्री गणेश आणि श्री मुरुगन असे शिल्प आहे. मंदिरामध्ये गाभारा, अंतराळ आणि अर्धमंडप आहे. राजगोपुराच्या पुढ्यात नंदी आणि बलीपीठ आहेत. ह्या शिवाय मंडपामध्येपण नंदी आणि बलीपीठ आहेत. गाभारा शिव लिंगाच्या आकाराचा आहे. शिव लिंग स्वयंभू आहे. मंदिराच्या आवाराच्या भिंतींच्या आत आणि बाहेर खंदक आहेत. इथे एक मंडप आहे ज्याचे नाव नायक्कर मंडप असे आहे. उत्तरेकडे श्री अंबिका देवींचे दक्षिणाभिमुखी देवालय आहे. महामंडपाच्या प्रवेशाशी श्री दंडपाणी आणि श्री नर्दन विनायकर ह्यांच्या मूर्ती आहेत. शिव लिंगाच्या पुढ्यात नंदी आणि बलीपीठ त्यांच्या नेहमीच्या स्थानी आहेत. मंडपाचा आकार वटवाघुळाच्या (तामिळ मध्ये वोवळ) कपाळासारखा आहे. म्हणून ह्या मंडपाला वोवळ मंडप असे नाव आहे. मंडपामध्ये श्री पार्वती देवी आणि भगवान शिवांची वधू-वर पोषाखातली मूर्ती आहे. 

कोष्ठ मूर्ती: श्री अर्धनारीश्वरर, श्री दक्षिणामूर्ती, श्री लिंगोद्भवर, श्री ब्रह्म आणि श्री दुर्गादेवी.

श्री दक्षिणामूर्तींची मूर्ती अलौकिक आहे. त्यांना चार हात आहेत. त्यांच्या उजवीकडील वरच्या हातामध्ये रुद्राक्षमाला आहे, डावीकडील वरच्या हातामध्ये अग्नी आहे, उजवीकडील खालचा हात मुद्रेमध्ये आहे, डावीकडील खालच्या हातामध्ये तालवृक्षाची (मराठी मध्ये ताडवृक्ष) पाने आहेत. त्यांच्या डोक्यामागे प्रभावळ आहे. त्यांच्यामागे मोठं कल्लाळ वृक्ष आहे. 

श्री लिंगोद्भवरांची मूर्ती हिरव्या ग्रॅनाइटची आहे. ही मूर्ती गाभाऱ्याच्या मागे असून तिच्या आजूबाजूला श्री महाविष्णू आणि श्री ब्रह्मदेव आहेत. ह्या ठिकाणी आपल्याला त्रिमूर्तींचं दर्शन होतं. श्री चंडिकेश्वरांची मूर्ती नेहमीच्या ठिकाणी आहे. 

श्री अंबिका देवींची त्या तपश्चर्या करत आहेत अशी मूर्ती असलेले एक स्वतंत्र देवालय आहे. इथे त्यांचे नाव तपस्याअम्मन असे आहे. त्या उजव्या पायावर उभ्या आहेत आणि डावा पाय मांडीपर्यंत दुमडलेला आहे, उजवा हात माथ्यावर आहे आणि डावा हात पोटाशी आहे. 

इथे अजून एक श्री अंबिका देवींचे देवालय आहे ज्यामध्ये त्यांना श्री अमृतवल्ली असे संबोधले जाते. हे देवालय महामंडपाच्या उत्तरेला आहे.

सप्त मातृका एका दगडामध्ये कोरल्या आहेत. 

ह्याशिवाय इथे पुढील देवालये आहेत: नालवर, नवग्रह, वायूलिंग, पृथ्वी लिंग, थेयुलिंग, वल्ली आणि दैवानै समवेत श्री सुब्रमण्यम, श्री गजलक्ष्मी, श्री भैरव, श्री भिक्षादनर, श्री चंद्र, श्री सूर्य, श्री शनीश्वरर, श्री राहू आणि सक्कीयानायनार.

प्रार्थना:

भाविक जन इथे ६०व्वा वाढदिवस (षष्ट्यब्दी पूर्ती), ७०व्वा वाढदिवस (भीमारथ शांती), ८०व्वा वाढदिवस (सदाभिषेक) साजरे करतात.

पूजा:

आगम नियमानुसार दैनंदिन पूजा, सोमवारी आणि शुक्रवारी पूजा, पाक्षिक प्रदोष पूजा तसेच मासिक पूजा (अमावस्या, पौर्णिमा आणि चतुर्थी) केल्या जातात.

मंदिरात साजरे होणारे सण:

वैकासि (मे-जून): वैकासि विशाखम
आनी (जून-जुलै): थिरुमंजनम
आडी (जुलै-ऑगस्ट): आडी पुरम
आवनी (ऑगस्ट-सप्टेंबर): श्री विनायकर चतुर्थी
पूरत्तासी (सप्टेंबर-ऑक्टोबर): नवरात्री
ऎप्पासी (ऑक्टोबर-नोव्हेंबर): स्कंद षष्ठी, अन्नाभिषेक
कार्थिगई (नोव्हेंबर-डिसेम्बर): थिरुकार्थिगई दीपम
मारगळी (डिसेंबर-जानेवारी): थिरुवथीरै
मासी (फेब्रुवारी-मार्च): महामाघम उत्सव, महाशिवरात्री
पंगूनी (मार्च-एप्रिल): पंगूनी उत्तिरम (उत्तरा फाल्गुनी नक्षत्रावर पूजा)

मंदिराच्या वेळा: सकाळी ९ ते १२, संध्याकाळी ५ ते ७

मंदिराचा पत्ता:

श्री अमृतकलशनाथर मंदिर,
साक्कोटाई,
कुंभकोणम,
तामिळ नाडू ६१२४०१

दूरध्वनी: ४३५२४१४४५३, ९६९८४६०९८४

अस्वीकरण आणि शिष्टाचार (Disclaimer and courtesy):

ह्या लेखांमधली माहिती संकलित करताना विविध आचार्यांचे उपन्यास, दक्षिण भारतातील काही नियतकालिके, तसेच इंटरनेट वरील विविध ब्लॉग्स आणि वेबसाईट्स ह्यांचा आधार घेतला आहे. आपल्याला ह्या लेखांमध्ये काही त्रुटी आढळल्यास आम्हाला जरूर कळवा.

Shri Amrutakalashnathar Temple at Sakkotai

This Shiva temple is at a distance of about 5 kms from Kumbhakonam on Mannargudi road, 39 kms from Mayiladuthurai, 36 kms from Thiruvarur. 

This is the seventh of twelve Shiva temples associated with Mahamagham festival. This is the place where the middle portion of the Kalash fell and became a Shiva Linga later during pralaya. This is one of the Saptasthana temples associated with Aadikumbheshwarar temple. It is located at Sakkotai in Tamil Nadu. Earlier, the place was known as Kalaynallur. The temple is more than 1500 years old. The temple is also one of the 276 Padal Petra Sthalam on the southern bank of Kaveri praised by Shaiva Saint Sambandhar. Hence this temple must have existed before the 7th century. It was reconstructed as a stone structure by Chola King Rajarajeshwar Chola. Extensions were made by Nayaks and Marathas. This temple was reconstructed by Kulothanga Chola III. Sakkiya Nayanar, one of the 63 Nayanmars, was closely associated with this temple. The temple was also known as KottaiShivan Kovil. It is believed that the temple was earlier surrounded by a big fort with canals (agazhi in tamil). But now what we come across are only the remains of fort and canal. It is stated that in the good old days a lot of buddhists (known as Sakkiya) used to reside here. Hence the place got the name Sakkiakottai which during the course of time changed to Sakkotai. The temple was built and renovated by Chola kings and Nayakkars. 

Moolavar: Shri Amrutakalashnathar, Shri Amrutakadeshwarar
Devi: Shri Amrutavalli
Utsav Murti: Shri Amrutakalashnathar
Sacred Theertha: Nanguveda Theertha
Puranik Name: Thirukalaynallur
Sacred Vruksha: Shamee (Vanni in tamil)

Kshetra Purana:

This temple is associated with the formation of Mahamagham tank and the pralaya. This is the place where the middle portion of the Kalash fell and formed a Shiva Linga. 

According to an old saying, a sin committed in a Kshetra can be nullified by visiting and praying at another Punya Kshetra. A sin committed in a Punya Kshetra can be washed off by visiting and worshiping at Varanasi. A sin committed in Varanasi can only be washed at Kumbhakonam. But sin committed in Kumbhakonam can be washed off in Kumbhakonam itself. It means that other places, to wash off sins, we have to go to other places whereas Kumbhakonam is the only place where sins committed here can be washed off only at Kumbhakonam. This indicates the greatness of Kumbhakonam. Every human being (Hindu) always prays and worships to get rid of the sins and dushkarma. Hence the above statement was prevailing in those days. Similarly, when Adharma becomes maximum at the end of the Yuga, Lord Shiva creates a pralaya (a great deluge) so that a change takes place, and a new Yuga begins. But at the same time, He also helps in the new creation. 

Once just before pralaya, Lord Brahma, got a doubt in His mind that if all the seeds for creation are destroyed how to start the creation. He rushed to Lord Shiva, the destroyer, for guidance. At that time Lord Shiva advised him about the manner in which the seeds for new creation can be preserved and at the same time how to start the creation after pralaya. He advised Lord Brahma to make a pot by mixing mud (sand) and Amrut. Then fill it up with Amrut and keep all the seeds necessary for creation inside the pot. Then he advised that he should spread the Vedas, Agamas, Puranas etc on all 4 sides in the Kalash. He asked him to place a bunch of mango leaves and a coconut at the top of the pot so that it gets the shape of the Kalash. He advised him to tie the sacred thread (upavidh) around the pot and inside the pot put flowers etc before sealing it. Then he asked him to keep it at the top of Mount Meru (which is a residence of Lord Brahma) and hang it from the ceiling by tying it with a rope made of sacred grass (darbha). He asked him to worship it with bilva leaves by placing them along with flowers over the coconut. He asked him to make this Kalash sacred by sprinkling the Amrut over the Kalash. He told him that during the pralaya, this Kalash will flow along the water and will stop at a place. Then he will appear as a hunter (Keerat Moorthy) and break the pot so that Lord Brahma can start the creation of Shrushti.

Lord Brahma followed the instructions to the point. When the pralaya came, there was chaos around as nature's fury was at its highest in all forms. The Meru parvat also was drowned in the pralaya water and the Kalash along with the sacred grass tied around it started moving along the water towards the south. It reached a particular point and stayed at a place as pralaya water started receding. The sacred grass, the mango leaves, etc detached themselves and fell at that place. The place where the mango leaves fell, a Shamee tree manifested, and the sacred grass tied around the kalash became a Linga. There was a bilva tree and seven Goddesses appeared and stood as guard over that place. The darbha that formed the Linga is known as Darbha Linga. All this happened on the western side of the sea. Then Kalash started moving towards the North-West direction and stayed at a place. At that very moment there was a celestial voice stating that this is the place where the Kalash will finally stay and there is no other Kshetra that will be more sacred than this place. As Kalash stayed at this place, the place became known as Kumbhakonam.

The things around the Kalash started falling off on their own. The place where the sacred thread holding the Kalash stopped, a Shiva Linga was formed. The temple at this place is known as Someshwarar temple. The place where sacred thread around the Kalash fell, is the present Gautameshwarar temple. The place where the bilva leaves fell, the Linga was formed and the temple at this place is known as Nageshwarar temple. The coconut became a Linga and the temple at this place is known as Nallikeshwaram and linga is known as Abhimukheshwarar. In this manner the various parts of the Kalash fell and each of them formed a Swayambhoo Linga. In the end only Kalash containing the seeds remained. 

Lord Brahma started praying to Lord Shiva so that he can help him in recovering the beeja (seeds) from the Kalash. Lord Shiva appeared in the form of a hunter (Keerat Moorthy) and broke it with His arrow. The pot broke into pieces and the articles inside the pot fell at various places. At each place a Shiva Linga manifested on its own and at each place a temple was constructed later on. 

Aadikumbheshwarar temple: This is the place where the Amrut Kalash stopped first. It is believed that Lord Shiva himself made a Shiva Linga by mixing Amrut and mud (sand). He worshiped the Shiva Linga at this place and the Linga is in the shape of the neck of the pot (Kalash).

Someshwarar temple: The place where the sacred thread holding the Kalash stopped, a Shiva Linga was formed.

Nageshwarar temple: where the bilva leaves fell.

Abhimukheshwarar temple: where the coconut fell.

Gautameshwarar temple: where the sacred thread (upavidha) fell.

Koneshwarar temple: where the rim of the kalash fell.

Amrutakalashnathar temple at Sakkottai: this is the place where the middle portion of the Kalash fell. The place is known as Kalayanallur as the mid portion of the pot is known as Kalayam in Tamil.

Baanpurishwarar temple: the place from where Lord Shiva broke the Kalash with his arrow.

Aadikampatta Vishwanathar temple: where the flowers from the Kalash fell and the Linga was formed and the place became abundant with Malathy flowers and was known as Malathy Vanam.

Kalahastishwarar temple: where the Chandan from the Kalash fell.

Ekambareshwarar temple: where the remaining parts of the Kalash fell.

Kottaiyur Kodeshwarar temple: where some drops of Amrut fell.

2. Sakkotai: Saint Sakkia was a staunch devotee of Lord Shiva. He used to wear Sakkia (buddhist) style dress and worship Lord Shiva at this temple. On his way to the temple he used to perform pooja to a stone and used stones instead of flowers. One day he forgot to do worship before taking his meals. He ran to the place where he used to worship the stone. When he reached the place, stones started falling at his feet from Kailash. Lord Shiva and Goddess Parvati appeared before him and blessed him. Lord Shiva made him one of the Nayanmars, hence he is known as Sakkianayanar. As a Sakkia worshiped at this place, the place got the name Sakkotai. 

3. Goddess Parvati did penance here and married Lord Shiva at this place. Hence we have her idol in a shrine known as Goddess Tapasyaamman. 

4. As the middle portion of the Kalash reached here during pralaya, the place got the name Kalaynallur.

Those who worshiped here: Lord Brahma, Sakkia Nayanar & Lord Shanishwarar. 

Special Features:

1. This is one of the temples connected with Mahamagham festival.

2. Idol of Lord Dakshinamurti is unique.

3. Idol of Shiva Linga is made of green granite.

4. The idol of Goddess Parvati is very unique and is rarely found in any other temple.

5. The Sapta Matrikas are sculptured in a single stone.

6. The idol of Lord Ardhanarishwarar is unique as he is depicted in standing position on his right leg.

About the temple:

This is an east facing temple with one prakara and a three tier Rajagopuram. There is an entrance arch at the entrance on the roadside. It has a sculpture of Lord Shiva and Goddess Parvati flanked by their sons – Lord Ganesha and Lord Muruga. The temple consists of Sanctum Sanctorum, Antarala and Ardha Mandap. Nandi and Balipeetham are in front of Rajagopuram. Additionally in Mandap also there is a Nandi and Balipeetham. The Sanctum is in the shape of a Shiva Linga. The Shiva linga is a Swayambhoo Linga and is made of sand. A moat surrounds both inside and outside the surrounding walls of the temple. There is a Mandap known as Nayakkar Mandap. To the North we have the Goddess shrine facing south. At the entrance of Maha Mandap we have an idol of Lord Dandapaani and idol of Lord Nardana Vinayaka. In front of Shiva Linga we come across Balipeeth and Nandi in their usual position. The Mandap is in the form of a forehead of a bat (vowaal in Tamil). Hence the Mandap is known as Vowaal Mandap. We come across idols of Lord Shiva and Goddess Parvati in their bridal attire in the mandap. 

Koshta Moorthis: Lord Ardhanarishwarar, Lord Dakshinamurthi, Lord Lingodbhavar, Lord Brahma and Goddess Durga. The idol of Lord Dakshinamurthi is unique. He has four hands, in his upper right hand he has a Rudraksha Mala, upper left hand – Agni, lower right hand – Mudra, lower left hand – palm leaves. There is a halo (prabhaval in Marathi) around the head. There is a big Kallal tree behind him. The idol of Lord Lingodbhavar is made of green granite. It is behind the sanctum with Lord Maha Vishnu and Lord Brahma on either side. Here we get the darshan of Treemurthi (i.e. Lord Brahma, Lord Vishnu and Lord Shiva) in one place. The shrine of Lord Chandikeshwarar is located in the usual place. 

There is a separate shrine of Goddess Ambika doing Tapascharya (penance). She is known as Goddess Tapasyaamman. She is standing on right leg with the left leg folded on thigh, right hand above her head with left hand on the stomach. There is another shrine in which Goddess Ambika is praised as Goddess Amrutavalli. This shrine is to the north of Mahamandap. Sapta Matrikas are sculptured in a single stone. There are shrines of Nalavar, Navagraha, Vaayu Linga, Prithvi Linga, Theyu linga, Lord Subramanyam with Valli and Deivanai, Goddess Gajalakshmi, Lord Bhairav, Lord Bhikshadanar, Lord Chandra, Lord Surya, Lord Shanishwarar, Lord Rahu and Sage Sakkiya Nayanaar. 

Prayers: 

People perform their 60th birthday (Shashtyabdha purti), 70th birthday (Bhimaratha Shanti) & 80th birthday (Sadabhishek) at this place for blessings.

Pooja:

1. Daily rituals as per Agama rules.

2. Weekly rituals on Mondays and Fridays.

3. Fortnightly pradosha pooja.

4. Monthly worship on new moon day, full moon day and Chaturthi.

Festivals: 

Vaikasi (May-June): Vaikasi Visakham
Aani (Jun-Jul): Aani Thirumanjanam
Aadi (Jul-Aug): Aadi Pooram (Pooja on Poorva Phalguni nakshatra day)
Aavani (Aug-Sept): Shri Vinayakar Chaturthi
Purattasi (Sept-Oct): Navaratri
Aippasi (Oct-Nov): Skanda Shashti and Annabhishekam
Karthigai (Nov-Dec): Thiru Karthigai (Karthigai Deepam) festival
Margazhi (Dec-Jan): Thiruvathirai
Maasi (Feb-Mar): Maha Magham festival and Shivaratri
Panguni (Mar-Apr): Panguni Uthiram (Pooja on Uttara Phalguni nakshatra day)

Temple Timings: 9 am-12 noon, 5 pm-7 pm

Address: 

Shri Amrutakalashnathar temple,
Sakkotai,
Kumbakonam,
Tamil Nadu 612401

Phone number:+01-4352414453; Cell:+91-9698460984

Courtesy: Various websites publishing information about temples in South India

शिवपुर येथील श्री शिवगुरूनाथस्वामी मंदिर / श्री शिवपुरनाथर / श्री ब्रह्मपुरीश्वरर मंदिर

हे शिव मंदिर कुंभकोणम-साक्कोटाई-थिरुवारुर मार्गावर कुंभकोणम पासून ७ किलोमीटर्स वर, थिरुवारुर पासून ३८ किलोमीटर्स वर आणि थिरुनागेश्वरम पासून ४ किलोमीटर्स वर आहे. हे पाडळ पेथ्र स्थळ कावेरी नदीच्या दक्षिण काठावर वसले आहे. शैव संत संबंधर, सुंदरर आणि माणिकवाचगर ह्यांनी ह्या मंदिराची स्तुती गायली आहे. म्हणून हे मंदिर ७व्या शतकाच्याही आधीपासून अस्तित्वात असावं. हे चोळा राजांनी बांधलेलं मंदिर साधारण २००० वर्षे जुनं असावं. नायक राजांनी आणि नट्टूकोट्टै चेट्टीयार ह्यांनी ह्या मंदिराचा विस्तार केला आणि सांभाळ केला. संत अरुणागिरिनाथर ह्यांनी ह्या मंदिरातील श्री मुरुगन ह्यांची स्तुती गायली आहे. 

पूर्वी हे मंदिर पूर्ण शिव लिंगांनी भरलेलं होतं. त्यामुळे मंदिरात कोणी चालत जाऊ शकायचं नाही. म्हणून भाविक जन लोळून ह्या मंदिरात यायचे. ह्याला तामिळ मध्ये अंगप्रदक्षिणा असं म्हणतात. 

मूलवर: श्री शिवगुरुनाथर, श्री शिवपुरनाथर, श्री ब्रह्मपुरीनाथर, श्री शिवपुरीश्वरर
देवी: श्री आयंबाळ, श्री शृंगारवल्ली, श्री पेरियानायकी
पवित्र तीर्थ: चंद्र तीर्थ, सूर्य तीर्थ, सुंदर तीर्थ
पवित्र वृक्ष: मराठीमध्ये सोनचाफा, तामिळमध्ये शेनबागम
पुराणिक नाव: कुबेरपुरम, भुकैलास, शेनबाग अरण्य
वर्तमान नाव: शिवपुरम

क्षेत्र पुराण:

१. स्थळ पुराणानुसार पृथ्वीवर जेव्हां प्रलय आला तेव्हां पृथ्वीला वाचविण्यासाठी श्री महाविष्णूंनी श्वेतवराह अवतार घेतला आणि पृथ्वीला आपल्या माथ्यावर धारण केलं. पृथ्वीला वाचविल्यानंतर आपल्या मूळ रूपांमध्ये परत येण्यासाठी त्यांनी भगवान शिवांची इथे उपासना केली. भगवान शिवांनी त्यांना परत मूळ रूपांत आणलं. श्री दक्षिणामूर्तींच्या देवालयाजवळ गाभाऱ्याच्या भिंतीवर एका शिल्पामध्ये ही घटना चित्रित केली आहे.  शैव संत संबंधर आणि अप्पर ह्यांनी गायलेल्या स्तुतींमध्ये ह्या घटनेचा उल्लेख आढळतो.

२. पुराणानुसार एकदा रावण इथे दर्शन घेण्यासाठी आला. त्याने मंदिरात येण्याआधी स्नान केले नव्हते आणि धार्मिक विधी पण केले नव्हते. नंदीने रावणाला अटकवले. कुबेर रावणाच्या मदतीसाठी आला आणि त्याने खरं कारण काय आहे हे न जाणता नंदीला रावणाला मंदिरात प्रवेश करू देण्याची आज्ञा केली. नंदीने कुबेराला शाप दिला की तो पृथ्वीवर एक अत्यंत लोभी राजा म्हणून जन्म घेईल. कुबेराने पृथ्वीवर एका राजघराण्यात जन्म घेतला आणि मोठा होऊन तो राजा बनला जो अत्यंत लोभी होता. तो नियमित शिव मंदिराला भेट देऊन भगवान शिवांची पूजा करायचा. एकदा त्याने परिक्रमेमध्ये एका तांब्याच्या पट्टीवर कोरलेला लेख वाचला ज्यामध्ये असं लिहिलं होतं की "जो कोणी तामिळ महिन्याच्या सोमवारी येणाऱ्या शिवरात्रीच्या दिवशी एका मुलाच्या रक्ताने शिव लिंगावर अभिषेक करेल तो प्रचंड श्रीमंत होईल". राजाने एका गरीब दाम्पत्याला पैसे देऊन त्यांच्या मुलाला बळी द्यायला तयार केलं. त्याने शिव मंदिरामध्ये तो मुलगा आणि त्याच्या पालकांसमवेत पूजा सुरु केली. जेव्हा राजाने त्या मुलाच्या गळा कापण्याची वेळ आली त्यावेळी तो मुलगा आपल्या पालकांना चिकटून बसला आणि त्याने श्री पार्वती देवींची प्रार्थना करायला चालू केलं. श्री पार्वती देवींनी भगवान शिवांना त्या मुलाला वाचविण्याची विनंती केली. भगवान शिव पार्वती देवींना म्हणाले की ही सगळी नंदीने कुबेराला दिलेल्या शापातून कुबेराला मुक्त करण्याची योजना आहे. ते म्हणाले तो मुलगा साक्षात अग्निदेव आहे आणि त्याचे पालक श्री इंद्रदेव आणि श्री इंद्राणी आहेत. भगवान शिव त्या स्थळी प्रकट झाले आणि त्यांनी त्या मुलाचं रक्षण केलं. कुबेराला आपल्या लोभाच्या तीव्रतेची जाणीव झाली आणि किती मोठं पाप त्याच्याकडून घडणार होतं ह्याची पण जाणीव झाली. कुबेराने भगवान शिवांकडे क्षमायाचना केली आणि भगवान शिवांनी त्याला शापातून मुक्त केलं. ह्या घटनेचं महत्त्व दर्शविण्यासाठी इथल्या शिवलिंगावर एक तडा आणि रक्ताचा थेंब आहे. म्हणून ह्या स्थळाला कुबेरपुरी किंवा कुबेरपूरम असे नाव प्राप्त झाले. 

३. सृष्टी निर्मिती चालू करण्याआधी श्री ब्रह्मदेवांनी इथे भगवान शिवांची उपासना केली म्हणून भगवान शिवांना इथे श्री ब्रह्मपुरीश्वरर असे संबोधले जाते.

४. एकदा शैव संत संबंधर त्यांच्या शिष्यांसमवेत इथे दर्शनासाठी आले त्यावेळी त्यांना असा अनुभव आला कि जमिनीच्या खाली सगळीकडे शिव लिंगेच पुरलेली आहेत. ह्या शिव लिंगांना पायाचा स्पर्श करून मंदिरात प्रवेश करणे त्यांना अनुचित वाटले म्हणून ते आणि त्यांचे शिष्य अंगप्रदक्षिणा करत मंदिरात पोचले. मंदिराच्या बाहेर त्यांनी भगवान शिवांची प्रार्थना करून त्यांची स्तुती गायली. ज्या ठिकाणाहून त्यांनी हि स्तुती गायली त्या ठिकाणाला स्वामिगलथूरै असे नाव आहे.

ह्या ठिकाणी ज्यांनी उपासना केली त्यांची नावे:

श्री महाविष्णू, श्री कुबेर, शैव संत अप्पर, रावण, शैव संत पट्टिनाथर, शैव संत संबंधर, शैव संत अरुणागिरिनाथर, श्री अग्नी, श्री इंद्र आणि त्यांची पत्नी श्री इंद्राणी.

वैशिष्ट्ये:

१. इथले शिव लिंग खूप भव्य आहे.

२. इथली श्री दक्षिणामूर्तींची मूर्ती अलौकिक आहे. ह्या मूर्तीच्या पायाशी वराह, राहू आणि सनकादि ऋषींची उठावदार शिल्पे आहेत.

३. हे एकच शिव मंदिर असे आहे जिथे अंगप्रदक्षिणा केली जाते.

४. हे एकच मंदिर आहे जिथे गुरूंबरोबर वराह आणि राहू आहेत.

५. नंदीच्या पुढ्यात श्री ब्रह्मदेवांचे देवालय आहे.

६. चित्राई ह्या तामिळ महिन्याच्या चौथ्या, पाचव्या आणि सहाव्या दिवशी सकाळी इथल्या शिव लिंगावर सूर्याची किरणे पडतात.

७. श्री पार्वती देवींच्या देवालयाच्या पुढल्या मंडपाच्या छतावर बारा राशींची शिल्पे कोरली आहेत. भाविकांचा असा समज आहे की त्यांच्या जन्मराशीच्या शिल्पाखाली प्रार्थना केल्यास त्या फळतात.

८. शैव संत अरुणागिरिनाथर ह्यांनी ह्या मंदिरातील श्री मुरुगन ह्यांच्यावर स्तुती गायली आहे.

९. श्री षण्मुखांची मूर्ती अलौकिक आहे.

१०. इथे एक शिल्प आहे ज्यामध्ये स्थळ पुराणातील वराह भगवान शिवांची फुलांनी पूजा करत आहेत ही कथा चित्रित केली आहे.

११. श्री भैरवांची मूर्ती अलौकिक आहे. त्यांचे वाहन म्हणजेच श्वान त्यांच्या डाव्याबाजूला त्यांच्याकडे मुख करून आहेत. त्याचा डावा कान उंचावला आहे जणूकाही तो भक्तांच्या प्रार्थना ऐकत आहे.

मंदिराबद्दल माहिती:

हे पूर्वाभिमुख मंदिर साधारण १.५ एकरवर पसरले आहे. ह्या मंदिराला तीन स्तरांचं राजगोपुर आहे. ह्या मुख्य राजगोपुरासमोर अजून एक तीन स्तरांचं राजगोपुर आहे. ह्या दोन गोपुरांमध्ये बलीपीठ आणि नंदीमंडप आहे. ह्या मंदिरात ध्वजस्तंभ नाही. इथले शिव लिंग स्वयंभू आहे. 

कोष्ठ मूर्ती: श्री नर्थन विनायक, श्री दक्षिणामूर्ती, श्री लिंगोद्भवर आणि श्री दुर्गादेवी.

असा समज आहे की ह्या मंदिराच्या जमिनीखाली अनेक शिव लिंगे पुरलेली आहेत ज्यांची पूजा शैव संत संबंधर ह्यांनी केली. 

श्री दक्षिणामूर्तींच्या दोन्ही बाजूंना सनकादि ऋषींची शिल्पे आहेत. त्यांच्या मूर्तीच्या खाली वराह आणि सर्प आहे. असा समज आहे श्री महाविष्णू वराहाच्या रूपात आहेत तर राहू सर्पाच्या रूपात आहेत. 

श्री अंबिकादेवी दक्षिणाभिमुखी देवालयामध्ये आहेत. त्यांच्या देवालयाच्या समोरील मंडपाच्या छतावर १२ राशींची शिल्पे कोरलेली आहेत. 

इथे एक शिल्प आहे ज्यामध्ये वराह म्हणजेच श्री महाविष्णू भगवान शिवांची फुलांनी पूजा करत आहेत असे चित्रित केले आहे.

बाहेरील परिक्रमेमध्ये नंदींच्या समोर श्री भैरवांचे दक्षिणाभिमुखी देवालय आहे. त्यांच्या डाव्याबाजूला त्यांचे वाहन श्वान आहे ज्याचे मुख श्री भैरवांकडे आहे. ह्या श्वानाचा डावा कान उंचावलेला आहे जणूकाही तो भक्तांच्या प्रार्थना ऐकत आहे. श्री अग्नी, श्री इंद्र, श्री इंद्राणीदेवी आणि श्री कुबेर हे एका समरेषेमध्ये लिंगांच्या रूपात आहेत. परिक्रमेमध्ये शैव संत संबंधर आणि त्यांच्या पत्नी परवै नाचियार ह्यांच्या मूर्ती आहेत. 

ह्या मंदिरामध्ये नवग्रह नाहीत. कारण नवग्रहांची स्थापना करण्याची पद्धत पल्लव राजांच्या काळात चालू झाली. 

ह्या शिवाय इथे पुढल्या मूर्ती आहेत - श्री गणेशांची देवालये, श्री सुब्रह्मण्य त्यांच्या पत्नींसमवेत, श्री गजलक्ष्मी, श्री बालमुरूगन, श्री भैरवांची दोन देवालये, श्री चंद्रांची दोन देवालये, श्री सूर्य, श्री शनीश्वरर, श्री चंडिकेश्वरर आणि श्री महाविष्णू. ह्याशिवाय इथे तीन लिंगे आहेत ज्यांची नावे - थेयु लिंग, वायू लिंग आणि पृथ्वी लिंग अशी आहेत. मिरवणुकीतली श्री नटराजांची मूळ मूर्ती खूप सुंदर आहे. ही मूर्ती तस्करांनी पळवली होती आणि नंतर कायदेशीर कारवाई होऊन ही मूर्ती परत आणली गेली. सध्या ही मूर्ती मैलापुर येथील श्री कपालीश्वरर मंदिरामध्ये एका सुरक्षित तिजोरीमध्ये ठेवली आहे.

येथील श्री षण्मुखांच्या मूर्तीमध्ये त्यांना एक मुख आणि चार हात आहेत. हे दृश्य अलौकिक आहे.

प्रार्थना:

१. भाविक जन आपल्या अपत्यांच्या कल्याणासाठी २१ दिवे लावून प्रार्थना करतात. 

२. भाविकांचा असा समज आहे की इथे श्री दक्षिणामूर्तींची प्रार्थना केल्याने सर्पदोषांचा परिहार होतो. म्हणून सर्पदोषांसाठी हे परिहार स्थळ आहे.

३. भाविक जन इथे शत्रूंपासून रक्षण होण्यासाठी तसेच कोर्टकचेरी मधल्या दाव्यांमध्ये विजय मिळविण्यासाठी इथे प्रार्थना करतात. ते भगवान शिवांना वड्याची माला अर्पण करतात आणि शेंगदाण्याचे लाडू आणि दहीभात नैवेद्य म्हणून अर्पण करतात.

४. दिवाळीतल्या कुबेर पूजेच्या दिवशी इथे कुबेरांची पूजा केल्याने समृद्धी प्राप्त होते असा समज आहे.

५. भाविक जन इथे अपत्य प्राप्तीसाठी श्री पार्वती देवींवर ११ शुक्रवार उपवास करून अभिषेक करतात.

६. रोगातून मुक्ती मिळविण्यासाठी इथे भाविक अंगप्रदक्षिणा घालतात.

पूजा:

१. रोज चार वेळा पूजा होते.

२. प्रदोष दिवशी प्रदोष पूजा

३. दिवाळीतल्या कुबेर पूजेच्या दिवशी कुबेर पूजा.

४. तामिळ आणि इंग्लिश नववर्षदिनी विशेष पूजा केली जाते.

मंदिरात साजरे होणारे महत्वाचे सण:

चित्राई (एप्रिल-मे): दहा दिवसांचा ब्रह्मोत्सव
आनी (जुन-जुलै): थिरुमंजनम
आडी (जुलै-ऑगस्ट): आडी पुरम (पूर्वा फाल्गुनी नक्षत्र दिवशी पूजा)
आवनी (ऑगस्ट-सप्टेंबर): श्री गणेश चतुर्थी
पूरत्तासी (सप्टेंबर-ऑक्टोबर): नवरात्री
ऎप्पासी (ऑक्टोबर-नोव्हेंबर): अन्नाभिषेक, स्कंद षष्ठी
कार्थिगई (नोव्हेंबर-डिसेम्बर): थिरुकार्थिगई दीपम
मारगळी (डिसेम्बर-जानेवारी): थिरुवथीरै
मासी (फेब्रुवारी-मार्च): महाशिवरात्री
थै (जानेवारी-फेब्रुवारी): पोंगल
पंगूनी (मार्च-एप्रिल): पंगूनी उत्तिरं (उत्तरा फाल्गुनी नक्षत्र दिवशी पूजा)

मंदिराच्या वेळा: सकाळी ७ ते दुपारी १२, दुपारी ४ ते रात्री ८.३०

मंदिराचा पत्ता:

श्री शिवगुरूनाथस्वामी मंदिर / श्री शिवपूरनाथर / श्री ब्रह्मपुरीश्वरर मंदिर,
ऍट पोस्ट शिवपूरम,
तालुका: कुंभकोणम,
तामिळनाडू ६१२४०१

पुरोहित: श्री बाळशास्त्री गुरुक्कल आणि श्री साईसतीश

दूरध्वनी: +९१-९८६५३०६८४९, +९१-९६९८४६०९८४, +९१-८९७३६२१९३८

अस्वीकरण आणि शिष्टाचार (Disclaimer and courtesy):

ह्या लेखांमधली माहिती संकलित करताना विविध आचार्यांचे उपन्यास, दक्षिण भारतातील काही नियतकालिके, तसेच इंटरनेट वरील विविध ब्लॉग्स आणि वेबसाईट्स ह्यांचा आधार घेतला आहे. आपल्याला ह्या लेखांमध्ये काही त्रुटी आढळल्यास आम्हाला जरूर कळवा.