थिरुवारुर येथील श्री वान्मिकनाथर मंदिर

थिरुवारुर येथील श्री त्यागराजा मंदिर हे साधारण ३० एकरवर पसरले आहे. हे भारतातील मंदिरांपैकी भव्य मंदिरांपैकी एक आहे. हे मंदिर थिरुवारुर शहराच्या मध्यभागी आहे. तंजावूर पासून ७० किलोमीटर्सवर, कुंभकोणम पासून ४२ किलोमीटर्सवर, नागपट्टीनं पासून २६ किलोमीटर्सवर आणि कारैक्कल पासून ४१ किलोमीटर्सवर आहे. ह्या मंदिराच्या संकुलामध्ये अनेक देवालये आहेत. ह्या सर्व देवालयांमध्ये सर्वात प्राचीन देवालय श्री वान्मिकनाथर ह्यांचे आहे. 

त्यागराजा मंदिराच्या संकुलामध्ये दोन पाडळ पेथ्र स्थळे आहेत - एक श्री त्यागराजा आणि दुसरे श्री वान्मिकनाथर. ही दोन देवालये प्रमुख मानली जातात.

श्री त्यागराजा मंदिर हे ६व्या शतकामध्येही अस्तित्वात असावे असा समज आहे. ह्या मंदिराची स्तुती शैव संत नालवर (चार श्रेष्ठ नायनमार) ह्यांनी गायली आहे. थेवरं स्तोत्रांमधे श्री वान्मिकनाथर ह्यांना आरुरन असे पण संबोधले आहे. 

श्री त्यागराजा मंदिरामध्ये आटकेश्वरम नावाचे जे देवालय आहे ह्या मंदिरातून भगवान शिव वारुळातून प्रगट झाले असा समज आहे.

मूलवर: श्री वान्मिकनाथर, श्री आरुरन, श्री पुत्रीदामगोंदर, श्री थिरुमूलत्तन मुदियार

देवी: श्री फोगनअम्मन, श्री पिरियाविदाई अम्मन, श्री पडीथंडपथीनी

पवित्र वृक्ष: पडारी वृक्ष (ट्रम्पेट फुलांचे वृक्ष)

क्षेत्र पुराण:

१. पुराणानुसार भगवान विष्णू इथे एका श्रेष्ठ धनुष्याच्या प्राप्तीसाठी इथे आले. ते प्राप्त झाल्याने त्यांना प्रचंड सामर्थ्य प्राप्त झाले. त्यामुळे भगवान विष्णूंना अहंकाराने व्यापलं. अहंकारामुळे भगवान विष्णू सर्व देवांवर वर्चस्व गाजविण्यासाठी त्यांचा पाठलाग करू लागले. देव सर्व दिशांना पळू लागले आणि शेवटी ते थिरुवारुर येथे आले. त्यांनी भगवान शिवांची आराधना केली आणि त्यांच्याकडे मदतीची याचना केली. देवांचा पाठलाग करता करता भगवान विष्णूपण थिरुवारुर येथे आले. थिरुवारुर इथे पोहोचताच भगवान विष्णूंचे सामर्थ्य नाश पावले. असा समज आहे की ते स्थगित अवस्थेत उभे राहिले. त्यांचे धनुष्य जमिनीवर रोवले गेले आणि त्यांचे शिर धनुष्यावर रेलले होते. देवांनी पांढऱ्या मुंग्यांचे रूप धारण केले आणि त्यांनी धनुष्य जमिनीवर जेथे टेकले होते तेथे एक वारूळ निर्माण केले. त्यांनी धनुष्य कुरतडले ज्यामुळे धनुष्याची दोरी तुटली आणि ती विष्णूंच्या शिरावर जोरानी आपटली ज्यामुळे विष्णूंचे शिर छेदले गेले. विश्वाचे पालनकर्ता असलेल्या भगवान विष्णूंची ही अवस्था बघून देव हताश झाले. त्यांनी परत भगवान शिवांची आराधना केली. भगवान शिव इथे तत्परतेने प्रगट झाले. त्यांनी भगवान विष्णूंना पूर्ववत केले. देवांनी भगवान शिवांना वारुळामध्येच वास्तव्य करण्याची विनंती केली. त्या विनंतीला मान देऊन भगवान शिव वारुळामध्येच राहिले. म्हणून त्यांना इथे श्री वान्मिकनाथर असे संबोधले जाते. 

ह्या ठिकाणी ज्यांनी उपासना केली त्यांची नावे: राजा मुचुकुंद, भगवान विष्णू, देव, राजा विक्रम चोळा, सोमसी नायनार, कळर सिंघर नायनार, दंडी अडिगल नायनार

वैशिष्ट्ये:

१. इथले शिव लिंग वारुळाच्या आकाराचे आहे.

२. असा समज आहे की क्षेत्र वृक्षाच्या जवळ भगवान शिवांचे म्हणजेच श्री आटकेश्वरांचे अजून एक देवालय होते. 

३. इथे एक भूमिगत मार्ग आहे जो सध्या बंद आहे.

४. असा समज आहे की श्री आटकेश्वरर भगवान विष्णूंना पूर्ववत करण्यासाठी श्री वान्मिकनाथर रूपांत आले.

मंदिराबद्दल माहिती:

हे मंदिर पूर्वाभिमुख आहे. ह्या मंदिरातील राजगोपुराला अळगियन गोपुरम असे नाव आहे. मंदिराच्या प्रवेशावर द्वारपालांची स्टुक्कोची चित्रे आहेत. गोपुराच्या मध्यभागी अधिकार नंदी आहेत. 

वान्मिकनाथर ह्यांना फुलांनी आणि विभूतीने सुशोभित केले आहे. त्यांच्या माथ्यावर चंद्रकोर आहे. 

शैव संत अप्पर ह्यांनी त्यांच्या पवित्र स्तोत्रांमधे इथल्या भगवान शिवांची पुत्रीदामगोंदर ह्या नावाने स्तुती केली आहे. (तामिळ मध्ये पुत्रीदामगोंदर म्हणजे वारुळामध्ये वास्तव्य करणारे असा आहे).

श्री अंबिका देवींची मूर्ती कास्याची आहे. त्या त्रिभंग मुद्रेमध्ये असून त्यांचा एक हात पृथ्वीवर आहे. असा समज आहे की त्यांनी पृथ्वीला केलेल्या स्पर्शाने थिरुवारुर ह्या क्षेत्राला पंच भूत स्थळांपैकी भूमी क्षेत्र मानलं जातं. त्या मुख्य देवालयामध्ये आहेत. त्यांना श्री पडीथंडपथीनी असे संबोधले जाते.

प्रकारामध्ये पुढील देवालये आहेत: श्री प्रदोष नायकर, श्री चंडिकेश्वरर, चोळा राजा, माणिक्कवाचगर, त्रिपुर संहार मूर्ती आणि श्री विनायक.

प्रार्थना:

भाविक जन इथे इच्छापूर्तीसाठी तसेच समृद्धी आणि संपत्ती प्राप्तीसाठी प्रार्थना करतात.

पूजा:

नियमित दैनंदिन पूजा, प्रदोष पूजा

मंदिरात साजरे होणारे सण:

श्री त्यागराजा मंदिरामध्ये साजरे होणारे सर्व सण इथे पण साजरे केले जातात.

मंदिराच्या वेळा: 

इथे श्री त्यागराजा मंदिराच्या वेळाच अनुसरल्या जातात.

मंदिराचा पत्ता:

श्री वान्मिकनाथर मंदिर,
श्री त्यागराजा मंदिराचे आवार,
थिरुवारुर,
तामिळ नाडू ६१०००१

अस्वीकरण आणि शिष्टाचार (Disclaimer and courtesy):

ह्या लेखांमधली माहिती संकलित करताना विविध आचार्यांचे उपन्यास, दक्षिण भारतातील काही नियतकालिके, तसेच इंटरनेट वरील विविध ब्लॉग्स आणि वेबसाईट्स ह्यांचा आधार घेतला आहे. आपल्याला ह्या लेखांमध्ये काही त्रुटी आढळल्यास आम्हाला जरूर कळवा.

Shri Vanmiknathar Temple at Thiruvarur

The Thyagaraja temple at Thiruvaur is spread over 30 acres and it is one of the largest temples in India. This temple is at the center of Thiruvarur town. It is at a distance of 70 kms from Tanjavur, 42 kms from Kumbakonam, 26 kms from Nagapattinam, 41 kms from Karaikkal. In this temple complex, there are numerous shrines. Amongst all these shrines in the temple complex, the primary and the most ancient temple is that of Lord Vanmiknathar.

Thyagaraja temple complex has two Padal Pethra sthalams namely that of Lord Thyagaraja and Lord Vanmiknathar which are considered as main shrines. 

The Thyagaraja temple is supposed to have existed even in the 6th century. This temple was revered by the Shaiva Saints Naalvar. Lord Vanmikanathar is also praised as Lord Aaruran in Thevaram hymns. Aatakeshwaram shrine in the Thyagaraja temple complex is believed to be the shrine from which Lord Shiva appeared from the anthill. 

Moolavar: Shri Vanmiknathar, Shri Aaruran, Shri Putridamgondar, Shri Thirumoolattana Mudiyar

Devi: Shri Phogan Amman, Shri Piriya Vidai Amman, Shri Padithandapathini

Sacred Vruksha: Padari Tree (trumpet flower tree)

Kshetra Purana:

According to the Puran, Lord Vishnu came in possession of a great bow. It gave him tremendous strength. Lord Vishnu was seized with ego and it is believed that he chased Gods through all the universe. The gods ran everywhere and finally came to Thiruvarur. They worshiped Lord Shiva and requested him to save them. Lord Vishnu who was following Gods, also reached Thiruvarur. As soon as he reached Thiruvarur, his strength vanished. It is believed that he stood still with a grounded bow and with a head resting on the bow. The Gods took the form of white ants and built an anthill at the end of the bow that rested on the ground. They gnawed at the end of the bow resulting in the string getting cut off from the bow. The string of the bow struck Lord Vishnu with such a force that his head was cut off. The Gods were dismayed at the loss of Lord Vishnu who was the protector of the universe. They again prayed to Lord Shiva, who appeared immediately. He restored Lord Vishnu to life. The Gods requested Lord Shiva to take his abode within the anthill. Lord Shiva stayed back in the anthill and he is praised as Lord Vanmiknathar. 

Those who worshiped at this place: 

King Muchugunda, Lord Vishnu, Gods, King Vikram Chola, Somasi Nayanar, Kazhar Singhar Nayanar, Dandi Adigal Nayanar

Special Features:

1. The Shiva Linga is in the form of an anthill.

2. It is believed that there was another shrine of Lord Shiva at Aatakeshwaram near the kshetra vruksha. 

3. There is subterrain (underground passage) which is closed now. 

4. It is believed that Lord Aatakeshwarar appeared as Lord Vanmiknathar to restore the life of Lord Vishnu. 

About the Temple:

This is an east facing temple. The rajagopuram on the way to this temple is praised as Azhagiyan Gopuram. There are stucco images of Dwarapal at the entrance. At the center of the gopuram we come across Adhikar Nandi. 

Lord Vanmiknathar is bedecked with flowers and holy ash. He wears a crescent moon on his head. Shaiva Saint Appar has praised the main deity as Putridamgondar (one who resides in anthill) in his sacred hymns. 

Ambika’s idol is made of bronze. She is seated in Tribhanga posture with her hand on the earth (Pruthvi). It is believed that her contact with the earth anchored Thiruvarur as Bhumi (Pruthvi) kshetra of Pancha Bhuta Sthalams. She is present in the main shrine and hence she is represented as Padi Thanda Pathini. 

In the prakaram we come across shrines of Lord Pradosh Nayakar, Lord Chandikeshwarar, Chola King, Manikkavachagar, Tripura Samhar Murti and Lord Vinayaka. 

Prayers:

Devotees worship for fulfillment of their boons, prosperity and wealth.

Pooja: Regular pooja, Pradosha pooja

Festivals:

Same as festivals celebrated in other shrines of Thyagaraja temple

Timings: Same timing as Thyagaraja temple

Address:

Shri Vanmiknathar Temple, 
At Shri Thyagaraja Temple,
Thiruvarur,
Tamil Nadu 610001

Courtesy: Various websites and blogs

अरनेरी येथील श्री अरनेरी अचलेश्वरर मंदिर

हे मंदिर थिरुवारुर येथील प्रसिद्ध त्यागराजा मंदिराच्या आवारात वसले आहे. थिरुवारुर ह्या स्थळाचे ऐतिहासिक नाव अरनेरी आणि अचलेश्वरम असे आहे. हे मंदिर श्री त्यागराजा मंदिरातील दक्षिणेकडील परिक्रमेमध्ये आहे. कावेरी नदीच्या काठावरील २७६ पाडळ पेथ्र स्थळांपैकी हे एक आहे. ह्या मंदिराची स्तुती शैव संत अप्पर ह्यांनी गायली आहे. म्हणून हे मंदिर ७व्या शतकाच्याही आधीपासून अस्तित्वात असावं. ह्या मंदिरात शिलालेख आहेत ज्यातून हे समजतं कि हे मंदिर मध्ययुगातील चोळा राजांनी बांधलं असावं. सिम्बिअन महादेवी ह्या चोळा राणीने ह्या मंदिराची पुनर्बांधणी केली. शिलालेखांमध्ये विविध नायक आणि चोळा राजांनी मंदिराच्या विस्ताराच्या कामांचे तसेच त्यांनी दिलेल्या देणग्यांचे उल्लेख आहेत.

मूलवर: श्री अचलेश्वरर, श्री अरनेरी अप्पर
देवी: श्री वंदार कुळली, श्री अंबल अचलेश्वरी
पवित्र तीर्थ: शंख तीर्थ, कमल तीर्थ
पवित्र वृक्ष: पडारी वृक्ष (पिवळ्या रंगाचे ट्रम्पेट फुलांचे वृक्ष)
पुराणिक नाव: अरुर अरनेरी
वर्तमान नाव: अरनेरी 

क्षेत्र पुराण:

१. स्थळ पुराणानुसार कळर सिंघर नावाचा पल्लव राजा आपल्या राणीसमवेत इथे भगवान शिवांची आराधना करण्यासाठी आला. राणीने भगवान शिवांच्या आराधनेसाठी ठेवलेली फुलं पाहिली. त्या फुलांकडे आकर्षित झाल्याने तिने त्या फुलांचा वास घेतला. पण हे कृत्य पवित्र वस्तूंचा अपमान असं समजलं जातं. त्यावेळी इथे सेरुथोंडर नायनार उपस्थित होते. त्यांनी शिक्षा म्हणून राणीचे नाक कापले. पण भगवान शिवांच्या कृपेने राणीचे नाक पूर्ववत झाले. सेरुथोंडर नायनार ह्यांना भगवान शिवांनी ६३ नायनमारांत समाविष्ट केले.

२. स्थळ पुराणानुसार नामिनधी अडिगल नियमितपणे श्री अचलेश्वरर मंदिरात भगवान शिवांची आराधना करत होते. एकदा ते जेव्हा मंदिरात आले त्यावेळी त्यांनी भगवान शिवांच्या पुढे असलेल्या दीपातील तूप संपत आल्याने तो दीप कधी पण विझेल अशा परिस्थितीत आहे असं पाहिलं. त्यांचं घर मंदिरापासून लांब असल्याने घरी जाऊन तूप आणायला खूप वेळ लागेल म्हणून त्यांनी मंदिराच्या जवळ राहणाऱ्या लोकांकडे तुपाची मागणी केली. पण हि लोकं जैन धर्माची असल्याकारणाने त्यांनी उलट अडिगल ह्यांची थट्टा केली. थट्टेच्या स्वरांत ते म्हणाले जर भगवान शिवांच्या हातात अग्नी आहे आणि ते समर्थ आहेत तर मग त्यांना दीपासाठी तुपाची काय गरज? आणि ते पुढे जाऊन अडिगल ह्यांना असे पण म्हणाले कि त्यांची जर भगवान शिवांवरची भक्ती श्रेष्ठ असेल तर ते पाण्याने पण दीप प्रज्वलित करू शकले पाहिजेत. अडिगल ह्यांना ह्या गोष्टीचा खूप राग आला आणि त्यांनी मंदिरात येऊन भगवान शिवांसमोर शोक व्यक्त केला. ते भगवान शिवांना म्हणाले कि ते स्वतः म्हणजे अडिगल हे खूप पापी आहेत कारण त्यांना भगवान शिवांसमक्ष असे शब्द ऐकायला लागले. त्यावेळी आकाशवाणीने अडिगल ह्यांना मंदिराच्या तीर्थातून पाणी आणून दीप प्रज्वलित करण्यास सुचविले. अडिगल ह्यांनी त्या सूचनेनुसार केल्यावर त्यांना दीप पहिल्यापेक्षाही अधिक तेजाने झळकत असल्याचे बघून आश्चर्य वाटले. त्यानंतर त्यांनी मंदिराच्या तीर्थाच्या पाण्याने मंदिरातील सर्वच दीप प्रज्वलित केले. मंदिरात एवढा उजेड झाला कि दिवस आहे असे वाटू लागले. जेव्हा त्या समयी राज्यावर असलेल्या चोळा राजाला हि बातमी समजली तेव्हा त्यांनी अडिगल ह्यांना त्या मंदिराचे मुख्य प्रशासक हि पदवी दिली. तसेच राजाने ह्या मंदिरातील सर्व उत्सव साजरे करण्यासाठी मदतीची व्यवस्था केली. ज्या जैन लोकांनी अडिगल ह्यांची थट्टा केली होती त्यांची मान शरमेने खाली गेली आणि त्यांना त्यांच्या कृत्याचा पश्चात्ताप झाला. भगवान शिवांनी अडिगल ह्यांना ६३ नायनमारांत समाविष्ट केले.

ह्या ठिकाणी ज्यांनी उपासना केली त्यांची नावे:

सेरुथोंडर नायनार, कळर सिंघर नायनार आणि त्यांची पत्नी, नामिनधी अडिगल, शैव संत अप्पर, शैव संत संबंधर, शैव संत सुंदरर त्यांची पत्नी परवाई नाचियार ह्यांच्या समवेत, राजा चेरामन पेरूमन.

वैशिष्ट्ये:

१. इथले शिव लिंग स्वयंभू असून ते पश्चिमाभिमुख आहे.

२. मूलवरची सावली फक्त पूर्वेकडेच पडते.

३. हे मंदिर तंजावूर येथील बृहदीश्वरर मंदिराच्या आधी बांधले असा समज आहे.

मंदिराबद्दल माहिती:

मंदिरामध्ये गर्भगृह, अंतराळ आणि अर्धमंडप आहेत. गाभाऱ्यावरती तीन स्तरांचं गोपुर आहे. मंदिराभोवती उंच भिंती आहेत. पूर्वेकडचे गोपुर ११८ फूट उंच आहे. सर्व मंदिरच जमिनीच्या पातळीवरती चार फुटावर आहे. हे मंदिर पश्चिमाभिमुख आहे आणि राजगोपुराच्या डाव्या बाजूला आहे. नंदी, बलीपिठ आणि ध्वजस्तंभ गर्भगृहाच्या समोर सरळ रेषेमध्ये आहेत. गर्भगृहाच्या प्रवेशावर द्वारपालक आहेत. 

कोष्ठ मूर्ती: श्री विनायक, श्री दक्षिणामूर्ती, श्री लिंगोद्भवर, श्री दुर्गा देवी.

प्रकारामध्ये श्री अर्धनारीश्वरर, श्री भिक्षादनर, अगस्त्य ऋषी आणि श्री नटराज आहेत.

प्रमुख देवतेची (मूलवर) सावली फक्त पूर्वेकडे पडते. ह्या मंदिराचे स्थापत्य तंजावूरच्या बृहदीश्वरर मंदिराच्या स्थापत्यासमान आहे.

पूर्वेकडील प्रवेशाकडून प्रवेश केल्यावर प्रवेशाच्या आजूबाजूला श्री विनायक आणि श्री मुरुगन आहेत. 

जसे आपण पुढे येतो तसे आपल्याला श्री विधी विडंग विनायक आणि ब्रह्मा नंदींचे दर्शन होते. अर्ध मंडपामध्ये शिव लिंग आहे आणि वनमाळा बनविण्यासाठी चौथरा आहे. अर्ध मंडपाच्या भिंतींवर आणि छतावर नायक काळातली भित्तीचित्रे आहेत. ह्या स्थळी एका चित्रामध्ये भगवान विष्णू आपले सुदर्शन चक्र श्री विनायकांकडून मिळविण्यासाठी नृत्य करत आहेत असे चित्रित केले आहे. 

छतावर एका चौरस आव्यूहावर सहस्र लिंगे (१००८ शिव लिंगे) चित्रित केली आहेत.

प्रार्थना:

भाविक जन इथे विवाहातील अडचणी दूर करण्यासाठी, अपत्यप्राप्तीसाठी तसेच शिक्षणात प्राविण्य मिळविण्यासाठी प्रार्थना करतात.

पूजा:

नियमित पूजा तसेच प्रदोष पूजा केल्या जातात.

मंदिरात साजरे होणारे सण:

त्यागराजा मंदिरात साजरे होणारे काही सण इथे पण साजरे होतात. जसे 

पूरत्तासी (सप्टेंबर-ऑक्टोबर): नवरात्री 

ऎप्पासी (ऑक्टोबर-नोव्हेंबर): अन्नाभिषेक 

कार्थिगई (नोव्हेंबर-डिसेम्बर): कार्थिगई दीपम 

मारगळी (डिसेंबर-जानेवारी): थिरुवथीरै 

मासी (फेब्रुवारी-मार्च): महाशिवरात्री 

पंगूनी (मार्च-एप्रिल): पंगूनी उत्तिरं (उत्तरा फाल्गुनी नक्षत्र दिवशी उत्सव)

मंदिराच्या वेळा: सकाळी ५ ते दुपारी १२, दुपारी ४ ते रात्री ९

मंदिराचा पत्ता:

श्री अरनेरी अचलेश्वरर मंदिर,
अरुर अरनेरी,
थिरुवारुर,
तामिळ नाडू ६१०००१

दूरध्वनी: +९१-४३६६२४२३४३, +९१-९४४३३५४३०२ 

अस्वीकरण आणि शिष्टाचार (Disclaimer and courtesy):

ह्या लेखांमधली माहिती संकलित करताना विविध आचार्यांचे उपन्यास, दक्षिण भारतातील काही नियतकालिके, तसेच इंटरनेट वरील विविध ब्लॉग्स आणि वेबसाईट्स ह्यांचा आधार घेतला आहे. आपल्याला ह्या लेखांमध्ये काही त्रुटी आढळल्यास आम्हाला जरूर कळवा.

Shri Araneri Achaleshwarar Temple at Araneri

This temple is located within the famous Tyagaraja Temple at Thiruvarur. The historical name of Thiruvarur is Araneri and Achaleshwaram. This temple is located in the southern parikrama of Shri Tyagaraja temple. This is a Padal Pethra Sthalam of Kaveri revered by Shaiva Saint Appar. Hence this temple must have existed even before the 7th century. There are stone inscriptions in the temple. The original temple is believed to be constructed by medieval Chola kings. The temple was rebuilt by Sembian Mahadevi. The extensions and endowments were made by Nayaks and Chola kings.

Moolavar: Shri Achaleshwarar, Shri Araneri Appar
Devi: Shri Vandarkuzhali, Shri Ambal Achaleshwari
Sacred Theertha: Shankha Teertha and Kamala Teertha
Sacred Vruksha: Padari Tree (Yellow color trumpet flower tree)
Puranik Name: Arur Araneri
Present Name: Araneri

Kshetra Purana:

1. According to Sthala Puran, a Pallava king named Kazhar Singhar came to this place along with his wife for worshiping Lord Shiva. At that time the queen saw the flowers that were kept for Lord Shiva’s worship. As she was attracted by the flowers, she smelled the flowers. This act is considered to be a sacrilege in the worship. A shiva devotee Seruthondar Nayanar who was present, cut the nose of the queen as a punishment. By Lord’s grace the nose was back in place. Later, by the grace and blessings of Lord Shiva, Seruthondar Nayanar became one of the 63 nayanmars. 

2. As per Sthala Puran, Naminadhi Adigal was worshiping Lord Shiva without fail at Shri Achaleshwarar temple. Once when he came to the temple, he found that the lamp was about to get extinguished as there was no ghee in it. He felt if he tried to fetch ghee from his house it would be too late. He decided to approach the people staying very close to the temple. As these people belonged to the Jain community they mocked him and told him that Lord Shiva has Agni in his hand and moreover he was powerful, why he should need ghee for the lamp. They also mocked him by saying if his faith in Lord Shiva was true, he could light the lamp even with water. Adigal was very much annoyed and he came to the temple and lamented to Lord Shiva. He stated to Lord Shiva that he was so sinful that he had to hear such words with Lord Shiva as a witness. A celestial voice directed Adigal to bring water from the temple tank and light the lamp. When he did as directed by a celestial voice, he was delighted to see that the lamp was burning more brightly than before. Then he lit all the lamps in the temple with water instead of ghee or oil. The whole temple became bright as if it was daytime. The ruling Chola king came to know about this incident. He made Adigal the chief administrator of the temple. He also offered to help in conducting all the festivals in the temple. The Jains who had mocked the Adigal were ashamed of their behavior and regretted their attitude. Later on, Lord Shiva made Adigal one of the 63 nayanmars.

Those who worshiped here: Seruthondar Nayanar, Kazhar Singhar Nayanar and his wife,  Naminadhi Adigal, Shaiva Saints Appar, Sambandhar, Shaiv Saint Sundarar with his wife Paravai Nachiyar and the king Cheraman Peruman.

Special Features:

1. The Shiva Linga is a Swayambhu Linga facing west. 

2. The shadow of the moolavar falls only on the east side.

3. This temple is considered to be constructed before Brihadishwarar temple in Thanjavur.

About The Temple:

The temple consists of Sanctum Sanctorum, Anatarala, Ardha Mandap. There is a three tier gopuram over the sanctum. The temple is surrounded by high walls.The east side gopuram is 118 feet tall. The temple itself is constructed on the raised level of about 4 feet from the ground level. This is a west facing temple and is on the left side of the Rajagopuram. Nandi, Balipeeth and Dhwajastambha are in front of Sanctum Sanctorum and are in a straight line. There are dwarapalaks at the entrance of the Sanctum.

Koshta murtis: Lord Vinayaka, Lord Dakshinamurti, Lord Lingodbhavar, Goddess Durga.

Lord Ardhanarishwarar, Lord Bhikshadanar, Sage Agastya and Lord Nataraja are in the prakaram.

The shadow of the presiding deity falls only on the east side. The temple architecture is similar to that of Thanjavur Brihadishwarar temple.

When we come through the east entrance, we come across Lord Vinayaka and Lord Muruga on either side of the entrance. As we move down we come across Vidhi Vidanga Vinayaka and then Brahma Nandi. In the Ardha Mandap, there is a Shiva Linga and a platform for making garlands. 

There are Nayak period murals on the walls and ceiling of the Ardha Mandap. At this place Lord Vishnu is depicted as dancing to get his Sudarshan chakra from Lord Vinayaka. 

On a square matrix on the ceiling, sahasra linga (1008 shiva lingas) are painted.  

Prayers:

Devotees worship at this place for removal of marriage obstacles, child boon and excellence in education. 

Pooja:

Regular pooja, pradosha pooja

Festivals:

Some of the festivals celebrated at Tyagaraja temple are celebrated here as well, such as 

Purattasi (Sept-Oct): Navaratri 

Aippasi (Oct-Nov): Annabhishek 

Karthigai (Nov-Dec): Karthigai Deepam 

Margazhi (Dec-Jan): Thiruvathirai 

Maasi (Feb-Mar): Mahashivaratri

Panguni (Mar-April): festival on the Nakshatra of Uttara Phalguni

Temple Timings: 5 am to 12 noon and 4 pm to 9 pm

Address:

Shri Araneri Achaleshwarar Temple
Arur Araneri,
Thiruvarur,
Tamil Nadu 610001

Phone: +91-4366242343, +91-9443354302

Courtesy: Various websites and blogs

थिरुपल्ली मुक्कूडल येथील श्री त्रिनेत्रस्वामी मंदिर

हे शिवमंदिर कावेरी नदीच्या दक्षिण तीरावर, थिरुवारूरपासून सुमारे ५ किलोमीटरवर वसले आहे. थिरुविरकुडीपासून सुमारे १० किलोमीटर, पल्लिवरमंगलमपासून ३ किलोमीटर आणि केक्कराईपासून २ किलोमीटरवर आहे. सध्या हे स्थान कुरुवी रामेश्वरम् या नावाने ओळखले जाते. थिरुवारूर–केक्कराई मार्गावर पूल ओलांडल्यानंतर सुमारे १ किलोमीटरवर हे मंदिर आहे.

मूळ मंदिर सातव्या शतकापूर्वीपासून अस्तित्वात होते असे मानले जाते. नंतर चोळा राजांनी मंदिराची पुनर्बांधणी केली आणि विजयनगरच्या राजांनी त्याचा विस्तार केला. मंदिरात चोळा काळातील शिलालेख आढळतात. शैव संत अप्पर यांनी या मंदिरातील भगवान शिवांची स्तुती करणारी पवित्र पदिगे गायिली आहेत.

मूलवर: श्री त्रिनेत्रनाथर, श्री मुक्कूडलनाथर, श्री मुक्कोणेश्वरर, श्री त्रिनेत्रस्वामी

देवी: श्री मेय्मेवुकन्नी, श्री अंजाक्षी अंबिका

पवित्र तीर्थ: मुक्कूडल तीर्थम् (षोडश तीर्थम्)

क्षेत्र वृक्ष: बिल्ववृक्ष

पौराणिक नाव: केक्कराई थिरुपल्ली मुक्कूडल, आर्यनपल्ली

वर्तमान नाव: थिरुपल्ली मुक्कूडल

क्षेत्र पुराण:

१. असा समज आहे की हे अशा पवित्र स्थळांपैकी हे एक स्थान आहे जिथे प्रभू श्रीरामांनी पितृतर्पण केले. त्यामुळे या ठिकाणी तर्पण केल्यास गया येथे तर्पण केल्याचे पुण्यफळ मिळते, असे मानले जाते. म्हणून या स्थानाला केक्कराई हे नाव प्राप्त झाले असे सांगितले जाते. गया कराई या संकल्पनेशी या नावाचा संबंध जोडला जातो. 

२. या मंदिरातील तीर्थकुंड श्री गणेशांनी ऋषी भृंगी यांच्यासाठी खोदले, अशीही आख्यायिका आहे.

३. पुराणानुसार, जटायू या पवित्र स्थळी आला आणि त्याने येथे तपश्चर्या केली. त्याने भगवान शिवांकडे अशी प्रार्थना केली की, मोक्षप्राप्तीसाठी त्याला काशी आणि रामेश्वर येथे एकाच वेळी स्नान करण्याची संधी मिळावी. भगवान शिवांनी त्याला दर्शन देऊन सांगितले की, जेव्हा रावण सीतेचे हरण करेल, तेव्हा जटायू सीतेचे रक्षण करण्याचा आणि तिला वाचवण्याचा प्रयत्न करील. त्या युद्धात रावण जटायूचे पंख छाटेल. त्यानंतर जटायूची प्रभू श्रीरामांशी भेट होईल आणि श्रीरामांच्या चरणी त्याचा प्राणान्त होईल. जटायूने आपल्या मृत्यूपूर्वी प्रयागराज, काशी आणि रामेश्वर येथे स्नान करण्याची इच्छा व्यक्त केली. तेव्हा भगवान शिवांनी या मंदिराच्या तीर्थकुंडात त्या तिन्ही पवित्र तीर्थांचे आगमन घडवून आणले.

भगवान शिवांनी पुढे सांगितले की, या मंदिरातील तीर्थकुंडात स्नान केल्याने रामेश्वरमधील समुद्रकिनाऱ्यावरील सोळा सेतुसमुद्र स्नानघाटांवर स्नान केल्याचे पुण्य मिळते. त्यामुळे हे तीर्थ षोडश-सेतू-तीर्थ तसेच मुक्कूडल तीर्थ म्हणून प्रसिद्ध झाले.

४. पुराणानुसार, एक चोळा राजा भगवान शिवांचा अत्यंत निष्ठावान भक्त होता. भोजन करण्यापूर्वी तो भगवान शिवांची पूजा करीत असे.

एकदा तो या मंदिरात आला असता, उशीर झाल्यामुळे मंदिराचे दरवाजे बंद झाले होते. राजाची भोजनापूर्वी शिवपूजा करण्याची सवय त्याच्या सेवकांना माहीत होती. त्यांनी त्याच्यासमोर घोड्यांना देण्यात येणाऱ्या चाऱ्याची पोती ठेवली आणि ते शिवलिंगासारखे दिसेल अशी व्यवस्था केली. राजाला शिवलिंगाचे दर्शन झाल्याचा आनंद झाला. त्याने त्या पोत्याची शिवलिंग म्हणून पूजा केली आणि त्यानंतर भोजन केले.

दुसऱ्या दिवशी आपली फसवणूक झाल्याचे राजाला समजले. त्याने ते पोते उचलण्याचा प्रयत्न केला; परंतु ते त्याला उचलता आले नाही. कारण ते पोते प्रत्यक्ष शिवलिंगात परिवर्तित झाले होते, अशी आख्यायिका आहे. नंतर राजाने ते शिवलिंग मंदिरात प्रतिष्ठापित केले.

५. स्थळपुराणानुसार, तपोवधानी नावाच्या एका राणीने या मंदिरातील श्री पार्वती देवींची पुत्रप्राप्तीसाठी प्रार्थना केली. असे मानले जाते की, श्री पार्वती देवी स्वतः मंदिराच्या तीर्थकुंडात कमळावर तरंगणाऱ्या बालिकेच्या रूपात प्रकट झाल्या. राणीच्या नजरेस ती बालिका पडली आणि तिने तिला आपली मुलगी म्हणून वाढवले. नंतर भगवान शिवांनी तिच्याशी विवाह केला, असा समज आहे.

ह्या ठिकाणी ज्यांनी उपासना केली त्यांची नावे:

प्रभू श्रीराम, जटायू, ऋषी भृंगी, ऋषी मूरक्क, शैव संत अप्पर

वैशिष्ट्ये:

१. मंदिरातील शिवलिंग अत्यंत सुंदर आहे.

२. मंदिरातील तीर्थकुंड हे प्रयागराजच्या त्रिवेणी संगमाप्रमाणे गंगा, यमुना आणि सावित्री या तीन नद्यांचा संगम असल्याचे मानले जाते.

३. प्रभू श्रीराम आणि जटायू यांच्याशी या स्थानाचा संबंध असल्यामुळे हे स्थान कुरुवी रामेश्वरम् म्हणून ओळखले जाते. कुरुवी म्हणजे तमिळ भाषेत चिमणी/लहान पक्षी.

४. महाशिवरात्रीच्या दिवशी भगवान सूर्याची किरणे शिवलिंगावर पडतात.

५. गर्भगृहासमोर असलेला नंदी किंचित एका बाजूला मान वळवून बसलेला आहे. तो काहीतरी ऐकत असल्यासारखा दिसतो.

६. मंदिरातील सर्व मूर्ती अत्यंत सुंदर आहेत.

७. मंदिराच्या तीर्थकुंडात सोळा विहिरी आहेत, अशी श्रद्धा आहे. या विहिरींमध्ये स्नान केल्यास कुंभकोणम येथील महामाघम तीर्थकुंडात स्नान केल्याचे पुण्यफळ मिळते, असे मानले जाते.

मंदिराबद्दल माहिती:

हे मंदिर पूर्वाभिमुख आहे. मंदिराला स्वतंत्र राजगोपुरम् नाही. प्रवेशद्वारावर कमानीची रचना आहे. मंदिरात एक प्रदक्षिणामार्ग (प्रकार) आहे. मंदिरात ध्वजस्तंभ नाही. गर्भगृहासमोर बलीपीठ आणि नंदी आहेत. प्रवेशद्वाराच्या कमानीवर प्रभू श्रीराम, जटायू, श्री गणेश आणि श्री सुब्रह्मण्य यांच्या स्टुको प्रतिमा आहेत. गर्भगृहाच्या वर दोन स्तरांचे गोपुरम् आहे. मुख्य शिवलिंग स्वयंभू लिंग आहे.

कोष्ठमूर्ती: श्री गणेश, श्री दक्षिणामूर्ती, श्री लिंगोद्भवर, श्री ब्रह्मा, श्री दुर्गा देवी.

प्रदक्षिणामार्गात (प्रकारात) पुढील देवता व संतांच्या मूर्ती/देवालये  आहेत: श्री विनायक, वल्ली आणि दैवानै समवेत श्री सुब्रह्मण्य, श्री गजलक्ष्मी देवी, श्री सूर्य, श्री चंद्र, नागदेवता, श्री ब्रह्मा, श्री शनी, शैव संत नालवर, श्री चंडिकेश्वर

अंबिका देवीचे स्वतंत्र पूर्वाभिमुख मंदिर आहे.

महाशिवरात्रीच्या दिवशी सूर्याची किरणे शिवलिंगावर पडतात.

प्रार्थना:

१. असे मानले जाते की, मंदिराच्या तीर्थकुंडात स्नान करून सलग बारा अमावास्यांना भगवान शिवांची उपासना केल्यास विवाहातील अडथळे दूर होतात आणि पुत्रदोष असल्यास तोही दूर होतो.

२. भक्त आपल्या पूर्वजांसाठी येथे तर्पण विधी करतात. येथे तर्पण केल्याने गया येथे तर्पण केल्यास मिळणारे पुण्यफळ प्राप्त होते, अशी श्रद्धा आहे.

३. मंदिराच्या तीर्थकुंडात सोळा विहिरी असल्याचेही नमूद केले आहे. या पवित्र तीर्थात स्नान केल्यास कुंभकोणमच्या महामाघम तीर्थकुंडात स्नान केल्यासारखे पुण्य मिळते, अशी श्रद्धा आहे.

पूजा:

नियमित दैनिक पूजा केल्या जातात. तसेच अमावास्या पूजा, प्रदोष पूजा केल्या जातात. भक्त अमावास्येच्या दिवशी विशेषतः पूर्वजांच्या कल्याणासाठी तर्पण व धार्मिक विधी करतात.

मंदिरात साजरे होणारे सण:

आडी (जुलै–ऑगस्ट): आडी पूरम् (पूर्वाफाल्गुनी (पूरम्) नक्षत्राच्या दिवशी उत्सव).

आवनी (ऑगस्ट–सप्टेंबर): गणेश चतुर्थी

ऐप्पासी (ऑक्टोबर–नोव्हेंबर): अन्नाभिषेक, स्कंद षष्ठी

कार्थिगई (नोव्हेंबर–डिसेंबर): थिरुकार्थिगई

थै (जानेवारी–फेब्रुवारी): मकर संक्रांती

मासी (फेब्रुवारी–मार्च): महाशिवरात्री

मंदिराच्या वेळा: सकाळी १०:०० ते दुपारी १२:००, संध्याकाळी ६:०० ते रात्री ८:००

मंदिराचा पत्ता:

श्री त्रिनेत्रस्वामी मंदिर, 
थिरुपल्ली मुक्कूडल, पोस्ट केक्कराई,
तालुका व जिल्हा थिरुवारूर,
तामिळनाडू – ६१०००२, भारत.

दूरध्वनी: ९८६५८४४६७७, ०४३६६-२४४७१४

पुजारी यांचा संपर्क: श्री गणेश गुरुक्कल +९१-८४२८६०७४४८

अस्वीकरण आणि शिष्टाचार (Disclaimer and courtesy):

ह्या लेखांमधली माहिती संकलित करताना विविध आचार्यांचे उपन्यास, दक्षिण भारतातील काही नियतकालिके, तसेच इंटरनेट वरील विविध ब्लॉग्स आणि वेबसाईट्स ह्यांचा आधार घेतला आहे. आपल्याला ह्या लेखांमध्ये काही त्रुटी आढळल्यास आम्हाला जरूर कळवा.

Shri Thrinethra Nathar Temple at Palliyin Mukkoodal (Thirupalli Mukkoodal)

This Shiva temple is situated at a distance of about 5 kilometers from Thiruvarur on the southern bank of Kaveri. It is at a distance of 10 kilometers from Thiruvirkudi, 3 kilometers from Pallivara Mangalam and 2 kilometers from Kekkarai. Now this place is known as Kuruvi Rameshwaram. The temple is at about 1 kilometer on Thiruvarur Kekkarai after crossing a bridge. The original temple existed even before the 7th century. This was reconstructed by Chola kings and extended by Vijaynagar kings. There are stone inscriptions in this temple belonging to the Chola period. Shaiva Saint Appar has sung sacred hymns on Lord Shiva of this temple. 

Moolavar: Shri Thrinetranathar, Shri Mukkoodal Nathar, Shri Mukkon-eshwarar, Shri Thrinetraswami, 

Devi: Shri Meimevukanni, Shri Anjakshi-ambal

Sacred Theertha: Mukkoodal Theertha (Shodash Theertha)

Kshetra Vruksha: Bilva

Puranik Name: Kekkarai Thirupalli Mukkoodal, Aryanpalli

Present Name: Thirupalli Mukkoodal

Kshetra Puran:

1. This is one of the places where Lord Shriram did Tarpan for his father. Hence it is believed that if one does Tarpan at this place he gets the benefit of doing Tarpan at Gaya. Hence the place got the name Kekkarai (Gaya karai). 

2. It is believed that the temple tank was dug by Lord Ganesha for Sage Bhringi.

3. According to the Puran, Jatayu visited this place and performed penance. He requested Lord Shiva that he should be given an opportunity to take bath simultaneously at Kashi and Rameshwar to attain salvation. Lord Shiva gave him darshan and told him that he (Jatayu) will protect and try to save Sita when Ravan abducts her. During that fight his wings will be chopped off by Ravan. Finally when he meets Lord Shriram, his life will end at Lord Shriram’s feet. When Jatayu pleaded that he wanted to take a dip at Allahabad, Kashi and Rameshwar before his death, Lord Shiva arranged all the 3 sacred theerthas to come to this temple tank. The Lord further stated that taking a dip in this temple tank is equivalent to taking dip at 16 Setusamudra Snaan Ghats (16 sacred bathing places on the seashore) in Rameshwaram. Hence this temple tank is known as Shodasha-Setu-Theertha and Mukkoodal Theertha. 

4. According to the Puran, there was a Chola king who was a staunch devotee of Lord Shiva. He used to worship Lord Shiva before taking his meals. Once when he reached this temple, he found the temple locked as he was late. The assistants who were aware of his habit of worshipping Lord Shiva before taking meals, kept the bag containing horsefeed in front of him and made it look like a Shiva linga. The King who was happy to see Shiva linga, completed his worship and had his meals. Next day when he came to know about the deception, he tried to lift the bag but was unable to lift it as the bag had transformed into Shiva Linga. Later he installed the Shiva Linga inside the temple. 

5. According to Sthala Puran, a queen named Tapovadhani prayed to Goddess Parvati of this temple for a child boon. It is believed that Goddess Parvati herself appeared as a child floating on a lotus in the temple tank. The Queen noticed the child and raised her as her own daughter. It is believed that Lord Shiva married her later. 

Those who worshiped at this place:  Lord Shriram, Jatayu, Sage Bhringi, Sage Moorakka and Shaiva Saint Appar.

Salient Features: 

1. The Shiva linga is very beautiful.

2. The temple tank is believed to be the sangam of 3 rivers (Ganga, Yamuna and Savitri) like the Triveni Sangam at Allahabad. 

3. As this place is associated with Lord Shriram and Jatayu, the place is known as Kuruvi Rameshwaram (In Tamil Kuruvi means sparrow) .

4. Lord Surya’s rays fall on the Shiva Linga on the Mahashivaratri day.

5. Nandi is facing the Sanctum with his head turned slightly to one side as if he is listening to something.

6. All the idols are very beautiful.

7. It is believed that there are 16 wells inside the temple tank. The devotees who take a dip in this well will get the benefit of taking a bath in the Mahamagam tank of Kumbhakonam.

About the temple:

This is an east facing temple. There is no Rajagopuram but there is an Arch at the entrance. The temple has one Parikrama. There is no Dhwajastambha. Balipeetha and Nandi are in front of the Sanctum. Stucco images of Lord Shriram, Jatayu, Lord Ganesha and Lord Subramanya are on the entrance arch. There is a 2 tier gopuram on the Sanctum. The Shiva Linga is a Swayambhoo Linga. 

Koshta murtis: Lord Ganesha, Lord Dakshinamurti, Lord Lingothbhavar, Lord Bramha and Goddess Durga. 

In the parikrama, there are idols and shrines of Lord Vinayaka, Lord Subramanya with his consorts, Goddess Gajalaxmi, Lord Surya, Lord Chandra, idol of serpents (naag), Lord Bramha, Lord Shani, Shaiva Saint Naalvar and Lord Chandikeshwarar. Goddess Ambika is in a separate east facing shrine. The rays of the Sun fall on Shiva linga on Mahashivratri day. 

Prayers:

1. Devotees believe that after taking a dip in the temple tank and worshiping Lord Shiva for 12 new moon days, marriage obstacles in their life as well as putra dosha if any will be removed. 

2. People perform the rights of their ancestors (Tarpan) as they believe that one gets the benefit of performing the rights at Gaya.

3. There are sixteen wells in the temple tank. It is believed that taking holy dip in the sacred theertha is equal to that of taking holy dip in Mahamagam tank.

Poojas: Regular Poojas, New moon days and Pradosh pooja

Festivals:

Aadi (July-Aug): Pooram (festival on Poorva Phalguni nakshatra day)

Aavani (Aug-Sept): Ganesh Chaturthi

Aipassi (Oct-Nov): Annabhishek and Skandha Shashthi

Karthigai (Nov-Dec): Thirukarthigai

Thai (Jan-Feb): Makar Sankranti

Maasi (Feb-Mar): Mahashivaratri

Time: 10 am to noon; 6 pm to 8 pm

Address: 

Shri Thrinetraswami Temple, 
Thirupalli Mukkoodal at Post Kekkarai, 
Taluka and District Thiruvarur, 
Tamil Nadu 610002

Phone: 9865844677, 04366244714

Contact number of priest: Shri Ganesh gurukkal - +91-8428607448

Courtesy: Various blobs and websites

थेवूर येथील श्री देवपुरीश्वरर मंदिर

हे मंदिर तमिळनाडू राज्यातील थिरुवारूर जिल्ह्यात, कीळवेलूरजवळील थेवूर येथे वसले आहे. कीळवेलूरमार्गे जाणाऱ्या नागपट्टीनं - थिरुवारूर मार्गावर कीळवेलूरपासून ५ किमी, थिरुवारूरपासून १८ किमी आणि नागपट्टीनंपासून १८ किमी अंतरावर आहे. 

कावेरी नदीच्या दक्षिण तीरावरील शैव संतांनी स्तुती केलेल्या पाडळ पेथ्र स्थळांपैकी हे एक स्थळ आहे. शैव संत अप्पर आणि संबंधर यांनी या मंदिराची स्तुती गायली आहे. म्हणून हे मंदिर सहाव्या शतकाच्याही आधीपासून अस्तित्वात असावं.

कोचेंगट चोळा राजा याने बांधलेल्या माड कोविल मंदिरांपैकी हे एक मंदिर आहे. मंदिर परिसरात पांड्या तसेच विजयनगर राजांच्या काळातील दगडी शिलालेख आढळतात. प्रारंभीच्या चोळा राजांनी या मंदिराची दगडी बांधकाम करुन पुनर्बांधणी केली. पुढील काळात विजयनगर, नायक राजांनी आणि नगरथर यांनी मंदिराचा विस्तार केला.

मूलवर: श्री देवपुरीश्वरर, श्री देवगुरुनाथर, श्री कदलीवनेश्वरर, श्री आदिदीक्षिराम उदयार

देवी: श्री तेनमोळीअल, श्री पन्निलवियामोळियुमै, श्री मधुरभाषिणी

पवित्र तीर्थे: देव तीर्थ, संजीवनी तीर्थ, मरुद तीर्थ, वरुण तीर्थ आणि गौतम तीर्थ

पवित्र क्षेत्रवृक्ष: कदली. हे केळीच्या जातीतील एक विलक्षण वृक्ष आहे. हे वृक्ष पाण्याशिवाय खडकावर वाढते. तामिळ भाषेत त्याला “कल्वळी” असे म्हटले जाते.

पौराणिक नावे: थिरुथेवूर, देवानूर

वर्तमान नाव: थेवूर

क्षेत्र पुराण:

१. पुराणानुसार कुबेर हे देवलोकाचे कोषाध्यक्ष होते. ते रावणाचे सावत्र बंधू होते. एका युद्धात रावणाने कुबेरांची शंखनिधी, पद्मनिधी यांसह सर्व संपत्ती हिरावून घेतली. आपले पद आणि संपत्ती पुन्हा प्राप्त व्हावी म्हणून कुबेरांनी अनेक तीर्थक्षेत्रांना भेट देऊन भगवान शिवांची आराधना केली. त्यावेळी देवगुरू बृहस्पती यांनी त्यांना शुक्र होरेमध्ये या पवित्र स्थळी भगवान शिवांची पूजा करण्याचा सल्ला दिला. शुक्रवारी सकाळी ६ ते ७ आणि दुपारी १२ ते १ या काळात लाल कमळाच्या फुलांनी पूजा करण्यास सांगितले. बृहस्पतींच्या मार्गदर्शनानुसार कुबेरांनी येथे भगवान शिवांची भक्तिभावाने पूजा केली. त्यांच्या आराधनेने प्रसन्न होऊन भगवान शिवांनी त्यांना त्यांचे हरवलेले पद आणि संपत्ती पुन्हा प्राप्त करून दिली.

२. पुराणानुसार इंद्रदेवांसह सर्व देवतांनी वृद्धासुराचा वध केल्यामुळे प्राप्त झालेल्या पापातून मुक्त होण्यासाठी या ठिकाणी भगवान शिवांची पूजा केली. देवतांच्या या आराधनेमुळे भगवान शिव येथे देवपुरीश्वरर या नावाने प्रसिद्ध झाले आणि या स्थानाला थेवूर हे नाव प्राप्त झाले. येथे देवतांच्या नावांपुढे “देव” ही उपाधी लावली जाते. देवतांसोबत इंद्रदेव आणि एक पवित्र क्षेत्रवृक्षही येथे आला. त्या वृक्षाने भगवान शिवांची आराधना केली आणि नंतर तो याच ठिकाणी राहिला. हा वृक्ष आजही खडकावर पाण्याशिवाय वाढत असल्याचे मानले जाते.

३. महाभारताच्या युद्धाच्या काळात राजा विराट आणि त्यांची कन्या उत्तरा या ठिकाणी वास्तव्यास होते. त्यांनी येथे भगवान शिवांची पूजा केली.

४. स्थळपुराणानुसार जगात बारा वर्षांचा भीषण दुष्काळ पडला असताना गौतम ऋषी या पवित्र स्थळी आले आणि येथे वास्तव्य केले. त्यांनी स्वतः शिवलिंगाची निर्मिती करून त्याची प्रतिष्ठापना केली आणि भगवान शिवांची कठोर तपश्चर्या केली. त्यांच्या भक्तीने प्रसन्न होऊन भगवान शिवांनी त्यांना दर्शन दिले. लोकांना दुष्काळातून दिलासा मिळावा म्हणून भगवान शिवांनी गौतम ऋषींना संपत्ती आणि अन्न प्रदान केले.

५. स्थळपुराणानुसार मगध देशाचा राजा कुलवर्धन याने या पवित्र स्थळी यज्ञ केला.

ह्याठिकाणी ज्यांनी उपासना केली त्यांची नावे:

गौतम ऋषी, इंद्रदेव, कुबेर, कदली वृक्ष, देवगुरू बृहस्पती, राजा विराट आणि त्यांची कन्या उत्तरा, राजा कुलवर्धन, सूर्यदव तसेच शैव संत संबंधर आणि अप्पर.

वैशिष्ट्ये:

१. या मंदिरातील क्षेत्रवृक्ष हा केळीच्या जातीतील अत्यंत विलक्षण वृक्ष आहे. तो पाण्याशिवाय खडकावर वाढतो. हा वृक्ष देवलोकातून येथे आणला गेला असा समज आहे.

२. हे सोमस्कंद स्थळ आहे.

३. दक्षिणामूर्तींच्या पायांखाली मुलयगन नाही.

४. देवगुरू बृहस्पती यांनी येथे भगवान शिवांची आराधना केली आणि त्यांना “गुरू” ही पदवी प्राप्त झाली असा समज आहे. त्यामुळे येथील भगवान दक्षिणामूर्तींना देवगुरू म्हणून गौरविले जाते.

५. या मंदिरातील देवी दुर्गेचे स्वरूप अत्यंत वैशिष्ट्यपूर्ण आहे. येथे त्या शिव-विष्णु दुर्गा या दुर्मिळ रूपात विराजमान आहेत.

६. या मंदिरातील देवतांच्या नावांमध्ये “देव” ही उपाधी आढळते.

७. देवतांसोबत क्षेत्रवृक्षही येथे आला आणि त्याने देवतांसह भगवान शिवांची आराधना केली असा समज आहे. त्यानंतर तो याच पवित्र भूमीत राहिला.

८. तामिळ महिन्यातील कार्थिगई महिन्यातील रविवारी सूर्यकिरणे थेट शिवलिंगावर पडतात. 

९. हे मंदिर गुरुदोषासाठी परिहार स्थळ मानले जाते.

मंदिराबद्दल माहिती:

मंदिरात गर्भगृह, अंतराळ, अर्धमंडप आणि मुखमंडप असे प्रमुख भाग आहेत. हे पूर्वाभिमुख मंदिर असून त्याला तीन स्तरांचे राजगोपुरम आहे. मंदिरात पाच परिक्रमा आहेत.

या पवित्र स्थानाचा उल्लेख महाभारत आणि रामायणात आढळतो.

गर्भगृहातील शिवलिंग हे स्वयंभू लिंग मानले जाते. ते मोठ्या चौकोनी अवुदयारवर आहे. कार्थिगई महिन्यातील रविवारी सूर्यकिरणे शिवलिंगावर पडतात.

राजगोपुरमच्या पलीकडे जमिनीच्या पातळीवर बलिपीठ, नंदी आणि ध्वजस्तंभ आहेत. मंदिराच्या प्रवेशद्वाराजवळ, राजगोपुरमच्या डाव्या बाजूस नंदी आहे.

कोष्ठमूर्ती: श्री विनायक, श्री दक्षिणामूर्ती, श्री महाविष्णू, श्री भैरव आणि श्री दुर्गादेवी.

कोष्ठामध्ये सामान्यतः ज्या ठिकाणी लिंगोद्भवरांची मूर्ती असते, तिथे श्री महाविष्णूंची मूर्ती आहे.

बृहस्पतींनी येथे भगवान शिवांची आराधना केल्यामुळे श्री दक्षिणामूर्तींच्या पायांखाली मुलयगनाची मूर्ती नाही.

सामान्यतः शिवमंदिरांमध्ये अंबिकेच्या स्वरूपानुसार शिवदुर्गा किंवा विष्णुदुर्गेचे स्वरूप आढळते. मात्र येथे देवी दुर्गेच्या हातात भगवान विष्णूंशी संबंधित शंख आणि भगवान शिवांशी संबंधित मझू म्हणजे कुऱ्हाड, अशी दोन्ही आयुधे आहेत. हे स्वरूप अत्यंत दुर्मिळ मानले जाते. 

हे मंदिर अष्टविनायक मंदिरांपैकी एक असल्याचे मानले जाते.

येथील क्षेत्रविनायक ब्रह्मवरद या नावाने प्रसिद्ध आहेत. ते वलंपुरी विनायक (उजव्या सोंडेचे) आहेत.

श्री मुरुगांचे देवालय भगवान शिव आणि देवी पार्वती यांच्या मध्ये आहे. भगवान शिव, देवी पार्वती आणि त्यांच्यामध्ये विराजमान असलेले श्री मुरुगन यांचे हे स्वरूप सोमस्कंद मूर्ती रचनेचे दर्शन घडवते.

जमिनीच्या पातळीवरील मूर्ती आणि देवालये: मंदिराच्या जमिनीच्या पातळीवर पुढील देवता व पवित्र मूर्तींचे दर्शन होते: ६३ नायनमार, श्री वलंपुरी विनायकर, अहिल्येने पूजिलेले शिवलिंग, श्री महालक्ष्मीदेवी, गौतम ऋषींनी पूजिलेले शिवलिंग, नवग्रह, श्री इंद्रदेव, श्री मुरुगन, श्री गणेश, श्री भैरव.

वरच्या स्तरावरील मूर्ती व देवालये: नटराज सभा, सोमस्कंदर, अम्मयप्पर, श्री चंद्र, श्री सूर्य

प्रकारातील मूर्ती: मंदिराच्या प्रकारात बाल गणपती, बाल मुरुग, इंद्रलिंग तसेच संत माणिक्कवाचकरांनी पूजिलेले शिवलिंग आहे. या शिवलिंगाची आत्मलिंग म्हणून स्तुती केली जाते.

येथे श्री नटराजांचेही दर्शन होते.

श्री अंबिका देवींचे स्वतंत्र दक्षिणाभिमुख देवालय आहे. देवी उभ्या स्वरूपात विराजमान आहेत.

प्रार्थना:

१. गुरूग्रहाशी संबंधित दोषांचे निवारण करण्यासाठी भाविक जन येथे भगवान शिवांची आराधना करतात.

२. विवाहातील अडथळे दूर होण्यासाठी आणि अपत्यप्राप्तीसाठी भाविक जन सोमवारी पवित्र कदली वृक्षाची पूजा करतात.

३. हरवलेली संपत्ती पुन्हा प्राप्त व्हावी, जीवनात समृद्धी यावी तसेच शिक्षण आणि ज्ञानात प्रगती व्हावी यासाठी भाविक जन भगवान शिवांची भक्तिभावाने पूजा करतात.

पूजा: 

मंदिरात दररोज नित्यपूजा केली जाते. त्याशिवाय प्रदोष पूजा तसेच सोमवार, गुरुवार आणि शुक्रवार या दिवशी विशेष पूजा केली जाते.

मंदिरात साजरे होणारे सण:

वैकासी (मे-जून): ब्रह्मोत्सव

कार्थिगई (नोव्हेंबर-डिसेंबर): थिरुकार्थिगई

मारगळी (डिसेंबर-जानेवारी): थिरुवथीरै

थै (जानेवारी-फेब्रुवारी): मकरसंक्रांती

मासी (फेब्रुवारी-मार्च): महाशिवरात्री

मंदिराच्या वेळा: सकाळी ६:०० ते दुपारी १२:००, संध्याकाळी ४:०० ते रात्री ८:००

मंदिराचा पत्ता:

श्री देवपुरीश्वरर मंदिर
थेवूर, थिरुवारूर जिल्हा
तामिळनाडू – ६१११०९

दूरध्वनी: +९१-४३६६२७६११३, +९१-९४६८२७८८१०

अस्वीकरण आणि शिष्टाचार (Disclaimer and courtesy):

ह्या लेखांमधली माहिती संकलित करताना विविध आचार्यांचे उपन्यास, दक्षिण भारतातील काही नियतकालिके, तसेच इंटरनेट वरील विविध ब्लॉग्स आणि वेबसाईट्स ह्यांचा आधार घेतला आहे. आपल्याला ह्या लेखांमध्ये काही त्रुटी आढळल्यास आम्हाला जरूर कळवा.