थिरुनारैयुर (नाचियार कोविल) येथील श्री सिद्धनाथेश्वरर / श्री सिद्धेश्वरर

थिरुनारैयुर हे गाव कुंभकोणम-नाचियार कोविल मार्गावर कुंभकोणम पासून ९ किलोमीटर्सवर आहे. नाचियार कोविल ह्या गावाच्या बाहेरील भागात (outskirts) हे गाव आहे. हे पाडळ पेथ्र स्थळ कावेरी नदीच्या दक्षिण काठावर आणि कावेरी नदीची उपनदी असलेल्या अरिसिलारूच्या दक्षिण काठावर आहे. शैव संत संबंधर ह्यांनी ह्या मंदिराची स्तुती गायली आहे. म्हणून हे मंदिर ७व्या शतकाच्याही आधीपासून अस्तित्वात असावं. चोळा राजांनी ह्या मंदिराची दगडी बांधकाम करून पुनर्निर्मिती केली. ह्या मंदिराचे अतिरिक्त काम नायक आणि मराठा राजांनी केले.

मूलवर: श्री सिद्धनाथेश्वरर, श्री वेदेश्वरर, श्री रामनाथस्वामी
देवी: श्री पर्वधवधीनी, श्री सौन्दर्यनायकी, अळगअम्माई (सुंदर अंबिका)
पवित्र तीर्थ: शूल तीर्थ, जटा तीर्थ, सिद्धामृत तीर्थ, काडीक तीर्थ
आगम / पूजा: शिव आगम
पवित्र वृक्ष: पारिजात वृक्ष
पुराणिक नावे: सिद्धेश्वरम, सुगंधवनम, नरपूरम, कुबेरपुरम, ब्रह्मपुरम
उत्सव मूर्ती: सोमस्कंद मूर्ती
वर्तमान नाव: थिरुनारैयुर

क्षेत्र पुराण:

१. स्थळ पुराणानुसार मेधावी महर्षींना श्री महालक्ष्मी देवींनी त्यांची कन्या म्हणून जन्म घ्यावा अशी इच्छा झाली. ह्यासाठी त्यांनी इथल्या क्षेत्र तीर्थाच्या काठावर पारिजात वृक्षाच्या खाली भगवान शिवांची कृपा मिळविण्यासाठी तपश्चर्या केली. त्यांच्या तपश्चर्येवर प्रसन्न होऊन भगवान शिवांनी भगवान विष्णूंना श्री महालक्ष्मींना मेधावी महर्षींची कन्या म्हणून जन्म घेण्याची परवानगी देण्याची विनंती केली. भगवान विष्णूंनी हि विनंती मान्य केली. पंगूनी ह्या तामिळ महिन्याच्या (मराठी मध्ये फाल्गुन) उत्तरा नक्षत्र दिवशी श्री महालक्ष्मी देवी पवित्र तीर्थामध्ये एका कमळावर प्रगट झाल्या. मेधावी महर्षींनी त्यांचे नाव वंजुळा देवी असे ठेवले. वंजुळा देवी हे तामिळ मध्ये श्री महालक्ष्मींचे नाव आहे. मेधावी महर्षींनी वंजुळा देवींचा विवाह भगवान विष्णूंबरोबर केला. मेधावी महर्षींना दर्शन दिल्यानंतर भगवान शिव भक्तांसाठी इथेच राहिले. श्री महालक्ष्मींना इथे श्री महालक्ष्मी मळीअलै (बाळाचे गोड बोल) असं संबोधलं जातं. ह्या मूर्तीला नेहमी कुमारिकेचा पोषाख परिधान केला जातो. असा समज आहे की विवाहानंतर श्री महालक्ष्मींना इथून जवळ असलेल्या नाचियार कोविल ह्या भगवान विष्णूंच्या मंदिरात पाठवले गेले. दक्षिण भारतातील प्रथेनुसार दरवर्षी दिवाळी आणि पोंगल ह्या सणांच्या दिवशी भगवान विष्णूंच्या मंदिराला साडी, मिठाई अशा भेटवस्तू पाठवल्या जातात. दुसऱ्या दिवशी म्हणजेच वैकुंठ एकादशी दिवशी श्री पार्वती देवी आणि भगवान शिव ह्यांच्या मूर्ती श्री महालक्ष्मींना भेटविण्यासाठी भगवान विष्णूंच्या मंदिरात नेल्या जातात.

२. गोरखसिद्ध हे १८ सिद्धांपैकी एक होते. क्षेत्र पुराणानुसार देवांनी त्यांना त्वचारोग होण्याचा शाप दिला होता. त्यांनी इथे तपश्चर्या केली आणि भगवान शिवांकडे ह्या रोगातून मुक्ती देण्याची प्रार्थना केली. भगवान शिवांनी त्यांच्यावर कृपा करून त्यांना रोगातून मुक्त केलं. म्हणून इथे भगवान शिवांना श्री सिद्धेश्वरर असं संबोधलं जातं आणि ह्या स्थळाला सिद्धेश्वरम असं संबोधलं जातं. 

३. दुर्वास ऋषींनी इथे तपश्चर्या केली आणि भगवान शिवांनी त्यांना त्यांच्या पापांपासून मुक्ती दली.

४. स्थळपुराणानुसार नर आणि नारायण ऋषींनी ह्या ठिकाणी तपश्चर्या केली. जेव्हा दुर्वास ऋषी इथे आले त्यावेळी ह्या ऋषींकडून दुर्वास ऋषींकडे दुर्लक्ष झालं. दुर्वास ऋषींनी त्यांना बक पक्षी होण्याचा शाप दिला. त्यांनी दुर्वास ऋषींकडे क्षमाप्रार्थना केली आणि बक पक्षींच्या रुपांत भगवान शिवांची उपासना केली. भगवान शिवांच्या कृपेने ते परत मनुष्य रूपांत आले. इथे बक पक्षींना (तामिळ मध्ये नारै) शापातून मुक्ती मिळाली म्हणून ह्या स्थळाला नारैयुर असे नाव प्राप्त झाले. ह्या मंदिरामध्ये एक उठावदार चित्र आहे ज्यामध्ये नर आणि नारायण ऋषी भगवान शिवांची उपासना करत आहेत असं चित्रित केलं आहे.

५. क्षेत्रपुराणानुसार इथे चंद्रगुप्त नावाचा व्यापारी होता ज्याला असाध्य रोग जडला होता. त्याने इथे भगवान शिवांना अभिषेक केलेल्या तेलातून थोडे तेल प्यायल्यावर त्याची त्या रोगातून मुक्ती झाली.

ह्या ठिकाणी ज्यांनी उपासना केली त्यांची नावे:

श्री मुरुगन, श्री ब्रह्म, श्री महाविष्णू, श्री कुबेर, दुर्वास ऋषी, मेधावी महर्षी, मार्कंडेय ऋषी, गंधर्व, शैव संत सुंदरर आणि संबंधर.

वैशिष्ट्ये:

१. येथील श्री प्रसन्नदुर्गादेवींची मूर्ती अद्वितीय आहे. ह्या मूर्तीला आठ हात आहेत आणि प्रत्येक हातामध्ये एक शस्त्र आहे.

२. श्री दक्षिणामूर्ती पश्चिमाभिमुख आहेत आणि त्यांच्यासमोर नवग्रह आहेत.

३. ह्या मंदिरातल्या सर्वच मूर्ती खूप सुंदर आहेत.

४. श्री बालसुब्रमण्यम आसनस्थ मुद्रेमध्ये आहेत.

५. इथे श्री चंडिकेश्वरांच्या ३ मूर्ती आहेत ज्या सर्व एका रेषेमध्ये आहेत.

६. श्री सौन्दर्यनायकीदेवींची मूर्ती एका मंडपामध्ये आहे ज्या मंडपाचा आकार वटवाघुळाच्या कपाळासारखा आहे.

७. आवनी आणि मासी ह्या तामिळ महिन्यांमध्ये तीन दिवस सूर्याची किरणे शिवलिंगावर पडतात.

८. श्री महालक्ष्मी एका बालिकेच्या रूपांत चित्रित केल्या आहेत.

मंदिराबद्दल माहिती:

हे पश्चिमाभिमुख मंदिर असून ह्याला पांच स्तरांचं राजगोपुर आहे आणि दोन परिक्रमा आहेत. राजगोपुरानंतर लगेचच ध्वजस्तंभ, बलीपीठ आणि गाभाऱ्याकडे मुख असलेले नंदी आहेत. ध्वजस्तंभाच्या खाली श्री विनायकांची मूर्ती आहे ज्याचे नाव श्री कोडीमार (ध्वजस्तंभ) विनायक असे आहे. गाभाऱ्यामध्ये गाभारा, अर्धमंडप आणि महामंडप आहेत. भगवान शिवांच्या देवालयाच्या प्रवेशावर एका बाजूला श्री द्वार गणपती आहेत आणि एका बाजूला श्री बाल मुरुगन आहेत. शिव लिंग स्वयंभू असून ते पश्चिमाभिमुख आहे. गाभाऱ्याचा आकार शिव लिंगासारखा आहे. 

कोष्ठ मूर्ती: दक्षिणामूर्तींच्या दोन मूर्ती - एक पश्चिमेला आणि एक दक्षिण दिशेला, श्री अर्धनारीश्वरर ज्यांचा एक हात ऋषभावर आहे, श्री भिक्षादनर, श्री लिंगोद्भवर, श्री प्रसन्नदुर्गा, श्री लिंगोद्भवर ह्यांची उपासना करत असलेले श्री विष्णू आणि श्री ब्रह्म आणि श्री वरसिद्धी विनायक. 

गाभाऱ्याच्या भिंतीवर मेधावी महर्षी, पक्षीरूपांतले नर आणि नारायण ऋषी (सरभेश्वर) आणि गोरखसिद्ध ह्यांची भगवान शिवांची उपासना करतानाची उठावदार चित्रे आहेत. श्री प्रसन्नदुर्गादेवींच्या आठ हातांमध्ये विविध शस्त्रे आहेत. त्यांचा उजवा पाय डाव्या पायाच्या थोडा पुढे आहे. श्री दक्षिणामूर्ती पश्चिमाभिमुख आहेत आणि हे खूप शुभ मानलं जातं. नवग्रहांचे देवालय दक्षिणामूर्तींच्या समोर आहे. श्री चंडिकेश्वरांचे स्वतंत्र देवालय परिक्रमेमध्ये आहे. श्री चंडिकेश्वरांच्या तीन मूर्ती आहेत. 

महामंडपामध्ये श्री अंबिकादेवींचे स्वतंत्र दक्षिणाभिमुख देवालय आहे. महामंडपाचा आकार वटवाघुळाच्या कपाळासारखा आहे. थै ह्या तामिळ महिन्याच्या शेवटच्या शुक्रवारी अंबिका देवींना चंदनाचा लेप लावला जातो. श्री महालक्ष्मींचे देवालय नवग्रहांच्या देवालयाजवळ आहे. त्यांना इथे एका बालिकेच्या रूपांत चित्रित केले आहे. त्यांना पारंपरिक तामिळ पोषाख परिधान केला आहे (मराठी मध्ये परकरपोलकं). 

परिक्रमेमधल्या मुख्यमंडपामधल्या मूर्ती आणि देवालये: श्री आनंद विनायक, श्री मुरुगन, श्री कुबेर, सप्तमातृका, श्री बालसुब्रमण्य, सिद्धलिंग, ऋणलिंग, वायू-तेज-ज्योती लिंगे, श्री वळमपुरी गणेश (श्री गणेश ज्यांची सोंड उजवीकडे झुकली आहे), श्री विशालाक्षींसमवेत श्री काशीविश्वनाथ, नागम्माई, श्री सूर्य, श्री कालभैरव, श्री वीरभैरव, शैव संत नालवर, श्री शनैश्वर, शैव संत कारैक्कल अम्माईयार. 

प्रार्थना:

१. भाविक जनांची अशी श्रद्धा आहे की भगवान शिव इथे मुलांचे वाक्दोष बरे करतात.

२. भाविक जनांची अशी श्रद्धा आहे की इथे भगवान शिव आणि श्री पार्वती देवींची पूजा केल्याने वाणी मधुर होते.

३. पौर्णिमेला आणि गुरुवारी त्वचारोगापासून मुक्तीची इच्छा असलेले भाविक जन श्री सौंदर्यनायकींवर तिळाच्या तेलाचा अभिषेक करतात आणि त्यातले थोडे तेल अंगाला चोळतात आणि थोडे तेल पितात. 

४. ज्यांना नवग्रह दोष आहेत असे भाविक जन श्री दक्षिणामूर्ती आणि नवग्रहांची पूजा करतात. 

पूजा:

नित्य पूजा, प्रदोष पूजा, पौर्णिमा पूजा आणि गुरुवारी पूजा केली जाते.

मंदिरात साजरे होणारे महत्वाचे सण:

आनी (जून-जुलै): थिरुमंजनं
आडी (जुलै-ऑगस्ट): आडी पुरम (पूर्वा फाल्गुनी नक्षत्रावर पूजा)
आवनी (ऑगस्ट-सप्टेंबर): श्री गणेश चतुर्थी
पूरत्तासी (सप्टेंबर-ऑक्टोबर): नवरात्री
ऎप्पासी (ऑक्टोबर-नोव्हेंबर): अन्नाभिषेक आणि स्कंद षष्ठी
कार्थिगई (नोव्हेंबर-डिसेंबर): थिरुकार्थिगई दीपम
मारगळी (डिसेंबर-जानेवारी): १० दिवसांचा ब्रह्मोत्सव, थिरुवथीरै
मासी (फेब्रुवारी-मार्च): शिवरात्रि

मंदिराच्या वेळा: सकाळी ६ ते दुपारी १२.३०, दुपारी ४.३० ते संध्याकाळी ८

मंदिराचा पत्ता:

श्री सिद्धनाथेश्वरर मंदिर,
ऍट पोस्ट थिरुनारैयुर (नाचियार कोविल),
तालुका: कुंभकोणम,
तामिळनाडू ६१२१०२

दूरध्वनी: +९१-४३५२४६७३४३, +९१-४३५२४६७२१९

अस्वीकरण आणि शिष्टाचार (Disclaimer and courtesy):

ह्या लेखांमधली माहिती संकलित करताना विविध आचार्यांचे उपन्यास, दक्षिण भारतातील काही नियतकालिके, तसेच इंटरनेट वरील विविध ब्लॉग्स आणि वेबसाईट्स ह्यांचा आधार घेतला आहे. आपल्याला ह्या लेखांमध्ये काही त्रुटी आढळल्यास आम्हाला जरूर कळवा.

Shri Siddhanatheswarar Temple at Thirunaraiyur (Nachiyar Kovil)

Thirunaraiyur is situated at a distance of about 9 kms from Kumbhakonam on Kumbhakonam-Nachiyar Kovil route. Thirunaraiyur is on the outskirts of Nachiyar Kovil. This is one of the Padal Pethra Sthalam on the southern bank of river Kaveri i.e. on the southern bank of river Arisalaru which is tributary of river Kaveri. This temple must have existed even before the 7th century as Shaiva Saint Sambandhar who lived before the 7th century has sung sacred hymns. This was reconstructed by the Chola kings with stones. Additional work was done by the Nayaks / Maratha kings. 

Moolavar: Shri Siddhanatheswarar, Shri Vedeshwarar, Shri Ramanathswami,
Devi: Shri Parvadhavadhini, Shri Soundaryanayaki, Shri Azhagmmai (beautiful Ambika)
Sacred Theertha: Shoola Theertha, Jata Theertha, Siddhamruta Theertha, Kadika Theertha
Agama / Puja: Shiva Agama
Sacred Vruksha: Parijaat tree
Puranik names: Siddheshwaram,  Sugandhavanam, Narapuram, Kuberpuram, Bramhapuram
Utsav Murti: Somskandha murti
Present name: Thirunaraiyur

Kshetra Puran: 

1. According to the sthala purana – Once Medhavi Maharshi desired to have Goddess Mahalakshmi as his daughter. For this purpose, he did penance on the banks of the kshetra theertha under a Parijatak tree at this place to invoke Lord Shiva. Pleased by his penance Lord Shiva requested Lord Vishnu that Goddess Mahalakshmi be allowed to be born as the daughter of Medhavi Maharshi. Lord Vishnu agreed to it. In the Tamil month of Panguni (Falgun in Marathi) in Uttara Nakshatra, Goddess Mahalakshmi manifested on a lotus flower in the sacred theertha. She was named as Vanjula Devi (Vanjula – another name in Tamil for Goddess Mahalakshmi) by Medhavi Maharshi. Later he gave her in marriage to Lord Vishnu. Lord Shiva who gave darshan to Maharshi stayed back at this place for the sake of devotees. Goddess Mahalakshmi is praised here as Mazhialai (sweet speech of an infant) Mahalakshmi. The idol is always dressed in the clothes of a young girl. After the wedding, Goddess Mahalakshmi is believed to have been sent to nearby Vishnu temple at Nachiyar kovil. As per tradition in South India every year during Diwali and Pongal festivals, gift items like sarees, sweets are taken from this temple to Vishnu’s temple. Next day (on Vaikuntha Ekadashi) idols of Goddess Parvati and Lord Shiva are taken to Vishnu temple to see Goddess Mahalakshmi. 

2. Gorakhasiddha was one of the 18 siddhas. According to kshetra purana, he was cursed by Devas to have skin disease. He performed penance at this place and requested Lord Shiva for relief. Lord Shiva graced him and cured him of skin disease. Hence Lord Shiva is revered at this place as Shri Siddheshwarar and the place is known as Siddheshwaram. 

3. Sage Durvasa, was relieved of his sins by Lord Shiva at this place and obtained salvation.

4. According to the kshetra purana, 2 rishis Nara and Narayan performed penance at this place. They ignored Sage Durvasa when Sage came to this place. So the Sage cursed them to become Cranes. They sought pardon of Sage Durvasa and worshiped Lord Shiva in the form of cranes. With the blessings of Lord Shiva they attained their normal form. As the cranes (Narai – tamil means cranes) were relieved here from their curses, the place got the name Naraiyur. There is a relief in the temple depicting Nara and Narayana worshiping Lord Shiva. 

5. According to the kshetra purana, merchant named Chandragupta was suffering from incurable disease. He consumed a small portion of the oil that was used for abhishek of Lord Shiva and got cured. 

Those who worshiped at this place: Lord Muruga, Lord Bramha, Lord Mahavishnu, Lord Kubera, Sage Durvasa, Medhavi Maharshi, Sage Markandeya, Gandharvas, Siddhas, Gorakhasiddha, Shaiva Saint Sundarar and Sambandhar. 

Salient features: 

1. Idol of Goddess Prasannadurga is unique. It has 8 hands holding different weapons.

2. Lord Dakshinamurti is facing the west with Navagraha in front.

3. All the idols in the temple are very beautiful.

4. Lord Baal-Subramanya is in a sitting position.

5. There are 3 idols of Lord Chandikeshwar in a straight line.

6. The shrine of Goddess Soundarya Nayaki is in a mandap which is shaped like the forehead of a bat.

7. Lord Surya’s rays fall on the Shiva Linga for 3 days in the Tamil months of Aavani and Maasi.

8. Goddess Mahalakshmi is depicted as a child.

About the temple:

This is a west facing temple with five tiered rajagopuram and 2 parikramas. Immediately after the Rajagopuram, we come across Dhwajastamba, Balipeeth and Nandi facing sanctum. There is Lord Vinayaka under the dhwajastambha praised as Lord Kodimara (Dhawajstambha) Vinayaka. Sanctum Sanctorum consists of Sanctum, Ardhamandap and Mahamandap. On either side of the entrance of Lord’s shrine, we come across the shrines of Lord Dwar Ganapati and Lord Baal Murugan. The Swayambhoo Shiva Linga is facing west. The sanctum is shaped like a Linga. 

Kostha murtis: There are 2 idols of Lord Dakshinamurti – one on west and another on southern side, Lord Ardhanareeshwarar is resting his hand on rishabha, Lord Bikshadanar, Lord Lingothbhavar, Goddess Prasannadurga, Lord Bramha and Lord Vishnu worshiping Lord Lingothbhavar and Lord Varasiddhi-Vinayaka. 

On the sanctum walls, there are reliefs of Medhavi Maharshi, NaraNarayan pakshi (Sarbheshwarar), and Gorakhasiddha worshiping Lord Shiva. 

Goddess Prasannadurga has eight hands with different weapons in each hand, right leg slightly in front of left leg. 

Lord Dakshinamurti is facing the west and is considered to be very auspicious. The Navagraha shrine is opposite to Lord Dakshinamurti. Lord Chandikeshwarar is in a separate shrine in the parikrama. 

There are three idols of Lord Chandikeshwarar. 

Devi is housed in a separate shrine facing the south in the Mahamandap. The Mahamandap has the shape of the forehead of a bat. She is decorated with sandal paste on last Friday of Tamil month Thai. 

The shrine of Goddess Mahalakshmi is near the Navagraha shrine. She is depicted as a child in this temple. She is dressed in traditional Tamil dress of a young girl (parkar and polka in Marathi). 

Other idols and shrines in the main mandap of parikrama are: Lord Anand Vinayaka, Lord Muruga, Lord Kubera, Saptamatrika, Lord Baal-Subramanya, Siddhalinga, Runa Linga, Vaayu-tejas-jyoti lingas, Lord Valampuri Ganesha (Ganesha with his trunk towards right hand side), Lord Kashivishwanath along with Goddess Vishalakshi, Goddess Nagammai, Lord Surya, Lord Kaalbhairava, Lord Veerbhairava, Shaiva Saint Naalvar, Lord Shanishwarar and Shaiva Saint Karaikkal Ammaiyar.

Prayers: 

1. Devotees believe that Lord Shiva cures children with speech problems at this place. 

2. Devotees believe that by worshipping Lord Shiva and Goddess Parvati at this place they will be blessed with a sweet voice. 

3. On full moon day and Thursday, devotees seeking cure from skin diseases perform abhishek to Goddess Soundaryanayaki using gingelly oil. They consume a few drops of the oil and then apply to the body. 

4. Those who have Navagraha dosha, worship Lord Dakshinamurti and Navagraha for relief. 

Poojas: Regular pooja, Pradosha pooja, Full moon days and Thursdays

Important festivals:

Chitrai (Apr-May): Ten days of Bramhostsav
Aani (June-July): Thirumanjanam
Aadi (July-Aug): Aadi Puram (Pooja on Poorva Phalguni nakshatra)
Aavani (Aug-Sept): Shri Ganesh Chaturthi
Purattassi (Sept-Oct): Navaratri
Aippasi (Oct-Nov): Annabhishek and Skandha Shashti
Karthigai (Nov-Dec): Thirukarthigai Deepam
Margazhi (Dec-Jan): Thiruvathirai
Maasi (Feb-Mar): Shivaratri

Timings: 6 am to 12.30 pm; 4.30 pm to 8 pm

Address: 

Shri Siddhanatheshwar temple
at Post Thirunaraiyur (Nachiyar kovil),
Tal Kumbhakonam,
Tamil Nadu 612102

Phone: +91-4352467343, +91-4352467219

Courtesy: Various websites and blogs

थिरुप्पांथुरै (थिरुपेनुपेरूंथुरै) येथील श्री शिवनंदेश्वरर / श्री प्रणवेश्वरर मंदिर

थिरुप्पांथूरै हे कुंभकोणम-कारैक्कल मार्गावर नाचीयार कोविल-इरावांचेरा मार्गे गेल्यावर आहे. कुंभकोणम पासून ११ किलोमीटर्स वर तर नाचीयार कोविल पासून २ किलोमीटर्स वर आहे. अरिसिलारू ह्या नदीच्या दक्षिण काठावर हे मंदिर आहे. ह्या पाडळ पेथ्र स्थळाची स्तुती शैव संत संबंधरांनी गायली आहे. म्हणून हे मंदिर ६व्या शतकाच्याही आधीपासून अस्तित्वात असावे. चोळा राजा कारिकलन ह्याने ह्या मंदिराची पुनर्निर्मिती दगडी बांधकाम करून केली. म्हणून वर्तमान बांधकाम साधारण १३०० वर्षे जुनं असावं. इथे काही शिलालेख आहेत ज्यामध्ये विविध चोळा राजांनी मंदिरासाठी केलेल्या कामांचे उल्लेख आहेत. 

मूलवर: श्री शिवनंदेश्वरर, श्री प्रणवेश्वरर
देवी: श्री मंगलांबिका, श्री मलै-आरसी-अम्मन
उत्सवर: श्री प्रणवेश्वरर
क्षेत्र वृक्ष: शमी वृक्ष
पवित्र तीर्थ: मंगल तीर्थ, मलै-आरसी-अम्मन तीर्थ
पुराणिक नाव: थिरुपेनुपेरूंथुरै
वर्तमान नाव: थिरुप्पांथुरै

क्षेत्र पुराण:

१. पुराणानुसार एकदा श्री ब्रह्मदेव कैलासावर गेले असताना त्यांनी बाल वयातल्या श्री मुरूगांना योग्य तो आदर दिला नाही. श्री मुरूगांनी श्री ब्रह्मदेवांना ते सृष्टीची निर्मिती कसे करतात ह्याबद्दल विचारले. तेव्हा ब्रह्मदेवांनी सांगितलं की ते सृष्टीची निर्मिती वेदांच्या साहाय्याने करतात. श्री मुरूगांनी श्री ब्रह्मदेवांना वेदांचा घोष करायची विनंती केली. श्री ब्रह्मदेवांनी प्रणव म्हणजेच ओम चा उच्चार करून वेदघोषाला सुरुवात केली. त्याचवेळी श्री मुरूगांनी ब्रह्मदेवांना थांबवलं आणि प्रणव मंत्राचा अर्थ विचारला. जेव्हा ब्रह्मदेव अर्थ सांगू शकले नाहीत तेव्हा श्री मुरूगांना क्रोध आला आणि त्यांनी ब्रह्मदेवांना कैदेत टाकले आणि ते स्वतः सृष्टी निर्माते बनले. जेव्हा देवांना श्री ब्रह्मदेव कुठे दिसले नाहीत तेव्हा त्यांनी भगवान विष्णूंना मध्यस्थ बनून श्री मुरुगन ह्यांच्या बरोबर विचार विनिमय करून ब्रह्मदेवांची सुटका करण्याची विनंती केली. जेव्हा भगवान विष्णू काही करू शकले नाहीत तेव्हा त्यांनी भगवान शिवांकडे मदतीची विनंती केली. जेव्हा भगवान शिव पण श्री मुरुगन ह्यांचे मन वळवायला असमर्थ ठरले तेव्हा भगवान शिवांनी मुरुगन ह्यांना प्रणव मंत्राचा अर्थ सांगायची विनंती केली. श्री मुरुगन ह्यांनी ह्या विनंतीला मान देऊन भगवान शिवांना प्रणव मंत्राचा अर्थ समजावला. ही घटना स्वामी मलै ह्या ठिकाणी घडली. श्री ब्रह्मदेवांची सुटका झाल्यानंतर श्री मुरुगन अहंकारी आणि अभिमानी झाले. त्यांना शिक्षण देण्यासाठी भगवान शिवांनी त्यांची वाचा काढून घेतली. आपल्या चुकीचं प्रायश्चित्त करण्यासाठी ते इथे आले आणि त्यांनी एक शिवलिंग स्थापून त्याची पूजा केली आणि आपली वाचा परत मिळविली. म्हणून इथे भगवान शिवांना प्रणवेश्वरर असं संबोधलं जातं. जेव्हां श्री मुरुगन इथे आले त्यावेळेस श्री गणेश जुळ्या विनायकांचे रूप घेऊन इथे श्री मुरुगन ह्यांच्या सोबतीला आले. आणि ते इथेच थांबले. ह्या मंदिरात आपल्याला जुळ्या विनायकांच्या मूर्ती बघावयास मिळतात. त्यांची नावे श्री साक्षी विनायक आणि श्री गुह विनायक अशी आहेत.

ह्या मंदिरात ज्यांनी उपासना केली त्यांची नावे:

श्री ब्रह्मदेव, श्री पार्वती देवी, जुळे विनायक, श्री मुरुगन.

वैशिष्ट्ये:

१. श्री भिक्षादनर हे इथले उत्सव मूर्ती आहेत. त्यांची मूर्ती खूप सुंदर आहे.

२. गाभाऱ्याच्या प्रवेशावर श्री विनायक आणि श्री मुरुगन ह्यांच्या मूर्ती.

३. हे मंदिर श्री दंडायुधपाणि आणि श्री भिक्षादनर ह्यांची पूजा करण्याचे स्थान मानले जाते.

४. श्री दक्षिणामूर्तींना इथे शिखा (मराठीमध्ये शेंडी) आहे. हे खूप दुर्मिळ दृश्य आहे. त्यांचे डोळे बंद आहेत. ते चिनमुद्रा धारण करून ध्यानामध्ये आहेत. त्यांचे कान लांब आहेत.

५. मंदिराच्या प्रवेशावर जुळ्या विनायकांची मूर्ती आहे. 

६. ह्या मंदिरामध्ये श्री मुरुगन ह्यांचे महत्व खूप आहे.

७. गाभाऱ्याच्या समोर श्री दंडायुधपाणि (श्री मुरुगन) ह्यांची मूर्ती आहे.

८. गाभाऱ्याच्या गोपुरावर श्री अर्धनारीश्वरर, श्री दक्षिणामूर्ती आणि श्री वीणादक्षिणामूर्ती ह्यांची स्टुक्कोची चित्रे आहेत.

९. इथे नवग्रहांच्या देवालयामध्ये श्री सूर्य त्यांच्या पत्नींसमवेत आहेत. 

मंदिराबद्दल माहिती:

हे मंदिर पूर्वाभिमुख असून तीन स्तरांचं राजगोपुर आणि एक परिक्रमा आहे. मंदिरात प्रवेश केल्यावर ध्वजस्तंभ, बलीपीठ आणि नंदी आहेत. गाभाऱ्यामध्ये गाभारा, अर्धमंडप आणि महामंडप आहेत. नंदी गाभाऱ्याकडे मुख करून आहेत. इथले शिवलिंग स्वयंभूलिंग आहे. भगवान शिवांच्या देवालयामध्ये श्री मुरुगन ह्यांची खूप प्राचीन मूर्ती आहे. भगवान शिवांच्या देवालयाच्या विमानावर श्री अर्धनारीश्वरर, श्री दक्षिणामूर्ती आणि श्री वीणादक्षिणामूर्ती ह्यांची स्टुक्कोची चित्रे आहेत.

कोष्ठ मूर्ती: श्री नर्दन विनायक, श्री दक्षिणामूर्ती, श्री लिंगोद्भवर, श्री भैरव आणि श्री विष्णूदुर्गादेवी.

एका छोट्या देवालयामध्ये श्री चंडिकेश्वर ह्यांची मूर्ती आहे. हे शिव मंदिर असलं तरी इथे श्री मुरुगन ह्यांचे महत्व जास्त आहे. म्हणून त्यांची मूर्ती इथे गाभाऱ्यामध्ये आहे. त्यांना इथे श्री दंडायुधपाणि म्हणून संबोधले जाते. ह्या मंदिरामध्ये श्री गणेशांच्या दोन मूर्ती आहेत - श्री गुह विनायक आणि श्री साक्षी विनायक. नवग्रहांच्या देवालयामध्ये श्री सूर्य एका उंच पिठावर त्यांच्या पत्नींसमवेत आहेत.

श्री अंबिकादेवी एका स्वतंत्र दक्षिणाभिमुखी देवालयामध्ये आहेत. 

परिक्रमेमधल्या मूर्ती आणि देवालये: श्री विनायक, शैव संत नालवर, चोळा राजा आणि राणी, श्री सुब्रह्मण्य त्यांच्या पत्नींसमवेत, श्री गजलक्ष्मी देवी, सप्त मातृका, श्री काळभैरव, श्री महालक्ष्मी, श्री विशालाक्षींसमवेत श्री काशी विश्वनाथ, श्री लक्ष्मीनारायण आणि शिव लिंगे.

प्रार्थना:

१. तोतरेपणा आणि मुकेपणापासून मुक्ती मिळविण्यासाठी भाविक जन इथे पूजा करतात. ते मंगळ तीर्थामध्ये स्नान करतात आणि श्री मुरुगन ह्यांची ४५ दिवस मधाचा अभिषेक करून पूजा करतात.

पूजा:

दैनंदिन पूजा, मासिक, साप्ताहिक, पाक्षिक पूजा (प्रदोष पूजा, पौर्णिमा पूजा, अमावस्या पूजा) 

मंदिरात साजरे होणारे काही महत्वाचे सण:

चित्राई (एप्रिल-मे): भरणी नक्षत्र दिवशी श्री भिक्षादनर ह्यांच्यासाठी अमुदुपदयाल नावाचा उत्सव साजरा केला जातो.
वैकासि (मे-जून): वैकासि विशाखम
आवनी (ऑगस्ट-सप्टेंबर): श्री गणेश चतुर्थी
पूरत्तासी (सप्टेंबर-ऑक्टोबर): नवरात्री
ऎप्पासी (ऑक्टोबर-नोव्हेंबर): अन्नाभिषेक, स्कंद षष्ठी
कार्थिगई (नोव्हेंबर-डिसेंबर): थिरुकार्थिगई
थै (जानेवारी-फेब्रुवारी): थै पुसम (पुष्य नक्षत्र दिवशी पूजा), मकर संक्रांति
मासी (फेब्रुवारी-मार्च): शिवरात्रि
पंगूनी (मार्च-एप्रिल): पंगूनी उत्तिरं (उत्तरा फाल्गुनी नक्षत्र दिवशी पूजा)

मंदिराच्या वेळा: सकाळी ६ ते ११, संध्याकाळी ५ ते ७

मंदिराचा पत्ता:

श्री शिवनंदेश्वरर मंदिर,
थिरुप्पांथूरै (नाचीयार कोविल मार्गे),
तालुका: कुंभकोणम,
तामिळ नाडू ६१२६०२

मंदिराच्या पुरोहिताचा संपर्क: के नटराज गुरुकल +९१-९४४३६५०८२६, ०४३५-२४४८१३८

अस्वीकरण आणि शिष्टाचार (Disclaimer and courtesy):

ह्या लेखांमधली माहिती संकलित करताना विविध आचार्यांचे उपन्यास, दक्षिण भारतातील काही नियतकालिके, तसेच इंटरनेट वरील विविध ब्लॉग्स आणि वेबसाईट्स ह्यांचा आधार घेतला आहे. आपल्याला ह्या लेखांमध्ये काही त्रुटी आढळल्यास आम्हाला जरूर कळवा.

Shri Shivanandeshwarar / Shri Pranaveshwarar Temple at Thiruppanthurai (Thirupenuperunthurai)

Thiruppanthurai is situated on Kumbhakonam-Karaikkal route via (Nachiar Kovil-Eravanchera route). It is about 11 kms from Kumbhakonam and about 2 kms from Nachiar Kovil. This Padal Pethra Sthala was revered by Shaiva Saint Sambandhar. It is on the southern bank of river Arisilaru. This ancient temple must have been in existence even before the sixth century. This was rebuilt as a stone structure by Chola King Karikalan. Hence the present structure must be more than 1300 years old. There are stone inscriptions in the temple which give an account of the work done by various Chola kings. 

Moolavar: Shri Shivanandeshwarar, Shri Pranaveshwarar
Devi: Shri Mangalambika, Shri Malai-Arasi-Amman
Utsavar: Shri Pravaneshwarar
Kshetra Vruksha: Shami tree
Sacred Teertha: Mangala Theertha, Malai Arasi Amman Theertha
Puranik Name: Thirupenuperunthurai
Present Name: Thiruppanthurai

Kshetra Purana:

Once Lord Brahma did not give proper respect to Lord Muruga when he visited Kailash as Muruga was a small child. Lord Muruga got angry and he asked Lord Brahma about his method of creation. Lord Brahma stated he was creating living beings with the help of Vedas. Lord Muruga asked him to recite the Veda and Lord Brahma started reciting by chanting pranav mantra Om. Immediately Lord Muruga stopped him and asked him the meaning of Pranava mantra. As Lord Brahma could not explain, Muruga scolded him and put him in prison. He took up the role of creator. The devas, unable to find Lord Brahma, requested Lord Vishnu to negotiate with Lord Muruga for the release of Lord Brahma. As Lord Vishnu failed in his attempt they sought the help of Lord Shiva. When Lord Muruga was not convinced by Lord Shiva, Lord Shiva asked Muruga to explain the meaning of the Pranava mantra to him. To this Lord Muruga readily agreed and explained the meaning to Lord Shiva. This incident happened at Swami Malai. After releasing Lord Brahma, Lord Muruga became proud and egoistic. In order to teach him a lesson Lord Shiva made him dumb. As an atonement Lord Muruga came to this place, prepared and installed a Shiva Linga. He worshiped and regained his skills and speech. Hence Lord Shiva is praised as Lord Pranaveshwarar. When Lord Muruga came to this place for doing penance Lord Ganesha took the form of twin Vinayaka and came as an escort. The twin Vinayakas stayed back at this place. Hence we find twin Vinayaka at this entrance. They are named as Lord Sakshi Vinayaka and Lord Guha Vinayaka.

Those who worshiped here: Lord Brahma, Goddess Parvati, twin Vinayakas, Lord Muruga

Salient Features:

1. Utsav murti is Lord Bhikshtanar and is very beautiful.

2. At the entrance of the sanctum we find the shrines of Lord Vinayaka and Lord Muruga.

3. The temple is famous for the worship of Lord Dandayudhpaani and Lord Bhikshatanar.

4. Lord Dakshinamurti is having a shikha (shendi in Marathi) which is very unique, with eyes closed as if in meditation with a Chin Mudra. His ears are long.

5. At the entrance of the temple we have a shrine for twin Vinayaka.

6. In this temple the importance is for Lord Muruga.

7. The idol of Lord Dandayudhpaani (Lord Muruga) is in front of the sanctum.

8. On the Gopura of the sanctum, there are stucco images of Lord Ardhanareeshwarar, Lord Dakshinamurti and Lord Veena Dakshinamurti.

9. In the Navagraha shrine, Lord Surya is along with his wife. 

About the temple:

This east facing temple has a single prakaram with a three tiered Rajagopuram. After entering the temple we immediately come across Dhwajastambha, Balipeeth and Nandi. The sanctum sanctorum consists of sanctum, Ardha Mandap and Maha Mandap. Nandi is facing the sanctum. The Shiva Linga is a Swayambhu Linga. In the shrine of Lord Shiva there is a very ancient idol of Lord Muruga. On the Vimana of Lord Shiva’s shrine, there are stucco images of Lord Ardha Nareeshwarar, Lord Dakshinamurti and Lord Veena Dakshinamurti. 

Koshtha Murtis: Lord Nardana Vinayaka, Lord Dakshinamurti, Lord Lingothbhavar, Lord Bhairav and Goddess Vishnudurga. In a small shrine we come across Lord Chandikeshwarar. 

Though this is a Shiva temple the prominent deity is Lord Muruga. Hence we find his idol in the Sanctum Sanctorum. He is praised as Lord Dandayudhpani. There are two Ganeshas in the temple praised as Lord Guha Vinayaka and Lord Sakshi Vinayaka. There is a shrine of Navagraha in which Lord Surya is on a pedestal along with his consorts.

Goddess Ambika is in a separate south facing shrine.

The idols and shrines in parikrama: Lord Vinayaka, Shaiva Saints Nalvar, Chola King and Queen, Lord Subramanya with his consorts, Goddess Gajalakshmi, Sapta Matrikas, Lord Kalabhairav, Goddess Mahalakshmi, Lord Kashi Vishwanath with Goddess Vishalakshi, Lakshmi Narayana and Shiva Lingas.

Prayers: Those who suffer from stammering and those who are dumb come to this place for relief. They take a dip in a Mangal Theertha and worship Lord Muruga by performing abhishek with honey for 45 days. 

Pooja: Daily rituals, Monthly, Weekly and Fortnightly poojas like Pradosha pooja, New Moon Day, Full Moon Day are observed.

Some important festivals:

Vaikasi (May-June): Vaiksi Vishakham (pooja on Vishakha nakshatra day)
Aavani (Aug-Sept): Ganesh chaturthi
Purattasi (Sept-Oct): Navaratri
Aipassi (Oct-Nov): Annabhishek, Skanda Shashthi
Karthigai (Nov-Dec): Thiru Karthigai
Thai (Jan-Feb): Thai pusam (pooja on Pushya nakshatra day), Makar sankranti
Maasi (Feb-March): Shivaratri
Panguni (March-April): Panguni Uttiram (pooja on Uttara Phalguni nakshatra day)

In the month of Chitrai on Bharani nakshatra day there is a festival to Lord Bhikshatanar named Amudupadayal.

Timing: 6 am to 11 am and 5 pm to 7 pm

Address:

Shri Shivandeshwarar / Shri Pranaveshwarar Temple,
Thiruppanthurai,
via Nachiar Kovil,
Taluka: Kumbhakonam,
Tamil Nadu 612602

Contact number of temple priest: K Nataraja Gurukkal -91-9443650826, 0435-2448138

Courtesy: Various websites and blogs

करुवेली येथील श्री सर्गुणेश्वरर मंदिर

हे मंदिर कुंभकोणम-पुंथोट्टम मार्गावर कुंथळूर मार्गे जाताना कुंभकोणम पासून २२ किलोमीटर्सवर आहे, नाचियार कोविल पासून २० किलोमीटर्सवर, थिरुपांपूरं पासून १५ किलोमीटर्सवर, पुंथोट्टमपासून २० किलोमीटर्सवर, मयीलादुथुराईपासून ३३ किलोमीटर्सवर आणि थिरुवारुरपासून ४० किलोमीटर्सवर आहे. ह्या पाडळ पेथ्र स्थळाची स्तुती शैव संत अप्पर ह्यांनी गायली आहे. हे मंदिर कावेरी नदीच्या दक्षिण काठावर आणि अरीसिलारू ह्या कावेरी नदीच्या उपनदीच्या उत्तर काठावर आहे. वर्तमान मंदिर १३०० वर्षे जुनं आहे. चोळा साम्राज्याच्या कालावधीत ह्या मंदिराची दगडी बांधकाम करून पुनर्निर्मिती झाली आणि कालांतराने विजयनगर आणि मराठा राजांनी ह्या मंदिराचा विस्तार केला. १९९० साली इथल्या काही स्थानिक लोकांनी पुढाकार घेऊन मोडकळीस आलेल्या मंदिराचा जीर्णोद्धार केला. त्यांनी स्थापिलेल्या संस्थेचं नाव करुवेली असे आहे आणि सध्या ही संस्था ह्या मंदिराचे व्यवस्थापन बघत आहे.  

मूलवर: श्री सर्गुणेश्वरर
देवी: श्री सर्वांगसुंदरी
पवित्र तीर्थ: यम तीर्थ
पवित्र वृक्ष: बिल्व
पुराणिक नाव: थिरुकरूवेली, थिरुवेलीकोट्टीआई, सर्गुणेश्वर पुरम
जिल्हा: थिरुवारुर

क्षेत्र पुराण:

१. पुराणानुसार प्रजापती दक्ष राजाने यज्ञ आयोजित केला होता. ह्या यज्ञासाठी त्याने सर्व देवांना आमंत्रित केले पण आपली कन्या आणि जावई म्हणजेच श्री पार्वती देवी आणि भगवान शिव ह्यांना वगळले. पार्वती देवींना ह्या यज्ञात सहभागी होण्याची इच्छा होती. भगवान शिवांनी पार्वती देवींना न जाण्याचा सल्ला दिला. पण त्याकडे दुर्लक्ष करून पार्वती देवी यज्ञात सहभागी होण्यासाठी गेल्या. पण यज्ञस्थळी त्यांच्या पितांनी म्हणजेच दक्ष राजाने आपल्या कन्येचा आणि भगवान शिवांचा अपमान केला. पार्वती देवींना आपल्या पतीचा झालेला अपमान सहन झाला नाही. म्हणून त्यांनी यज्ञाला आणि यज्ञात सहभागी झालेल्यांना शाप दिला आणि स्वतः यज्ञकुंडामध्ये उडी मारून आत्मदहन केलं. कालांतराने त्यांनी हिमवानाची कन्या म्हणून जन्म घेतला. त्या ह्या स्थळी आल्या आणि भगवान शिवांशी पुनर्मीलन व्हावं म्हणून त्यांनी तपश्चर्या केली. भगवान शिवांसमोर त्या अत्यंत सुंदर आणि आल्हाददायक रूपांत आल्या. आणि नंतर त्यांनी भगवान शिवांसमवेत विवाह केला.

२. दक्ष यज्ञाचा संहार केल्यानंतर भगवान शिवांनी कुडूकोट्टी नावाचं तांडव नृत्त्य केलं.

३.  स्थळ पुराणानुसार सर्गुणन नावाच्या राजाने इथे भगवान शिवांची उपासना केली. म्हणून भगवान शिवांना इथे सर्गुणनाथर असं संबोधलं जातं. भगवान शिवांनी सर्गुणनला जन्म मृत्यूच्या फेऱ्यातून मुक्ती दिली. म्हणून ह्या स्थळाला करुवेली असं नाव प्राप्त झालं. 

४. पुराणानुसार यमदेवांनी इथे येऊन यम तीर्थ निर्माण केलं आणि भगवान शिवांची उपासना करून पापक्षालन केलं.

५. पुराणानुसार दक्ष राजाच्या पोटी जन्म घेतल्याने श्री पार्वती देवींना परत जन्म घ्यायला लागला. हिमवानाच्या पोटी जन्म घेतल्यानंतर त्यांनी भगवान शिवांशी विवाह केला आणि त्या अमृतत्व पावल्या. म्हणून असा समज आहे कि जे भाविक जन इथे येऊन भगवान शिवांची उपासना करतात त्यांना परत जन्म घ्यायला लागत नाही म्हणजेच त्यांना मातेच्या गर्भातून जन्म घ्यायला लागत नाही. (तामिळ मध्ये करू म्हणजे गर्भ आणि इल्लाई म्हणजे नाही). म्हणून ह्या स्थळाला करूइल्लाई असं नाव प्राप्त झालं. कालांतराने त्याचा अपभ्रंश होऊन ते करुवेली असं झालं.

ह्या ठिकाणी ज्यांनी उपासना केली त्यांची नावे:

सर्गुणन राजा, श्री पार्वती देवी, श्री इंद्रदेव, श्री यमदेव, देव, रुद्रगण

वैशिष्ट्ये:

१. ह्या मंदिरातल्या मूर्ती खूप प्राचीन आहेत आणि त्यांचं शिल्पकाम सुंदर आहे.

२. ह्या मंदिरामध्ये श्री दक्षिणामूर्तींच्या मूर्तीमध्ये त्यांनी हातामध्ये सर्प धरला आहे. हे दृश्य खूप दुर्मिळ आहे.

३. भगवान शिव आणि श्री पार्वतीदेवींच्या देवालयामध्ये ते दोघे विवाह मुद्रेमध्ये आहेत.

४. परिक्रमेच्या भिंतीवर एक शिल्प आहे ज्यामध्ये एक हत्ती भगवान शिवांची पूजा करत आहे आणि त्याच्या बाजूला श्री गणेश आहेत.

५. श्री यमदेवांनी इथे एक तीर्थ निर्माण केलं आणि भगवान शिवांची उपासना केली. 

६. ह्या स्थळाच्या जवळपास अशी आठ मंदिरे आहेत जिथे अष्टदिक्पालांनी भगवान शिवांची उपासना केली. ह्या सर्व मंदिरांमध्ये पूजा करणं हे खूप शुभ मानलं जातं. ही स्थळे पुढीलप्रमाणे आहेत

दिक्पालांचे नाव	त्यांनी जिथे पूजा केली ते स्थळ
इंद्र	अंगमबाडी
अग्नी	वन्नीयुर
यम	करुवेली
निऋती	वयलूर
वरुण	शिवनगरम
वायू	अकलंगन
कुबेर	दक्षिण पुडूर
ईशान	नल्ललूर

 

७. इथे नवग्रहांचे देवालय नाही

मंदिराबद्दल माहिती:

हे छोटं मंदिर पूर्वाभिमुख असून ह्याला तीन स्तरांचं राजगोपुर आहे. इथे प्रवेशावर एक सुंदर कमान आहे. मंदिराच्या पुढे पवित्र तीर्थ आहे. भाविक जन मंदिरात प्रवेश करण्याआधी हात पाय धुवून मग प्रवेश करतात. ह्या मंदिरात एक परिक्रमा आहे पण इथे ध्वजस्तंभ नाही. मंदिरात प्रवेश केल्यावर एका मंडपामध्ये नंदी आणि बलीपीठ आहे आणि नंदी गाभाऱ्याकडे मुख करून आहे.

भगवान शिवांनी इथे तांडव नृत्य ज्याचे नाव कुडूकोट्टी असे आहे. ह्या स्थळाला करूइल्लाई असं नाव प्राप्त झालं कारण असा समज आहे कि जे इथे पूजा करतात त्यांना पुनर्जन्म नाही (तामिळ मध्ये करू म्हणजे गर्भ आणि इल्लाई म्हणजे नाही). 

इथले स्वयंभू लिंग साधारण उंचीचे आहे पण खूप सुंदर आहे. 

कोष्ठ मूर्ती: श्री नर्दन विनायक, श्री दक्षिणामूर्ती, श्री भैरव, श्री ब्रह्म, श्री अर्धनारीश्वरर आणि श्री दुर्गादेवी

श्री चंडिकेश्वरांचे देवालय त्यांच्या नेहमीच्या स्थानी आहे. 

इथल्या शिवलिंगातुन शांती, स्थैर्य, अव्यक्त आनंद आणि मुक्ती उल्लसतात.

भगवान शिवांच्या देवालयाच्या उजव्या बाजूला श्री अंबिका देवींचे पूर्वाभिमुख देवालय आहे. ह्या देवालयामध्ये स्वतंत्र गाभारा, अर्धमंडप आणि गाभाऱ्यावर विमान आहे. श्री अंबिकादेवींची मूर्ती त्यांच्या नावानुसार अतिशय सुंदर आहे. ही मूर्ती साधारण साडेपांच फूट उंच आहे. ह्या मूर्तीमध्ये श्री अंबिका देवी उभ्या मुद्रेमध्ये आहेत आणि त्यांना चार हात आहेत. त्यांच्या  दर्शनाने मनाला शांतता आणि मुक्ती मिळते. श्री अंबिका देवींच्या देवालयामध्ये श्री दुर्गादेवी सिंहवाहिनी रूपांत आहेत. 

महामंडपामध्ये श्री शिवगामींसमवेत श्री नटराजांची मूर्ती आहे. 

इथे श्री हनुमानांची मूर्ती आहे ज्याचे नाव संजीवनी अंजनेय असे आहे.

इथे स्वतंत्र नवग्रह देवालय नाही. मंदिराच्या आवारात पिंपळ आणि निंब वृक्षांच्या खाली श्री वलमपुरी विनायक आणि नागांच्या मूर्ती आहेत. 

परिक्रमेमध्ये श्री ध्यान गणेश, श्री बालमुरूगन, श्री वल्ली आणि श्री दैवानै समवेत श्री सुब्रह्मण्य ह्यांची देवालये आहेत. तसेच परिक्रमेमध्ये पुढील मूर्ती पण आहेत - शैव संत अप्पर, संबंधर आणि सुंदरर आणि दोन राजे. 

प्रार्थना:

१. भाविक जनांचा असा समज आहे कि इथे पूजा केल्याने जन्ममरणाच्या फेऱ्यातून मुक्ती मिळते. 

२. भाविक जन इथे विवाहातील अडचणींचा परिहार होण्यासाठी आणि अपत्यप्राप्तीसाठी प्रार्थना करतात.

३. भाविक जन इथे ज्ञान आणि शैक्षणिक प्रगतीसाठी प्रार्थना करतात. 

पूजा:

परंपरेनुसार नियमित दैनंदिन पूजा, प्रदोष पूजा आणि नियमित साप्ताहिक पूजा.

मंदिरात साजरे होणारे महत्वाचे सण:

आडी (जुलै-ऑगस्ट): पुर्वा फाल्गुनी नक्षत्रावर पूजा तसेच दर शुक्रवारी विशेष पूजा

आवनी (ऑगस्ट-सप्टेंबर): श्री गणेश चतुर्थी

पूरत्तासी (सप्टेंबर-ऑक्टोबर): नवरात्री

ऎप्पासी (ऑक्टोबर-नोव्हेंबर): अन्नाभिषेक, स्कंद षष्ठी

कार्थिगई (नोव्हेंबर-डिसेंबर): थिरुकार्थिगई

मारगळी (डिसेंबर-जानेवारी): थिरुवथीरै

थै (जानेवारी-फेब्रुवारी): मकरसंक्रांति

मासी (फेब्रुवारी-मार्च): महाशिवरात्री     

प्रत्येक वर्षी कुंभाभिषेकाच्या वेळी संवत्सर अभिषेक आणि होम केला जातो. ह्यावेळी भगवान शिव, श्री पार्वती देवी आणि श्री गणेशांवर महाभिषेक केला जातो. आणि संध्याकाळी भगवान शिव आणि पार्वती देवींचा दिव्य विवाह सोहळा साजरा होतो. नवरात्री मध्ये सकाळ ते संध्याकाळ ललिता सहस्रनामाचे पारायण होते. 

मंदिराच्या वेळा: सकाळी ७ ते दुपारी १२, दुपारी ४.३० ते रात्री ८

मंदिराचा पत्ता:

श्री सर्गुणेश्वरर मंदिर,
ऍट पोस्ट करुवेली कोट्टैडै (करुवेली),
पुंथोट्टम मार्गे,
तालुका: कूडवासल,
जिल्हा: थिरुवारुर,
तामिळ नाडू ६०९५०१

दूरध्वनी: ९१-९४२२९३२९४२, ०४३६६-२७३९००

अस्वीकरण आणि शिष्टाचार (Disclaimer and courtesy):

ह्या लेखांमधली माहिती संकलित करताना विविध आचार्यांचे उपन्यास, दक्षिण भारतातील काही नियतकालिके, तसेच इंटरनेट वरील विविध ब्लॉग्स आणि वेबसाईट्स ह्यांचा आधार घेतला आहे. आपल्याला ह्या लेखांमध्ये काही त्रुटी आढळल्यास आम्हाला जरूर कळवा.

Shri Sarguneshwarar Temple at Karuveli

Karuveli is situated at a distance of 22 kms from Kumbhakonam on Kumbhakonam to Poonthottam route via Koonthalur. It is at a distance of about 20 kms from Nachiyar Kovil, 15 kms from Thirupampuram, 20 kms from Poonthottam, 33 kms from Mayiladuthurai and 40 kms from Thiruvarur. This is one of the Padal Petra Sthalam revered by Shaiva Saint Appar. This is on the southern bank of river Kaveri and northern bank of river Arasilaru which is a tributary of Kaveri. 

The present temple is believed to be more than 1300 years old. The original temple was reconstructed as a stone structure during the Chola period and further extended by Vijayanagar and Maratha kings. In 1990 a group of natives of this place took the initiative and reconstructed the temple which was in ruins at that time. The group is named as Karuveli organization and now manages and maintains the temple.

Moolavar: Shri Sarguneshwarar
Devi: Shri Sarvangasundari
Sacred Theertha: Yama Theertha
Sacred Vruksha: Bilva
Puranik Name: Thirukaruveli, Karuvelikottai, Sarguneshwarar Puram
District: Thiruvarur

Kshetra Purana:

1. According to the Purana, Goddess Parvati went to attend her father Daksha’s yagna without paying heed to her husband’s advice. At the yagnya she as well as her husband Lord Shiva were disgraced by her father. Therefore she cursed Daksha yagnya and all participants. Later, she took birth as a daughter of Himavan. She came here to do penance and reunite with Lord Shiva. When she came here she presented herself in a very pleasing and beautiful form to Lord Shiva. Hence she is addressed as Sarvangasundari at this place. Later she married him at this place.

2. After destroying Daksha yagnya, Lord Shiva performed Tandava known as Kodukotti. 

3. According to the Purana, a king named Sargunan worshiped Lord Shiva at this place. Hence Lord Shiva is praised as Sargunanathar. The king was freed from the cycle of birth and death and attained salvation. Hence the place got the name Karuveli. 

4. According to the Sthala Purana, Lord Yama came to this place and created a theertha named Yama Theertha. He worshiped Lord Shiva and got rid of his sin.

5. According to the Purana, Goddess Parvati had to take birth again as she was born as a daughter to wicked King Daksha. After taking rebirth as a daughter of Himavan, she married Lord Shiva and became immortal. Hence it is believed that those who visit this place and worship Lord Shiva, have no rebirth i.e. they will not be born from a mother’s womb in the form of foetus (karu in Tamil, means foetus, ellai in Tamil means no). Hence the place got the name Karuellai which got corrupted to Karuveli.

Those who worshiped at this place:

King Sargunan, Goddess Parvati, Lord Indra, Lord Yama, Devas and Rudraganas. 

Salient features:

1. All the idols in the temple are very ancient and are beautifully sculptured. 

2. Lord Dakshinamurti is holding a serpent in hand which is very rare. 

3. The shrine of Lord Shiva and Goddess Parvati indicate that they are in wedding posture. 

4. On a wall in parikrama there is a sculpture of an elephant worshiping Shiva Linga and Lord Ganesha by the side. 

5. It is stated that Lord Yama dug the theertha at this place and worshiped Lord Shiva. 

6. There are eight other Shiva temples nearby this temple where Ashtadikpalakas are believed to have worshiped Lord Shiva. It is considered to be auspicious to worship at all these places along with the main temple. 

Dikpala	Name of the place
Indra	Naganbadi
Agni	Vanniyur
Yama	Karuveli
Nirutti	Vayalur
Varuna	Shivanagaram
Vayu	Aklangan
Kubera	S. Pudur
Ishanan	Nallavur

7. There is no Navagraha shrine.

About the temple:

This is a small east facing temple with a three tiered Rajagopuram. There is a beautiful arch at the entrance. The sacred theertha is in the front of the temple. People wash their hands and feet before entering the temple. It has one parikrama but no Dhwajastambha. As soon as we enter the temple, we come across Nandi in the mandap and Balipeeth where Nandi is facing the sanctum. 

Lord Shiva has performed a dance at this place known as Kodukotti. The place got the name Karuveli (Karu means fotus, and ellai means no) as there is a belief that anyone who visits the temple has no rebirth. The swayambhu Shiva Linga is of modest height but is very beautiful. 

Koshtha murtis: Lord Nardana Vinayaka, Lord Dakshinamurti, Lord Bhairav, Lord Brahma, Lord Ardhanarishwarar and Goddess Durga. The shrine of Lord Chandikeshwarar is in its usual position. 

The Shiva Linga is radiating peace, calm, an unexpressed happiness and relief. The shrine of Goddess Ambika is facing the east and is on the right of Lord Shiva’s shrine. Her shrine has a separate Sanctum Sanctorum and Ardhamandap with a Vimaan over the Sanctum.

The idol of Goddess Ambika is very beautiful as the name suggests. It is 5.5 feet tall in a standing position with four hands. The darshan of Goddess Ambika brings about a feeling of relief and calm. In the Mahamandap we come across the shrine of Lord Nataraja along with Goddess Shivagami. Lord Hanuman is praised as Lord Sanjivani Anjaneya. Inside the shrine of Goddess Ambika we come across Goddess Durga as Simha Vahini. There is no separate Navagraha shrine. Within the temple complex, under peepal and neem trees, we come across idols of Lord Valampuri Vinayaka and Nagas. There are shrines of Lord Dhyana Ganesha, Lord Balamurugan and Lord Subramanya with Valli and Deivanai in the parikrama. We also come across the parikrama idols of Shaiva saints Appar, Sundarar and Sambandhar and two kings. 

Prayers: 

1. Devotees believe that worshiping Lord Shiva at this temple gives salvation and will help them break away from the cycle of birth and death.

2. Devotees pray here for the removal of marriage obstacles and for a child boon.

3. Devotees worship for knowledge and education.

Pooja: 

Regular poojas as per tradition, Pradosha pooja and other weekly rituals.

Important festivals: 

Adi (July-August): Puram, Special pooja on Fridays
Avani (August-September): Ganesh Chaturthi
Purattasi (September-October): Navaratri
Aipassi (October-November): Annabhishek, Skandashashthi
Karthigai (November-December): Thiru Karthigai
Margazhi (December-January): Thiruvathirai
Thai (January-February): Makar Sankranti
Maasi (February-March): Shivaratri

Every year Samvatsar Abhishek and homam are conducted on the day when Kumbhabhishek was done. During this Mahabhishek is done for Ambika, Lord Shiva and Lord Ganesha. In the evening, the wedding of a divine couple (To the idols of Lord Shiva and Goddess Parvati).

During Navaratri, Lalitha Sahasranaam is chanted from morning till evening.

Timings: 7 am to 12 noon and 4.30 pm to 8 pm

Address: 

Shri Sarguneshwarar Temple,
at post Karuveli Kottai (Karuveli),
Via Poonthottam,
Taluka: Kudavasal,
District: Thiruvarur,
Tamil Nadu 609501

Phone: 91-9422932942, 04366-273900

Courtesy: Various blogs and websites

थिरुअन्नीयुर येथील श्री अग्नीपुरीश्वरर मंदिर

हे मंदिर मयीलादुथुराई-थिरुवारुर मार्गावर मयीलादुथुराईपासून २८ किलोमीटर्सवर वर, पेरलम पासून १८ किलोमीटर्सवर, थिरुपांपुरं पासून १२ किलोमीटर्सवर, थिरुवारुर पासून ३५ किलोमीटर्सवर आणि कुंभकोणमपासून २५ किलोमीटर्स वर आहे. ह्या पाडळ पेथ्र स्थळाची स्तुती शैव संत अप्पर ह्यांनी त्यांच्या पवित्र स्तोत्रांमधे गायली आहे. हे स्थळ कावेरी नदीच्या दक्षिण काठावर आणि अरिसीलारू ह्या कावेरी नदीच्या उपनदीच्या उत्तर काठावर आहे. 

मूळ मंदिर ७व्या शतकाच्याही आधीपासून अस्तित्वात असावं. कालांतराने चोळा राजांनी ह्या मंदिराला दगडी बांधकामामध्ये रूपांतरित केले. ह्या मंदिराचा सांभाळ विजयनगर आणि मराठा राजे तसेच नागरथारांनी केला.

मूलवर: श्री अग्निपुरीश्वरर, श्री अग्नीश्वरर
देवी: श्री गौरी, श्री पार्वती
पवित्र तीर्थ: अग्नी तीर्थ
पवित्र वृक्ष: शमी वृक्ष
पुराणिक नाव: थिरुअन्नीयुर, थिरुवन्नीयुर
वर्तमान नाव: अन्नीयुर

क्षेत्र पुराण:

१.  प्रजापती दक्ष राजाने यज्ञ आयोजित केला होता. ह्या यज्ञामध्ये त्याने सर्व देवांना आमंत्रित केले पण त्यातून आपली पुत्री आणि जावई म्हणजेच श्री पार्वती देवी आणि भगवान शिव ह्यांना वगळले. पार्वती देवींना ह्या यज्ञात सहभागी होण्याची इच्छा होती. भगवान शिवांनी त्यांना यज्ञाला न जाण्याचा सल्ला दिला. पण पार्वती देवींनी त्याकडे दुर्लक्ष करून त्या यज्ञात सहभागी होण्यासाठी गेल्या. यज्ञस्थळी त्यांच्या पितांनी म्हणजेच दक्ष राजाने पार्वती देवी आणि भगवान शिवांचा अपमान केला. हा अपमान सहन न होऊन पार्वती देवींनीं यज्ञकुंडामध्ये उडी मारून आत्मदहन केलं. भगवान शिवांना हे ज्ञात झाल्यावर त्यांना प्रचंड क्रोध आला आणि त्यांनी वीरभद्र आणि भद्रकाली ह्यांना यज्ञाचा विध्वंस करण्याची आज्ञा केली. वीरभद्र आणि भद्रकालींनी यज्ञाचा विध्वंस केला आणि त्याचबरोबर यज्ञात सहभागी झालेल्या देवांना पण शिक्षा दिली. अग्नीदेव ह्या यज्ञामध्ये सहभागी झाले होते म्हणून त्यांना शिक्षा म्हणून भगवान शिवांनी त्यांनी शाप दिला कि त्यांची सर्व शक्ती लोप पावेल आणि त्यामुळे त्यांना कुठल्याही यज्ञामध्ये सहभागी होता येणार नाही. अग्निदेवांनी आपली शक्ती गमावल्यामुळे पृथ्वीवर यज्ञ संपन्न होणे थांबले आणि ह्याचा परिमाण म्हणून पृथ्वीवर दुष्काळ पडला आणि सर्व जीव कष्टी झाले. आपल्या चुकीचा परिहार करण्यासाठी म्हणून अग्निदेव ह्या स्थळी आले. त्यांनी एक तीर्थ निर्माण केलं, एक शिवलिंग निर्माण केलं आणि ह्या लिंगाची त्यांनी शमीच्या पत्रांनी पूजा केली. भगवान शिवांच्या कृपेने त्यांची शापातून मुक्ती झाली. म्हणून ह्या स्थळाला अन्नीयुर असे नाव प्राप्त झाले. कालांतराने त्याचा अपभ्रंश होऊन ते वन्नीयुर असे झाले. (तामिळ मध्ये वन्नी म्हणजे शमी). आणि भगवान शिवांना अग्नीपुरीश्वरर असे नाव प्राप्त झाले. अग्निदेवांनी निर्माण केलेल्या तीर्थाचे नाव अग्नी तीर्थ झाले.

२. भगवान शिवांशी विवाह करण्यासाठी श्री पार्वती देवींनी कात्य ऋषींची कन्या म्हणून जन्म घेतला. त्यांनी ह्या ठिकाणी तपश्चर्या केली आणि तपश्चर्येच्या अंती भगवान शिव त्यांच्यासमोर प्रकट झाले आणि त्यांनी कृपावर्षाव केला. पुढे थिरुविळीमिळलै इथे दोघांनी विवाह केला.

ह्या ठिकाणी ज्यांनी उपासना केली त्यांची नावे:

श्री ब्रह्म, श्री अग्नी, अगस्त्य ऋषी, सनत कुमार, सनातन ऋषी आणि श्री पार्वती देवी

वैशिष्ट्ये:

१. बाहेरील मंडपामध्ये पितळी पट्टीवर स्थळ पुराणे चित्रित करणारी उठावदार चित्रे आहेत.

२. इथल्या द्वारपालकांच्या मूर्ती लहान आहेत.

३. श्री दुर्गादेवींच्या देवालयाजवळ काही ऋषींची शिल्पे आहेत.

४. असा समज आहे कि इथले क्षेत्र वृक्ष १६०० वर्षे जुने आहे.

५. आवनी आणि पंगूनी ह्या तामिळ महिन्याच्या १८व्या, १९व्या आणि २०व्या दिवशी सूर्याची किरणे शिव लिंगावर पडतात.

६. असा समज आहे की इथून जवळ असलेल्या आठ शिव मंदिरांमध्ये अष्टदिक्पालांची पूजा केली जाते. त्यात हे स्थळ म्हणजेच वन्नीयुर पण आहे.

७. ह्या मंदिरात २ चंडिकेश्वरांच्या मूर्ती आहेत.

मंदिराबद्दल माहिती:

मंदिरामध्ये गाभारा, अंतराळ, अर्धमंडप आणि खुला मुखमंडप आहे. हे मंदिर पूर्वाभिमुख असून ह्याला दोन स्तरांचं राजगोपुर आहे आणि एक परिक्रमा आहे. इथे ध्वजस्तंभ नाही. इथे प्रवेशावर नंदीमंडपामध्ये बलीपीठ आणि नंदी आहेत. इथले स्वयंभू लिंग पूर्वाभिमुख आहे. 

कोष्ठ मूर्ती: श्री दक्षिणामूर्ती, श्री लिंगोद्भवर, श्री ब्रह्म आणि श्री दुर्गादेवी.

परिक्रमेमध्ये पुढल्या मूर्ती आणि देवालये आहेत - श्री गणेश, श्री सुब्रह्मण्य त्यांच्या पत्नींसमवेत, शैव संत नालवर, अनेक शिवलिंगे, श्री भैरव, श्री सूर्य, श्री चंद्र आणि श्री शनीश्वर. 

ह्या मंदिरात दोन चंडिकेश्वरांच्या मूर्ती आहेत. परिक्रमेमध्ये श्री सोमस्कंदर आणि श्री नटराज ह्यांच्यापण मूर्ती आहेत. इथे पंचमूर्ती आहेत आणि त्या सुंदर आणि प्रसिद्ध आहेत. भगवान शिवांच्या देवालयाच्या प्रवेशावर द्वारपालकांची दगडी शिल्पे आहेत. गाभाऱ्याच्या भिंतींवर पुढल्या मूर्ती आहेत - शैव संत अप्पर, श्री अग्नी, श्री गौरीदेवी, शिवलिंग, शिवलिंगावर आपल्या आचळांमधून दुधाचा अभिषेक करणारी कामधेनू आणि श्री ऋषभारूढर. ह्या सगळ्या मूर्ती एका रेषेत आहेत. परिक्रमेमध्ये श्री गणेश, श्री बालसुब्रमण्य आणि श्री गजलक्ष्मी देवींची देवालये आहेत. नालवर ह्यांच्या मूर्ती मुखमंडपामध्ये आहेत. श्री अंबिकादेवींचे देवालय भगवान शिवांच्या देवालयाच्या उजव्याबाजूला आहे. श्री अंबिका देवींची मूर्ती छोटी पण खूप सुंदर आहे. ह्या स्थळाच्या भोवती आठ मंदिरे ज्यांना अष्टदिक्पालांची मंदिरे असं म्हणलं जातं. ह्या मंदिरांमध्ये पूजा करणं हे खूप शुभ मानलं जातं. ती आठ मंदिरे अशी आहेत

दिक्पाल	स्थळाचे नाव
इंद्र	अंगमबाडी
अग्नी	वन्नीयुर
यम	करुवेली
नैऋत्य	वयलूर
वरूण	शिवनगरम
वायू	अकलंगम
कुबेर	दक्षिण पुडूर
इशान	नल्लवुर

प्रार्थना:

१. भाविक जन इथे विवाहातल्या अडचणींचा परिहार करण्यासाठी प्रार्थना करतात.

२. भाविक जन इथे उष्णतेने निर्माण झालेल्या रोगांचे तसेच उच्च रक्तदाबामुळे होणाऱ्या रोगांचे निरसन करण्यासाठी अग्नी तीर्थामध्ये स्नान करून भगवान शिवांची पूजा करतात.

३. हे वास्तुदोष परिहार स्थळ असल्याकारणाने भाविक जन इथे वास्तुदोषांच्या परिहारासाठी पूजा करतात

४. इमारतीचे बांधकाम सुरु करण्याआधी भाविक जन इथे सात विटा घेऊन येतात आणि पूजा करतात. आणि मग इमारतीचे बांधकामाची सुरुवात ह्या सात विटांनी करतात. 

पूजा:

सर्व दैनंदिन पूजा, प्रदोष पूजा, अमावस्या आणि पौर्णिमेला विशेष पूजा.

मंदिरात साजरे होणारे सण:

वैकासि (मे-जून): वैकासि विशाखं

आवनी (ऑगस्ट-सप्टेंबर): श्री गणेश चतुर्थी

ऎप्पासी (ऑक्टोबर-नोव्हेंबर): अन्नाभिषेक

कार्थिगई (नोव्हेंबर-डिसेंबर): थिरुकार्थिगई दीपम

मारगळी (डिसेंबर-जानेवारी): थिरुवथीरै

मासी (फेब्रुवारी-मार्च): महाशिवरात्री

मंदिराच्या वेळा: सकाळी ८ ते दुपारी १२, संध्याकाळी ५ ते रात्री ८

मंदिराचा पत्ता:

श्री अग्नीपुरीश्वरर मंदिर,
ऍट पोस्ट वन्नीयुर (अन्नीयुर),
तालुका: कूडवासल,
जिल्हा: थिरुवारुर,
तामिळनाडू ६१२२०१

पुरोहिताचा संपर्क: श्री गणेश गुरुक्कल - +९१४३५२४४९५७८ 

अस्वीकरण आणि शिष्टाचार (Disclaimer and courtesy):

ह्या लेखांमधली माहिती संकलित करताना विविध आचार्यांचे उपन्यास, दक्षिण भारतातील काही नियतकालिके, तसेच इंटरनेट वरील विविध ब्लॉग्स आणि वेबसाईट्स ह्यांचा आधार घेतला आहे. आपल्याला ह्या लेखांमध्ये काही त्रुटी आढळल्यास आम्हाला जरूर कळवा.