पयत्तरंगुडी येथील श्री पयतृनाथर मंदिर

पयत्तरंगुडी मयीलादुथुराई-थिरुवारुर मार्गावर थिरुवारुर पासून ११ किलोमीटर्सवर, थिरूमारूगल पासून ५ किलोमीटर्सवर, नागपट्टीनं पासून २५ किलोमीटर्सवर तर थिरकन्नपुरम पासून ७ किलोमीटर्सवर आहे. हे पाडळ पेथ्र स्थळ कावेरी नदीच्या दक्षिण काठावर आहे. शैव संत अप्पर ह्यांनी ह्या मंदिराची स्तुती गायली आहे. म्हणून हे मंदिर ६व्या शतकाच्याही आधीपासून अस्तित्वात असावं. चोळा राजांनी ह्या मंदिराची पुनर्निर्मिती केली आणि नायक राजांनी जीर्णोद्धार केला. इथल्या शिलालेखांमध्ये चोळा राजांनी मंदिराला दिलेल्या देणग्या तसेच त्यांनी केलेल्या कामाचे उल्लेख आहेत.

मूलवर: श्री पयतृनाथर, श्री पयत्रीईश्वरर, श्री मुक्तपुरीश्वरर
देवी: श्री नेत्राम्बिका, श्री नेत्राम्बळ, श्री काव्यांगकन्नीअंबळ
पवित्र तीर्थ: देवी तीर्थ, करुणा तीर्थ
पुराणिक नाव: थिरुपयथ्थरुर
क्षेत्र वृक्ष: इंडियन ट्युलिप, अष्ट, भेंड, परापिप्पल (हिंदी), सिळंथी (तामिळ)
उत्सव मूर्ती: सोमस्कंदमूर्ती

क्षेत्र पुराण:

१. गतकाळामध्ये नागपट्टीनं हे बंदर होतं. व्यापारी इथून अरेबियाला मिरी निर्यात करायचे आणि त्या बदल्यात घोडे आयात करायचे. एकदा एक व्यापारी, जो भगवान शिवांचा भक्त होता, तो मिरीची पोती निर्यात करण्यासाठी निघाला. नागपट्टीनंच्या वाटेवर असताना त्याला लक्षात आले कि मिरी निर्यात करण्यासाठी कर भरावा लागेल. ह्या करामुळे त्याला बराच तोटा होणार आहे हे त्याला लक्षात आले. त्याला हे पण कळले कि डाळी निर्यात करण्यासाठी कर भरावा लागत नाही. त्याने कर भरावा लागू नये म्हणून भगवान शिवांची प्रार्थना केली कि करनाका ओलांडवेपर्यंत मिरीचे रूपांतर डाळीमध्ये व्हावे. त्या रात्री त्याने ह्या ठिकाणी विश्रांती घेतली. त्याच्या भक्तीवर प्रसन्न होऊन भगवान शिवांनी मिरीचे रूपांतर डाळीमध्ये केले आणि स्वप्नांत तसं त्या भक्ताला सांगितल. सकाळी उठून तो व्यापारी नागपट्टीनं कडे निघाला. व्यापाराच्या पोत्यांमध्ये डाळी असल्याने करनाक्यावरच्या अधिकाऱ्याने त्याला कर माफ करून जाऊ दिले. त्या व्यापाऱ्याने नागपट्टीनं इथे जो नफा कमावला तो त्याने मंदिराच्या जीर्णोद्धारासाठी वापरला. तामिळ मध्ये डाळींना पयरु म्हणतात. म्हणून इथे भगवान शिवांना पयतृनाथर असं संबोधलं जातं आणि ह्या स्थळाला थिरुपयत्तरुर असं संबोधलं जातं.

२. इथल्या स्थळ पुराणानुसार जे इथे उपासना करतात त्यांना भगवान शिव मुक्ती देतात. म्हणून इथे भगवान शिवांना मुक्तीश्वरर असं संबोधलं जातं. सिध्दांपैकी एक सिद्ध पोय्यामोळी ह्यांनी भगवान शिवांची पयतृतुराई मुक्तीश्वरर अशी स्तुती केली आहे.

३. स्थळ पुराणानुसार पंचनाद वन्नन ह्यांनी भगवान शिवांना त्यांच्या नेत्रांमधल्या दोषनिवारणासाठी प्रार्थना केली. ते बरे झाल्यावर त्यांचा असा समज झाला की भगवान शिवांनीच त्यांना बरं केलं.

ह्या ठिकाणी ज्यांनी उपासना केली त्यांची नावे:
भैरव महाऋषी, पोय्यामोळी सिद्ध

वैशिष्ट्ये:

१. इथल्या क्षेत्र वृक्षाची फुले पिवळी आहेत आणि त्यांचा आकार कोळ्यांसारखा आहे.

२. इथे दुर्गादेवींचे देवालय नाही पण त्या जागी वीरमहाकाली देवींचे देवालय आहे.

३. महामंडपाचा आकार वटवाघुळाच्या कपाळासारखा आहे.

४. भैरव महाऋषिनीं इथे भगवान शिवांची उपासना केली.

मंदिराबद्दल माहिती:

हे मंदिर पूर्वाभिमुख आहे. इथल्या मुख्य गोपुराला स्तर नाही. पण स्तरांच्या ऐवजी पंच मूर्तींची शिल्पे आहेत त्या पंच मूर्ती अशा  - भगवान शिव, श्री पार्वती देवी, श्री विनायक, श्री मुरुगन, श्री अंगारक (मंगळग्रह). इथे ध्वजस्तंभ नाही. बलीपीठ आणि नंदी मुख्य कमानीच्या नंतर लगेचच नवीन बांधलेल्या मंडपात आहेत आणि ते गाभाऱ्याकडे मुख करून आहेत. गाभाऱ्यामध्ये गाभारा, अंतराळ, महामंडप आणि मुखमंडप आहेत. महामंडप आणि मुखमंडप ह्यांचा आकार वटवाघुळाच्या कपाळाच्या आकाराचा आहे. इथले शिव लिंग स्वयंभू आहे आणि त्याचा तळ (अवूदयार) चौकोनी आहे. 

कोष्ठ मूर्ती: श्री दक्षिणामूर्ती

श्री चंडिकेश्वरांचे देवालय त्यांच्या नेहमीच्या स्थानी आहे. 

गाभाऱ्याच्या डाव्याबाजूला श्री अंबिका देवींचे दक्षिणाभिमुखी स्वतंत्र देवालय आहे. त्यांना चार हात असून वरच्या बाजूचे हात वरद आणि अभय मुद्रेत आहेत. खालच्या हातांमध्ये अक्षमाला आणि कमळ आहे. 

महामंडपामध्ये श्री नटराजांचे स्वतंत्र दक्षिणाभिमुखी देवालय आहे. तसेच महामंडपामध्ये उत्सव मूर्ती आणि सोमस्कंद मूर्ती आहे.

परिक्रमेमधल्या इतर मूर्ती आणि देवालये:

श्री सिद्धी विनायक, श्री सुब्रह्मण्य त्यांच्या पत्नींसमवेत, श्री वीरमहाकाली देवी, श्री दंडपाणी, श्री विशालाक्षींसमवेत श्री विश्वनाथ, श्री गजलक्ष्मी, भैरव महाऋषी, श्री ब्रह्मदेव, श्री सूर्य, श्री चंद्र आणि नवग्रह.

प्रार्थना:

१. व्यापारामध्ये यश मिळविण्यासाठी इथले व्यापारी भगवान शिवांची प्रार्थना करतात.

२. ज्यांना नेत्र दोष आहेत ते भाविक जन करुणा तीर्थामध्ये स्नान करून श्री पार्वती देवींची पूजा करतात. जेव्हा त्यांच्या इच्छा पूर्ण होतात तेव्हा ते भगवान शिवांना वस्त्र देऊन त्यांची पूजा करतात आणि अंबिका देवींना गोड पोंगल चा नैवेद्य दाखवतात.

३. दुष्ट शक्तींचा त्रास होऊ नये म्हणून इथे भाविक जन श्री वीरमहाकाली देवींची पूजा करतात.

पूजा:

नियमित दैनंदिन पूजा आणि प्रदोष पूजा.

मंदिरात साजरे होणारे सण:

चित्राई (एप्रिल-मे): पौर्णिमा साजरी होते

आडी (जुलै-ऑगस्ट): आडी पुरम - पूर्वा फाल्गुनी नक्षत्रावर पूजा, तसेच दर शुक्रवारी पूजा

आवनी (ऑगस्ट-सप्टेंबर): गणेश चतुर्थी

पुरत्तासी (सप्टेंबर-ऑक्टोबर): नवरात्री

ऎप्पासी (ऑक्टोबर-नोव्हेंबर): स्कंदषष्ठी, अन्नाभिषेक

कार्थिगई (नोव्हेंबर-डिसेम्बर): थिरुकार्थिगई

थै (जानेवारी-फेब्रुवारी): मकर संक्रांति, तसेच दर शुक्रवारी पूजा

मासी (फेब्रुवारी-मार्च): महाशिवरात्री

मंदिराच्या वेळा: सकाळी ७ ते दुपारी १२, दुपारी ४ ते रात्री ८.३०

मंदिराचा पत्ता:

श्री पयतृनाथर मंदिर,
पयत्तरंगुडी, कंगलनचेरी मार्गे,
तालुका नन्नीलं,
तामिळ नाडू ६१०१०१

दूरध्वनी: +९१-४३६६२७२४२३, +९१-९८६५८४४६७७

मंदिराच्या पुजाऱ्याच्या संपर्क: श्री चंद्रशेखर गुरुक्कल +९१-९६२६४७६४२८

अस्वीकरण आणि शिष्टाचार (Disclaimer and courtesy):

ह्या लेखांमधली माहिती संकलित करताना विविध आचार्यांचे उपन्यास, दक्षिण भारतातील काही नियतकालिके, तसेच इंटरनेट वरील विविध ब्लॉग्स आणि वेबसाईट्स ह्यांचा आधार घेतला आहे. आपल्याला ह्या लेखांमध्ये काही त्रुटी आढळल्यास आम्हाला जरूर कळवा.

Shri Payatrunathar Temple at Payattarangudi (at Thirupayattarur/ Thirupayattarangudi)

This place is at a distance of 11 kms from Thiruvarur on Mayiladuthurai-Thiruvarur route and about 5 kms from Thirumarugal, at a distance of 16 kms from Thiruvarur, 25 kms from Nagapattinam and 7 kms from Thirukannapuram. This is a Padal Pethra Sthalam on the southern bank of Kaveri revered by Shaiva Saint Appar. Hence the original temple must have been in existence even before the 6th century. It was reconstructed by the Chola kings and later renovated by Nayaks. There are stone inscriptions in the temple which give an account of work done by various Chola kings.

Moolavar: Shri Payatrunathar, Shri Payatri-ishwarar, Shri Muktapurishwarar
Devi: Shri Nethtrambika, Shri Nethrambal, Shri KavyangkanniAmbal
Sacred Theertha: Devi Theertha, Karuna Theertha
Puranik Name: Thirupayatharur
Kshetra Vruksha: Indian Tulip, Ashta, Bhend, Para Pippal (in Hindi), Silanthi Tree (in Tamil)
Utsav Moorti: Somaskanda Moorti

Kshetra Puran:

1. In bygone days Nagapattinam was a seaport. Merchants used to export pepper to Arabia and in exchange import horses from there. Once a merchant who was a staunch devotee of Lord Shiva brought bags of pepper for export. On his way to Nagapattinam he came to know that the tax will be levied on the pepper when exported. He realized that he will be incurring heavy loss by paying the tax. He also came to know that there was no tax on pulses. He prayed to Lord Shiva at this place for help in avoiding tax. He requested the Lord to convert the bags of pepper into the bags of pulses till he passed the checkpost. He slept for the night at this place. Pleased by his worship Lord Shiva converted pepper into pulses and informed the merchant about this in his dream. The merchant continued journey to Nagapattinam. At the checkpost the official allowed him to pass through without paying the tax as the bags contained only pulses. He sold them at a profit in Nagapattinam and spent his profit in renovating this temple. Pulses in Tamil are known as Payaru. Hence Lord Shiva is praised as Payatrunathar and the place came to be known as Thirupayattarur.

2. According to sthala puran, Lord Shiva provides salvation to his devotees who worship him at this place. Hence he is praised as Muktishwarar. One of the siddhas namely Poyyamozhi Siddha has praised Lord Shiva in his hymns as Payatrirurai Muktishwarar.

3. According to sthala puran, a person named Panchanaad Vannan from this place once prayed to Lord Shiva for the relief from eye related problems. He believed Lord Shiva cured his eye problems.

Those who worshiped at this place:
Bhairav Maharishi, Poyyamozhi Siddha

Special Features:

1. The flowers of the sacred vruksha are yellow in color and they resemble spiders.

2. There is no shrine for Goddess Durga but there is a shrine for Goddess Veeramahakali. 

3. The Mahamandap resembles the forehead of a bat.

4. Bhairava Maharishi worshiped Lord Shiva at this temple.

5. The Sanctum Sanctorum is in the form of a moat.

About Temple:

This is an east facing temple and the main gopuram has no tiers, but has a sculpture of pancha moortis namely Lord Shiva, Goddess Parvati, Lord Vinayaka, Lord Muruga, Lord Angarak (planet mars). There is no dhwajastambha. The Balipeeth and Nandi are immediately after the arch (main tower) and are facing the Sanctum in a newly built mandap. The Sanctum Sanctorum consists of Sanctum, Antarala, Mahamandap and Mukhamandap. The Mahamandap and Mukhamandap appear like the forehead of a bat. The Shiva Linga is a Swayambhu Linga and is on a square shaped Avudayar. 

Koshtha Moorties: Lord Dakshinamoorti 

Lord Chandikeshwarar shrine is in the usual position in the Sanctum. Goddess Ambika is in a separate south facing shrine in the Mahamandap which is to the left of Sanctum. She is depicted with four hands with Varada and Abhaya mudra in the upper hands. She has an akshamala and a lotus flower in her lower hands. Lord Nataraja is in a south facing shrine in the Mahamandap. The utsav moortis and the Somaskanda moortis are in a Mahamandap. 

Other shrines and idols in the prakaram:

Lord Siddhi Vinayaka, Lord Subramanya with his consorts, Goddess Veera Mahakali, Lord Dandapani, Lord Vishwanath along with Goddess Vishalakshi, Goddess Gajalakshmi, Bhairav Maharishi, Lord Brahma, Surya, Chandra and Navagrahas.

Prayers:

1. Traders around this place worship Lord Shiva for success in their trades. 

2. Those with eye problems worship Goddess Parvati after taking holy deep in the Karuna Theertha. When their requests are fulfilled they worship Lord Shiva by donating vastra and by offering sweet pongal as Naivedya for Goddess Ambika. 

3. Devotees believe that by worshiping Goddess Veera Mahakali their problems due to evil forces will be eradicated. 

Poojas:

Regular daily poojas and pradosha pooja

Important festivals:

Chitrai (Apr-May): Fullmoon

Adi (July-August): Adi Puram (pooja on Poorva Phalguni nakshatra day) and Fridays

Avani (August-September): Ganesh Chaturthi

Purattasi (September-October): Navaratri

Aippasi (October-November): Skanda Shasthi and Annabhishek

Karthigai (November-December): Thiru Karthigai

Thai (January-February): Makar Sankranti and Fridays

Maasi (February-March): Shivaratri

Time: 7 am to 12 noon and 4 pm to 8.30 pm

Address:  

Shri Payatrunathar Temple at Payattarangudi (at Thiru Payattarur), 
Via Kangalanchery,
Taluka Nannilam,
Tamil Nadu 610101

Phone number: +91-4366272423, +91-9865844677

Contact number of priest: Shri Chandrasekhar Gurukal  - +91-9626476428

Courtesy: Various websites and blogs

थिरुकन्नपुरम येथील श्री रामनाथस्वामी मंदिर

थिरुकन्नपुरम हे नन्नीलं पासून १२ किलोमीटर्सवर, थिरुचेनगट्टनकुडी पासून ३ किलोमीटर्सवर तर थिरुपुगलूरपासून २ किलोमीटर्सवर आहे. हे पाडळ पेथ्र स्थळ कावेरी नदीच्या दक्षिण काठावर वसले आहे. ह्या स्थळाला पूर्वी रामनाथीचरम / रामनंदीचरम अशी नावे होती. शैव संत संबंधर आणि वल्ललर ह्यांनी ह्या मंदिरातील भगवान शिवांची स्तुती गायली आहे. मूळ मंदिर ७व्या शतकाच्याही आधीपासून अस्तित्वात असावे. कालांतराने चोळा राजांनी ह्या मंदिराचे दगडी बांधकाम केले. ह्या मंदिराचा विस्तार नायक आणि मराठा राजांनी केला. येथील शिलालेखांमध्ये चोळा, पांड्या आणि विजयनगर साम्राज्याच्या राजांनी मंदिरासाठी केलेल्या कामांचे तसेच त्यांनी दिलेल्या देणग्यांचे उल्लेख आहेत.

मुलवर: श्री रामनाथस्वामी, श्री रामनाथीश्वरर
उत्सवर: सोमस्कंद समवेत नंदी
देवी: श्री करूवरकुळली, श्री शूलीअंबळ, श्री सरीवरकुळली
क्षेत्र वृक्ष: मराठी मध्ये सोनचाफा (तामिळ मध्ये शेनबाग), मराठीमध्ये बकुळ (तामिळ मध्ये माघीळम)
पवित्र तीर्थ: राम तीर्थ
पूजा / आगम: कामिग आगम
पुराणिक नाव: रामनंदीचरम, रामनाथीचरम
वर्तमान नाव: थिरुकन्नपुरम
जिल्हा: थिरुवायूर

क्षेत्र पुराण:

१. पुराणानुसार फार पूर्वी इथे एक राजा राज्य करीत होता. त्याला अपत्य नव्हते. तो शिव भक्त असल्याकारणाने त्याने अपत्यप्राप्तीसाठी भगवान शिवांचा यज्ञ केला. त्यावेळी आकाशवाणी झाली कि पार्वती देवी राजाची पुत्री म्हणून जन्म घेईल. एकदा तो राजा शिकारीसाठी गेला असताना त्याने चार छोट्या मुलींना पाहिलं. राजाने त्यांना आपल्या राजवाड्यात आणले आणि त्यांचे तो आपल्या पुत्रींप्रमाणे संगोपन करू लागला. लहान वयापासूनच ह्या मुली भगवान शिवांची भक्ती करत होत्या. त्या मोठ्या झाल्यावर त्या राजाने त्या मुलींचा भगवान शिवांशी विवाह करविला. विवाहानंतर त्या चार मुली चार विविध गावांमध्ये अंबिका झाल्या. १. ह्या मंदिरात म्हणजेच रामनंदीचरम येथे श्री सरीवर कुळली २. थिरुचेंगट्टनगुडी येथे श्री वैथकारू कुळली ३. थिरुपुगलूर येथे श्री करुंधर कुळली  ४. थिरुमरुगल येथे श्री वरंदर कुळली. ह्या प्रत्येक स्थळी अंबिका देवींचे स्वतंत्र देवालय आहे. 

२. असा समज आहे कि ह्या चारही अंबिकांनी एका गर्भवती स्त्रीला प्रसूतीमध्ये मदत केली. त्या गावांत एक गरीब स्त्री होती जी अंबिकांची उत्कट भक्त होती. ती गर्भवती असताना एके दिवशी तिची आई काही कामासाठी नदीच्या दुसऱ्या काठाच्या गावी गेली. पण परत येताना नदीला पूर आल्याने ती नदी पार करू शकली नाही. त्याचवेळी ह्या स्त्रीला प्रसूतिवेदना चालू झाल्याने तिने आर्ततेने आपल्या आईला हाक मारली. असा समज आहे कि त्यावेळी चार अंबिका तिच्या आईच्या रूपांत प्रगट झाल्या आणि त्यांनी तिची प्रसूती केली. आणि त्या परत जेव्हा मंदिरात गेल्या तेव्हा भगवान शिवांच्या पवित्र देवालयात जाऊ नाही शकल्या आणि बाहेरच थांबल्या. म्हणून त्यांची देवालये भगवान शिवांच्या देवालयापासून थोडी दूर आहेत.

त्यांनी प्रसूती केली म्हणून त्यांना शूलीअंबळ असं संबोधलं जातं. तामिळ मध्ये शूली / करू म्हणजे गर्भ.

३. पुराणानुसार श्रीलंकेवरून अयोध्येकडे परत जाताना श्री रामांनी अनेक शिव मंदिरांना भेट दिली. रावणाबरोबरच्या युद्धामध्ये प्राप्त झालेल्या पापांचं निरसन करण्यासाठी म्हणून त्यांनी ह्या मंदिरांमध्ये भगवान शिवांची पूजा केली. ते जेव्हा ह्या मंदिरात आले त्यावेळी नंदींना श्रीरामांची ओळख नसल्याने त्यांनी श्री रामांना पूजा करायची परवानगी दिली नाही. तेव्हा श्री पार्वती देवींनी नंदींचा हात धरला आणि श्रीरामांना पूजा करू दिली. श्री सोमस्कंदरांच्या मिरवणुकीमध्ये हे दृश्य अभिनयातून सादर केलं जातं. म्हणून पूर्वी ह्या स्थळाचे नाव रामनंदीश्वरम (रामनंदीचरम) असं होतं. ह्या स्थळाचे वर्तमान नाव थिरुकन्नपुरम असे आहे. असा समज आहे कि श्रीराम अजूनही संध्याकाळी इथे भगवान शिवांची पूजा करतात.

४. अजून एका आख्यायिकेनुसार अगस्त्य मुनी इथे आले आणि त्यांनी श्री भैरवांची स्थापना करून त्यांची पूजा केली. 

ह्या ठिकाणी ज्यांनी उपासना केली त्यांची नावे:
अगस्त्य मुनी, श्रीराम, सीतादेवी, चोळा राजा

वैशिष्ट्ये:

१. श्रीलंकेवरून अयोध्येकडे परत जाताना ज्या अनेक शिव मंदिरांना श्रीरामांनी भेट दिली त्यापैकी हे एक मंदिर आहे.

२. इथले शिव लिंग स्वयंभू आहे. ते भव्य असून त्याचा तळ पण मोठा आहे. 

३. आरतीच्या ज्योतीचे प्रतिबिंब अद्वितीय आहे.

४. गाभाऱ्याच्या मागे श्री लिंगोद्भवरांच्या आजूबाजूला श्री विष्णू आणि श्री ब्रह्म ह्यांची शिल्पे आहेत.

५. इथे श्री पार्वती देवींना कारू-कट्ट-अंबिका असे संबोधले जाते (अंबिका ज्यांनी गर्भाचं रक्षण केलं).

६. श्री अंबिका देवींच्या देवालयाच्या बाजूला काही चित्रे आहेत ज्यामध्ये एका चित्रामध्ये अगस्त्य ऋषी भगवान शिवांची पूजा करत आहेत असं चित्रित केलं आहे तर दुसऱ्या चित्रामध्ये अगस्त्य ऋषी श्री भैरवांची पूजा करत आहेत असे चित्रित केले आहे.

७. पुनर्वसू नक्षत्रावर जन्मलेल्यांसाठी हे स्थळ खूप शुभ मानलं जातं.

८. इथली उत्सव मूर्ती खूप शुभ आणि अद्वितीय आहे. 

९. इथल्या शिव लिंगाची पूजा श्री रामांनी केली म्हणून ह्या शिव लिंगाला श्री रामनाथस्वामी असे संबोधले जाते.

१०. श्री विष्णूंच्या १०८ दिव्यदेशांपैकी श्री सौरराज पेरुमल कोविल हे मंदिर इथून जवळच आहे.

११. इथल्या स्थळ विनायकांना अनुग्रह विनायक असे संबोधले जाते.

१२. हे अशा सात पाडळ पेथ्र स्थळांपैकी एक आहे ज्यांच्या मूळ नावाच्या शेवटी चरम शब्द आहे. (चरम शब्दाने शेवट होणारी सगळी मूळ नावे उपलब्ध नाहीत). ती सात स्थळे अशी - थिरुमुंडीचरम, थिरुपट्टिश्वरम, थिरुनरैवायूर, सिद्धीचरम, थिरुकोंडीचरम, थिरुवर्धमानीचरम, रामनंदीचरम / रामनाथीचरम (हे स्थळ थिरुकन्नपुरम).

मंदिराबद्दल माहिती:

मंदिरामध्ये गाभारा, अंतराळ आणि अर्धमंडप आहेत. हे मंदिर पूवाभिमुख असून इथे दोन परिक्रमा आहेत आणि प्रवेशावर कमान आहे. गाभाऱ्याच्या प्रवेशावर वृषभवाहनावर आरूढ असलेले भगवान शिव आणि श्री पार्वती देवींचे स्टुक्कोचे चित्र आहे.

मंदिरात प्रवेश केल्यावर लगेच गाभाऱ्याकडे मुख करून असलेले नंदी आणि बलीपीठ आहेत. इथे ध्वजस्तंभ नाही. गाभाऱ्यावर तीन स्तरांचं गोपुर आहे. इथले शिव लिंग स्वयंभू आहे. इतर लिंगांच्या तुलनेत हे शिव लिंग मोठे आहे आणि त्याचा तळ (अवूदयार) खूप मोठा आहे. 

कोष्ठ मूर्ती: श्री दक्षिणामूर्ती, श्री लिंगोद्भवर, श्री ब्रह्म आणि श्री दुर्गादेवी. 

श्री चंडिकेश्वरांची मूर्ती आतल्या परिक्रमेमध्ये आहे. जेव्हा भगवान शिवांच्या लिंगावर दीपारती केली जाते त्यावेळी शिव लिंगावर ज्योत दिसते. मंदिराच्या पुढ्यात पवित्र तीर्थ आहे. भगवान शिवांच्या उजव्याबाजूला श्री सरीवरकुळलीअम्मनदेवींचे देवालय आहे. त्या दक्षिणाभिमुख असून उभ्या मुद्रेत आहेत. 

श्री सुब्रह्मण्य त्यांच्या पत्नींसमवेत स्वतंत्र देवालयामध्ये आहेत. त्यांचा उजवा हात अभय मुद्रेमध्ये आहे आणि डाव्या हातात एक पुष्प आहे असे त्यांना चित्रित केले आहे. परिक्रमेमध्ये अगस्त्य ऋषी काशी भैरवांची पूजा करीत आहेत असे दृश्य असलेले शिल्प आहे. असा समज आहे की अगस्त्य ऋषींनी काशी भैरवांची इथे स्थापना केली आणि त्यांची पूजा केली. 

परिक्रमेमध्ये दुर्वास ऋषी, अगस्त्य ऋषी, शैव संत अप्पर आणि संबंधर आणि स्वर्गीय गाय कामधेनू ह्यांनी पूजिलेली शिव लिंगे आहेत.

बाहेरील परिक्रमेमध्ये पुढील देवालये आणि मूर्ती आहेत - श्री गणेश, श्री मुरुगन, श्री गजलक्ष्मी देवी, श्री सूर्य, श्री चंद्र, श्री महालक्ष्मीदेवी आणि नवग्रह.

नंदींसमवेत असलेली सोमस्कंदर ह्यांच्या उत्सव मूर्तीची महती ह्या मंदिरात खूप आहे. ही मूर्ती अशा रीतीने चित्रीत केली आहे कि श्री पार्वती देवी नंदीचा हात धरून त्यांना श्री रामांच्या भगवान शिवांच्या दर्शन घेण्याच्या मार्गातून दूर करत आहेत. 

प्रार्थना:

१. भाविक जन इथे जाणते अजाणते पणे केलेल्या पापांचे निरसन होण्यासाठी प्रार्थना करतात.

२. ग्रहांच्या दोषांचे निरसन होण्यासाठी भाविक जन इथे भगवान शिवांची रुद्राभिषेक करून पूजा करतात.

३. सुरक्षित प्रसूती घडण्यासाठी भाविक जन इथे श्री पार्वती देवींची पूजा करतात.

पूजा:

१. कामिग आगमानुसार इथे दैनंदिन पूजा केल्या जातात.

२. संध्याकाळी विशेष पूजा केली जाते

३. तसेच प्रदोष पूजा, पौर्णिमा आणि अमावस्या दिवशी पूजा केली जाते.

मंदिरात साजरे होणारे सण:

आवनी (ऑगस्ट-सप्टेंबर): श्री गणेश चतुर्थी
पूरत्तासी (सप्टेंबर-ऑक्टोबर): नवरात्री
ऎप्पासी (ऑक्टोबर-नोव्हेंबर): अन्नाभिषेक आणि स्कंद षष्ठी
कार्थिगई (नोव्हेंबर-डिसेम्बर): थिरुकार्थिगई
मारगळी (डिसेम्बर-जानेवारी): थिरुवथीरै
थै (जानेवारी-फेब्रुवारी): थै पुसम (पुष्य नक्षत्र दिवशी पूजा), मकर संक्रांति     

मंदिराच्या वेळा: सकाळी ८.३० ते दुपारी १२, संध्याकाळी ५ ते ८

मंदिराचा पत्ता:

श्री रामनाथस्वामी मंदिर,
थिरुकन्नपुरम (रामनंदीचरम),
तालुका: थिरुमारुगल
तामिळ नाडू ६०९७०४

दूरध्वनी: +९१-४३६६२९२३००, +९१-४३६६२९१२५७ 

अस्वीकरण आणि शिष्टाचार (Disclaimer and courtesy):

ह्या लेखांमधली माहिती संकलित करताना विविध आचार्यांचे उपन्यास, दक्षिण भारतातील काही नियतकालिके, तसेच इंटरनेट वरील विविध ब्लॉग्स आणि वेबसाईट्स ह्यांचा आधार घेतला आहे. आपल्याला ह्या लेखांमध्ये काही त्रुटी आढळल्यास आम्हाला जरूर कळवा.

Shri Ramnathaswami Temple at Thirukannapuram

Thirukannapuram is situated at a distance of about 12 kms from Nannilam and at a distance of about 3 kms from Thiruchengattankudi and about 2 kms from Thirupugalur. This Padal Pethra Sthalam is on the Southern bank of Kaveri. The place was earlier known as Ramanatheecharam / Ramanandeecharam. Shaiva Saint Sambandhar and Vallallar have sung sacred hymns in praise of Lord Shiva at this temple. The original temple must have existed even before the seventh century. Later on, the stone structure was constructed by Chola kings. Further extension was done by Nayaks and Maratha kings. The stone inscriptions in the temple mention the work and endowments done by Chola, Pandya and Vijaynagar kings.

Moolavar: Shri Ramnathswamy, Shri Ramnatheeshwarar, Shri Ramnandeecharamudaiyar
Utsavar: Nandi with Somaskanda
Devi: Shri Karuvarkuzhali, Shri Shuliambal, Shri Sarivarkuzhali
Kshetra Vruksha: Sonchafa in Marathi (Shenbagam in Tamil), Bakul in Marathi (Maghizham in Tamil)
Sacred Theertha: Rama Theertha
Pooja/Agama: Kameega Agama
Puranic Name: Ramnandeecharam, Ramanatheecharam
Present Name: Thirukannapuram
District: Thiruvaayur

Kshetra Puran:

1. According to Puran, long long ago the king who ruled over this place had no issue. As he was a devotee of Lord Shiva, he performed a yagnya for Lord Shiva. A celestial voice informed the King that Goddess Parvati will take birth as his child. Once while he was on a hunting trail, the king saw four female children. The king brought them to his place and started bringing them up as his own daughters. From an early age these children were great devotees of Lord Shiva. Later, the king gave them in marriage to Lord Shiva. They became four Ambikas in four nearby villages namely Shri Sarivarkuzhali (at this place), 2) Shri Vaaithakarukuzhali ( at ThiruChengattankudi), 3) Shri Karundharkuzhali (at Thirupugalur), 4) Shri Vanduvaarkuzhali (at Thirumarugal). In all four places there is a separate shrine for each of Ambikas. It is believed that all four Ambikas helped a pregnant lady during delivery. 

2. There was a poor lady in a nearby village who was an ardent devotee of Ambikas. Once she was pregnant and her mother was with her. One night her mother went to another village for an errand. She could not cross the river on the way back home due to heavy rain. As the lady was in delivery (pain) she called out the name of her mother. It is stated that at that time the four Ambikas manifested as her mother and helped the lady to deliver. When they went back to the temple they could not enter the sacred shrine of Lord Shiva, hence they stayed out. Hence we find their shrines are away from that of the shrine of Lord Shiva. Hence they are praised as Chooliambal. In Tamil Chool/karu means fetus. 

3. According to Puran, Lord Shriram visited a number of Shiva temples on his way back to Ayodhya from Shrilanka. He worshiped Lord Shiva at these places in order to seek relief from the sins he accrued during the war with Ravana. When he came to this temple, Nandi was not aware of the identity of Lord Shriram and hence did not allow him to worship. At that time Goddess Parvati restrained Nandi by holding him by hand and allowing Lord Shriram to worship. This is depicted in the procession of the idol of Shri Somaskandar. Hence this place was initially known as Ramanandeeeshwaram (Ramanandeecharam). At present this place is known as Thirukannapuram. Since Lord Shriram worshiped at this place it is believed that he is performing pooja even now in the evening.

4. Another incidence is stated in puran is that of Sage Agastya. He came to this place and installed an idol of Lord Bhairav and worshiped him. 

Those who worshiped at this place:
Sage Agastya, Lord Shriram,  Goddess Sita, Chola King. 

Special features:

1. This is one of the temples where Lord Shriram visited on his way back to Ayodhya from Shrilanka.

2. The Shiva Linga is big with a large base and is Swayambhu.

3. Reflection of flame during arthi is unique.

4. Behind the Sanctum we come across sculptures of Lord Vishnu and Lord Brahma in worshiping posture on either side of Lord Lingothbhavar.

5. Goddess Parvati is prayed at this place as Shri Karu-Katta-Ambika (Ambika who protected fetus)

6. There are a couple of paintings near Ambika’s shrine depicting Sage Agastya worshiping Lord Shiva and Sage Agastya worshiping Lord Bhairav.

7. This temple is an auspicious place for worshiping for those who are born in Punarvasu nakshatra.

8. The utsav murti is very auspicious and unique.

9. Since Lord Shiva was worshiped by Lord Shriram it is praised as Shri Ramanathaswamy.

10. One of the 108 divyadeshams of Lord Vishnu namely Shri Sauraraj Perumal Kovil is nearby.

11. The Sthala Vinayaka is praised as Anugraha Vinayaka.

12. This is one of the seven Lord Shiva temples (Padal Pethra Sthalam) whose original names end with the word Charam. (Not all names ending with Charam are now available). Those temples are Thirumundeecharam, Thirupatteeshwaram, Thirunaraivayur, Siddheecharam, Thirukondeecharam, Thiruvardhamaneecharam,  Ramanatheecharam/Ramanandeecharam (This place i.e. Thirukannapuram).

About the temple:

The temple consists of Sanctum Sanctorum, Antarala and Ardha Mandap. This is an east facing temple having two prakarams with an arch at the entrance. At the entrance of the Sanctum Sanctorum mandap, there is a stucco image of Lord Shiva and Goddess Parvati on Rishabha vahan.

As soon as we enter the temple we come across Balipeeth and Nandi facing the Sanctum in the Nandi mandap. There is no Dhwajastambha at this place. There is a three tier Gopuram over the Sanctum. The Shiva Linga is a Swayambhu Linga. It is comparatively big with a very large avudayar (base). 

Koshta Moortis: Lord Dakshinamoorti, Lord Lingothbhavar, Lord Brahma and Goddess Durga. 

The shrine of Lord Chandikeshwarar is in the inner Prakaram. When the Deep Aarti is done for Lord Shiva we can witness a flame (Jyot) on the Shiva Linga. The sacred theertha is in the front of the temple. On the right side of Lord Shiva’s shrine we come across the shrine of Devi Sarivarkuzhali Amman. She is facing the south in a standing position. Lord Subramanya is in a separate shrine along with his consorts. He is depicted with his right hand in Abhaya mudra and with a flower in his left hand. In the prakaram we come across Sage Agastya worshiping Kashi Bhairav. It is believed that he installed and worshiped Kashi Bhairav.

In the prakaram we come across Shiva Lingas worshiped by Sage Durvasa, Sage Agastya, Shaiva Saints Appar and Sambandhar and celestial cow Kamadhenu. 

In the outer prakaram we come across shrines and idols of Lord Ganesha, Lord Murugan, Goddess Gajalakshmi, Lord Surya, Lord Chandra, Goddess Mahalakshmi and Navagraha.

The utsav murti of Lord Somaskandar along with Nandi is considered to be very significant. This is sculptured in such a way that Ambika pulls Nandi away when he tries to intercept Lord Shriram from having darshan of Lord Shiva.

Prayers:

1. Devotees pray for pardon of the sins committed knowingly and unknowingly. 

2. To get relief from planetary doshas devotees perform Rudrabhishek and special pooja to Lord Shiva. 

3. Devotees pray to Goddess Ambika for safe delivery. 

Poojas: Daily pooja according to Kameega agama rules, special pooja in the evening, pradosha pooja, full moon, new moon etc

Festivals: 

Avani (Aug-Sept): Ganesh Chaturthi

Aippasi (Oct-Nov): Annabhishek and Skanda shashthi

Purattasi (Sept-Oct): Navaratri

Karthigai (Nov-Dec): Thiru Karthigai

Margazhi (Dec-Jan): Thiruvathirai

Thai (Jan-Feb): Makar Sankranti and festival on Pushya Nakshatra, Thai Pusam

Timing: 8.30 am to 12 noon, 5 pm to 8 pm

Address: 

Shri Ramanathswamy Temple,
Thirukannapuram (Ramanadeecharam),
Taluka Thirumarugal,
Tamil Nadu 609704

Phone: 91-443113025, 91-4366292300, 91-4366291257

Courtesy: Various websites and blogs

थिरुपुगलूर वर्धमानीचरम येथील श्री वर्धमानेश्वरर

आधीच्या लेखात उल्लेख केल्याप्रमाणे हे मंदिर थिरुपुगलूर येथील श्री अग्नीश्वरर मंदिराच्या आवारामध्ये आहे. हे मंदिर नन्नीलं पासून १२ किलोमीटर्सवर, थिरुवारुर पासून २१ किलोमीटर्सवर, नागपट्टीनं पासून २७ किलोमीटर्सवर, मयीलादुथुराई पासून ३२ किलोमीटर्सवर आणि कुंभकोणम पासून ४१ किलोमीटर्सवर. हे पाडळ पेथ्र स्थळ कावेरी नदीच्या दक्षिण काठावर वसले आहे. शैव संत संबंधर, सुंदरर आणि अप्पर ह्यांनी ह्या मंदिराची स्तुती गायली आहे. म्हणून हे मंदिर ७व्या शतकाच्याही आधीपासून अस्तित्वात असावं. १०व्या आणि ११व्या शतकामध्ये चोळा राजांनी ह्या मंदिराचा जीर्णोद्धार केला आणि विस्तारही केला. ह्या मंदिराच्या आवारात ६७ शिलालेख उपलब्ध आहेत.

मूलवर: श्री वर्धमानेश्वरर, श्री निगळकालनाथर
देवी: श्री मनोन्मनी अम्माई
पवित्र तीर्थ: अग्नी तीर्थ, बाल तीर्थ
क्षेत्र वृक्ष: पुन्नाग

क्षेत्र पुराण:

हे थिरुमुरुगनायनार ह्यांचे जन्मस्थान आहे. त्यांनी दररोज तीन वेळेला वनस्पती आणि फुले पुरवून ह्या मंदिराची सेवा केली. शैव संत संबंधर ह्यांनी त्यांच्या रचनांमध्ये थिरुमुरुगनायनार ह्यांची स्तुती केली आहे. अचलापूरम (नल्लूर पेरुमानम) ह्या स्थळी संबंधरांच्या विवाहसमयी त्यांना मुक्ती प्राप्त झाली.

ह्या ठिकाणी ज्यांनी उपासना केली त्यांची नावे:
श्री अग्नीदेव, १८ सिद्ध, भारद्वाज ऋषी, नळ राजा, अप्पर, सुंदरर आणि संबंधर

मंदिराबद्दल माहिती:

हे मंदिर पूर्वाभिमुख असून इथे पांच स्तरांचं राजगोपुर आहे आणि दोन परिक्रमा आहेत. बलीपीठ आणि नंदी गाभाऱ्याकडे मुख करून आहेत. भगवान शिवांचं देवालय श्री अग्नीश्वरांच्या देवालयाच्या शेजारी आहे. हे थिरुमुरुगनायनार ह्यांचे जन्मस्थान आहे. अचलापूरम (नल्लूर पेरुमानम) ह्या स्थळी संबंधरांच्या विवाहसमयी त्यांना मुक्ती प्राप्त झाली. इथले शिव लिंग स्वयंभू आहे.

मंदिरातल्या इतर मूर्ती आणि देवालये:

श्री बालगणपती, श्री दंडपाणी, श्री चंद्रशेखरर आणि श्री चंडिकेश्वरर. थिरुमुरुगनायनार ह्यांचे देवालय गाभाऱ्यासमोर आहे.

श्री अंबिका देवींचे दक्षिणाभिमुखी स्वतंत्र देवालय आहे. 

शैव संत संबंधर ह्यांनी रचलेली स्तोत्रे मंदिराच्या भिंतींवर कोरली आहेत.

प्रार्थना:

१. भाविक जनांचा असा समज आहे कि श्री वर्धमानेश्वरर ह्यांची पूजा केल्याने धन, आरोग्य, ज्ञान आणि समृद्धी प्राप्त होतात.

२. ह्या ठिकाणी पूजा केल्याने पितृदोषांचे निवारण होते असा पण समज आहे.

पूजा:

नियमित त्रिकाल पूजा, प्रदोष पूजा, संकष्टी, पौर्णिमा. दिवाळी आणि पोंगल सणांच्या वेळी विशेष पूजा केल्या जातात. तसेच तामिळ नववर्ष दिन आणि इंग्लिश नववर्ष दिनी विशेष पूजा केल्या जातात.

मंदिरामध्ये साजरे होणारे महत्वाचे सण:

वैकासि (मे-जून): श्री मुरुग नायनार ह्यांची गुरुपूजा

आनी (जून-जुलै): थिरुमंजनं

आडी (जुलै-ऑगस्ट): आडी पुरम - पूर्वा फाल्गुनी नक्षत्रदिवशी पूजा

आवनी (ऑगस्ट-सप्टेंबर): गणेश चतुर्थी

ऎप्पासी (ऑक्टोबर-नोव्हेंबर): अन्नाभिषेक

कार्थिगई (नोव्हेंबर-डिसेम्बर): कार्थिगई दीपम, प्रत्येक सोमवारी विशेष पूजा

थै (जानेवारी-फेब्रुवारी): मकर संक्रांति

मासी (फेब्रुवारी-मार्च): महाशिवरात्री

मंदिराच्या वेळा: सकाळी ६.३० ते दुपारी १२.३०, दुपारी ४ ते रात्री ९

मंदिराचा पत्ता:

श्री वर्धमानेश्वरर मंदिर,
थिरुपुगलूर वर्धमानीचरम,
थिरुकन्नपुरम मार्गे,
तालुका: थिरुमारुगल,
जिल्हा: नागपट्टीनं,
तामिळ नाडू ६०९७०४

दूरध्वनी: +९१-९४४३११३०२५, ०४३६६२३७१९८

मंदिराच्या पुजाऱ्याचा संपर्क: श्री रामनाद गुरुकल: +९१-९४८७८६४४८५ 

Shri Vardhamaneshwarar Temple at Thirupugalur Vardhamanecharam

As mentioned earlier this temple lies in the same temple complex as that of Shri Agnishwarar Temple at Thirupugalur. This is at a distance of 12 kms from Nannilam, 21 kms from Thiruvarur, 27 kms from Nagapattinam, 32 kms from Mayiladuthurai, 41 kms from Kumbhakonam. This is a Padal Pethra Sthalam on the southern bank of Kaveri revered by Shaiva Saints Sambandhar, Sundarar and Appar. Hence this temple must have existed even before the 7th century. It was extensively renovated during the 10th and 11th centuries by Chola kings. There are 67 stone inscriptions available in the temple complex.  

Moolavar: Shri Vardhamaneshwarar, Shri Nigazhkalanathar
Devi: Shri Manonmani Ammai
Sacred Theertha: Agni Theertha, Bala Theertha
Kshetra Vruksha: Punnaga tree

Kshetra Purana:

This is the birth place of Thirumuruganayanar. He served this shrine by supplying plants and flowers three times in a day. His devotion was praised by Shaiva Saint Sambandhar in his sacred hymns. He attended salvation at Achalapuram (Nallur Perumanam) during Shaiva Saint Sambandhar’s wedding. 

Those who worshiped at this place:
Lord Agni, 18 Siddhas, Sage Bharadwaj, King Nala, Appar, Sundarar and Sambandhar.

About the temple:

The temple has 5 tiered rajagopuram with two prakarams. It is east facing. Balipeeth and Nandi are facing the sanctum. The shrine of Lord Shiva is located adjacent to Lord Agnishwarar. This is the birth place of Shri Muruga Nayanar. He attained salvation at Achalapuram. Lord Agni, King Nala, 18 Siddhas, Sambandhar, Appar and Sundarar worshiped at this temple. Shiva Linga is a Swayambhu Linga. 

Other idols and shrines in this temple:

Bala Ganapati, Shri Dandapani, Shri Chandrasekharar and Shri Chandikeshwarar. Shri Muruga Nayanar’s shrine is opposite to sanctum.

Goddess Ambika is housed in a separate shrine facing the south. The sacred hymns sung by Shaiva Saint Sambandhar are inscribed on the walls. 

Prayers:

1. Devotees believe that by worshiping Lord Vardhamaneshwarar they will be bestowed with wealth, health, wisdom, prosperity.

2. They believe by worshiping at this place they will be absolved of pitrudosha.

Poojas: Regular treekaal pooja, Pradosh pooja, Sankashti, Pournima and special pooja on Diwali and Pongal. Special poojas are performed on Tamil new year and English new year.

Important festivals:

Vaikasi (May-June): Guru pooja of Shri Muruga Nayanar

Aani (June-July): Thirumanjanam

Aadi (July-August): Adi Puram

Avani (August-September): Ganesh chaturthi

Purattasi (September-October): Navaratri

Aippasi (October-November): Annabhishek

Karthigai (November-December): Special pooja on every Monday

Thai (January-February): Makar sankranti

Maasi (February-March): Mahashivaratri

Time: 6.30 am to 12.30 pm and 4pm to 9 pm

Address:
Shri Vardhamaneshwarar Temple,
Thirupugalur Vardhamanecharam
via Thiru Kannapuram,
Taluka Thiru Marugal,
District Nagapattinam,
Tamil Nadu 609704

Telephone: +91-9443113025, 04366237198

Contact number of priest: Shri Ramanadgurukal, +91-94878644858

Courtesy: Various websites and blogs

थिरुपुगलूर येथील श्री अग्नीश्वरर मंदिर

थिरुपुगलूर मयीलादुथुराईपासून ३२ किलोमीटर्सवर आहे आणि थिरुवारुर पासून २० किलोमीटर्सवर आहे. थिरुवारुर-पेरलम मार्गावर सन्ननल्लूर पासून ७ किलोमीटर्सवर आहे. इथे एकाच संकुलामध्ये दोन पाडळ पेथ्र स्थळं आहेत. एक श्री अग्नीश्वरर आणि दुसरं श्री वर्धमानीचरम. कावेरी नदीच्या काठावरील २७६ पाडळ पेथ्र स्थळांपैकी हे एक स्थळ आहे ज्याची स्तुती शैव संत संबंधर, सुंदरर आणि अप्पर ह्यांनी गायली आहे. म्हणून हे मंदिर ७व्या शतकाच्याही आधीपासून अस्तित्वात असावं. कालांतराने १०व्या आणि ११व्या शतकामध्ये चोळा राजांनी ह्या मंदिराची पुनर्निर्मिती केली. इथे ६७ शिलालेख आहेत.

शैव संत अप्पर ह्यांना इथे मुक्ती प्राप्त झाली. हे मंदिर शतभिषा नक्षत्र ज्यांचे आहे त्यांच्यासाठी उपासना करण्यासाठी योग्य आहे.

मूलवर: श्री अग्नीश्वरर, श्री कोनलपिरन, श्री शरण्यपुरीश्वरर, श्री पुन्नगवननाथर
देवी: श्री कुरुंथरकुळली, श्री चूडाम्बिका
उत्सव मूर्ती: श्री अग्निदेव, श्री चंडिकेश्वरर, श्री थिरुपुरनकरर, श्री ब्रह्मदेव
क्षेत्र वृक्ष: पुन्नग वृक्ष
पौराणिक नाव: पुन्नगवनम, शरण्यपुरम, रक्तारण्यम
पवित्र तीर्थ: अग्नी तीर्थ, बाण तीर्थ

क्षेत्र पुराण:

१. एकदा अग्निदेव, वायुदेव आणि वरुणदेवांमध्ये वाद निर्माण झाला. त्यामुळे अग्निदेव अदृश्य झाले. त्यामुळे पृथ्वीवर यज्ञादी कर्मे थांबली. ह्यावर उपाय म्हणून ऋषी, मुनी आणि देवांनी भगवान शिवांची उपासना केली. ह्याचा परिणाम भगवान शिवांच्या आज्ञेने अग्निदेव परत कार्यरत झाले. भगवान शिवांनी अग्निदेवांना जे नवीन रूप दिलं ते असं होतं - दोन मुखे, तीन पाय, चार शृंगे, सात हात आणि सात ज्वाला. भगवान शिवांनी इथे अग्निदेवांना अनुग्रह दिला म्हणून इथे भगवान शिवांना श्री अग्नीश्वरर असं संबोधलं जातं. भगवान शिवांनी अग्निदेवांना श्री चंडिकेश्वरांच्या रूपांत दर्शन दिलं.

२. इथे शरण्य राजाने भगवान शिवांची उपासना केली म्हणून भगवान शिवांना इथे श्री शरण्यपुरीश्वरर असं संबोधलं जातं.

३. बाणासुर नावाचा असुर होता. त्याची आई भगवान शिवांची रोज नवीन लिंग बनवून उपासना करायची. जेव्हा तिने १०८व्या लिंगाची पूजा केली त्यावेळी तिच्यामध्ये अशी भावना निर्माण झाली कि तिच्याएवढी भगवान शिवांची भक्ती करणारी दुसरी कुठलीच व्यक्ती नाही. त्यामुळे भगवान शिवांनी तिच्या प्रार्थनेला प्रतिसाद दिला नाही. तिला आपली चूक लक्षात आली आणि तिने भगवान शिवांकडे क्षमायाचना केली. भगवान शिवांनी तिला काशीला जाऊन मातीच्या लिंगाची उपासना करण्याची आज्ञा केली. तिचं वय जाणून बाणासुराने भगवान शिवांना त्याच्या आईला ह्या स्थळीच उपासना करू द्यायची परवानगी देण्यासाठी विनंती केली. भगवान शिवांनी बाणासुराची विनंती मान्य केली. बाणासुर आणि त्याच्या आईने इथे मातीचे लिंग तयार केले. त्याची पूजा करताना हे लिंग थोडं उत्तरेकडे झुकलं. अजूनही इथे शिव लिंग थोडं झुकलेलं दिसतं. म्हणून इथे भगवान शिवांना कोनलपिरन असं संबोधलं जातं (तामिळ मध्ये कोनल म्हणजे झुकणे आणि पिरन म्हणजे भगवान शिव).

४. प्रत्येक व्यक्तीच्या आयुष्यात साडे सात वर्षांचा काळ येतो ज्यामध्ये शनीदेवाचा प्रवास त्या व्यक्तीच्या जन्मराशीतुन होत असतो. ह्या काळाला साडे साती असं म्हणतात. नळ राजाची जेव्हां साडे साती चालू होती तेव्हां त्याला अनेक संकटांना तोंड द्यायला लागत होतं. हा त्रास कमी व्हावा म्हणून तो विविध शिव स्थळांना भेट देत होता. जेव्हां तो ह्या स्थळी पूजा करत होता त्यावेळी आकाशवाणीने त्याला सुचवले कि लवकरच त्याची ह्या त्रासातून मुक्तता होईल. म्हणून इथे श्री शनिदेवांना अनुग्रहमूर्ती समजलं जातं.

५. स्थळ पुराणानुसार शैव संत अप्पर शिव मंदिरांमध्ये जमीन आणि भक्तांसाठी बनवलेले पादचारी मार्ग स्वच्छ करून सेवा करायचे. ते ह्या कामासाठी उळवरम नावाचं कुदळीसारखं हत्यार वापरायचे. त्यांनी त्यांच्या आयुष्यातली बरीच वर्षं ह्या मंदिरातल्या भगवान शिवांची सेवा करण्यात घालवली. एकदा त्यांच्या भक्तीची परीक्षा घेण्यासाठी भगवान शिवांनी अप्पर जिथे स्वच्छता करत होते तिथे काही रत्ने विखुरली. पण अप्पर ह्यांनी ती कचरा समजून कचऱ्याबरोबरच स्वच्छ केली. त्यानंतर भगवान शिवांनी काही अप्सरांना धाडलं. पण अप्पर ह्यांनी त्यांच्याकडे पण लक्ष दिलं नाही. भगवान शिवांना कळून चुकलं की अप्पर ह्यांना धन, स्त्री, जमीन ह्यामध्ये काही रुची नाही. अप्पर शिवांकडे मुक्तीसाठी प्रार्थना करायचे. ते जेव्हा ८१ वर्षाचे होते त्यावेळी त्यांनी चित्राई ह्या तामिळ महिन्याच्या शतभिषा नक्षत्र दिवशी शेवटचं पथीगं गायलं. त्याच दिवशी ते भगवान शिवांमध्ये विलीन झाले. हा दिवस अप्पर उत्सव म्हणून साजरा केला जातो. ही घटना मंदिरातील एका चित्रामध्ये चित्रित केली आहे.

७. एकदा शैव संत सुंदरर ह्या मंदिरात आले आणि त्यांनी भगवान शिवांकडे धनाची मागणी केली. हे धन त्यांच्या पत्नींसाठी हवे होते. त्यावेळी मंदिरामध्ये काही दुरुस्तीचं काम चालू होतं. सुंदरर ह्यांनी त्यांची प्रार्थना आटोपल्यावर थोडी डुलकी घ्यायचं ठरवलं आणि तिथल्या दोन विटा उशी म्हणून वापरल्या. ते जेव्हा जागे झाले तेव्हा त्या दोन विटांचं रूपांतर सोन्यामध्ये झालं होतं. त्यांचा आनंद गगनांत मावला नाही आणि त्या आनंदभरात त्यांनी भगवान शिवांची स्तुती गायली.

८. अजून एका स्थळ पुराणामध्ये ह्या स्थळाच्या बाजूचे स्थळ पण समाविष्ट आहे ज्याचे नाव रामनंदीचरम आहे. इथल्या राजाने अपत्यप्राप्तीसाठी यज्ञ केला आणि भगवान शिवांना प्रार्थना केली. आकाशवाणीने घोष केला कि राजाला एक कन्या प्राप्त होईल. ही कन्या श्री पार्वती देवींचा अवतार असेल. जेव्हा राजा वनामध्ये शिकारीला गेला तेव्हा एका झाडाखाली त्याला चार मुली दिसल्या. त्याने त्यांना घरी आणले आणि त्यांना आपली अपत्ये मानून त्यांचे संगोपन केले. त्या जेव्हा विवाहयोग्य झाल्या त्यावेळी राजाने भगवान शिवांना त्यांच्याबरोबर विवाह करण्याची विनंती केली. असा समज आहे कि भगवान शिवांनी राजाच्या विनंती स्वीकारून त्या मुलींशी विवाह केला. म्हणून ह्या मंदिराच्या बाजूला चार मंदिरे आहेत ज्यामध्ये ह्यातील प्रत्येक कन्या स्थित आहे. त्या चार कन्यांची म्हणजेच श्री पार्वती देवींची नावे अशी आहेत १. ह्या मंदिरात श्री करुंधर कुळली २. थिरुमरुगल येथील श्री वरंदर कुळली ३. रामनंदीचरम येथील श्री सरीवर कुळली ४. थिरुचेंगट्टनगुडी येथील श्री वैथकारू कुळली.

अशी आख्यायिका आहे की ह्या चार देवींनी एका गर्भवतीला प्रसूतीसमयी मदत केली. म्हणून त्यांना चुलीअंबळ (तामिळ मध्ये गरोदर किंवा गर्भ) असं संबोधलं जातं. जेव्हा प्रसूती करून त्या परतल्या तेव्हा त्या भगवान शिवांपासून दूर राहिल्या. म्हणून ह्यातील प्रत्येक मंदिरात देवींचे देवालय शिवाच्या देवालयापासून दूर आहे. ह्या मंदिरात श्री पार्वती देवींना श्री करुकाथांबिगाई असं संबोधलं जातं.

९. असा समज आहे की इथे भगवान शिवांनी श्री भूमादेवी आणि सत्यशरद ऋषींना तांडव नृत्याचं दर्शन घडवून पावन केलं.

ह्या ठिकाणी ज्यांनी उपासना केली त्यांची नावे:

बाणासुर, देव, श्री भूमादेवी, श्री अग्निदेव, नळ राजा, शरण्य राजा, भारद्वाज ऋषी, १८ सिद्ध, नीलकंठ नायनार, सिरूथोंड नायनार, शैव संत अप्पर, सुंदरर आणि संबंधर.

वैशिष्ट्ये:

१. हे एकच स्थळ आहे जिथे श्री अग्निदेवांचे देवालय आहे. त्यांची मूर्ती दगडाची आहे.

२. उत्सव मूर्ती खूप सुंदर आहेत.

३. भूत, वर्तमान आणि भविष्य काळ दर्शविणारी तीन शिव लिंगे अलौकिक आहेत.

४. हे मुरुग नायनारांचे जन्मस्थान आहे. ते भगवान शिवांना रोज पुष्पे अर्पण करायचे. नल्लूर पेरुमानम (अचलापूरम) येथे शैव संत संबंधर ह्यांच्या विवाहाच्या दिवशी त्यांना मुक्ती प्राप्त झाली.

५. पेरिया पुराणानुसार मुरुग नायनार ह्यांच्या मठामध्ये पांच श्रेष्ठ नायनमारांनी शैव सिद्धांतावर चर्चा केली.

६. इथे श्री शनीश्वरांना अनुग्रह शनीश्वर असे संबोधले जाते.

७. हे शतभिषा नक्षत्रासाठी परिहार स्थळ आहे.

८. इथे कालसंहारमूर्तींचे स्वतंत्र देवालय आहे.

९. शैव संत अप्पर ह्यांनी त्यांनी रचलेल्या शिव स्तोत्रांपैकी शेवटचे स्तोत्र ह्या ठिकाणी रचले आणि इथेच त्यांना मुक्ती प्राप्त झाली. 

१०. हे स्थळ वास्तुपूजेसाठी प्रसिद्ध आहे.

११. ह्या मंदिराच्या भोवताली असलेला खंदक बाणासुराने खोदला असा समज आहे.

१२.  ह्या ठिकाणी अशी प्रथा आहे कि संधिप्रकाशाच्या समयी अंबिका देवींना शुभ्र साडी नेसवली जाते आणि त्यांची राजराजेश्वरी देवी म्हणून पूजा केली जाते. 

१३. इथले शिव लिंग थोडे कलंडले आहे.

१४. नवग्रह देवालयामध्ये सर्व नवग्रह इंग्लिश L ह्या आकारामध्ये सामावलेले आहेत. 

१५. ह्या स्थळी शनीश्वरांना अनुग्रह शनीश्वर असे संबोधले जाते.

मंदिराबद्दल माहिती:

मंदिराचा आवार साधारण ७३०० स्क्वेअर फूट वर पसरलेला आहे. हे मंदिर पूर्वाभिमुख असून ह्याला पांच स्तरांचं राजगोपुर आहे. परिक्रमेच्या प्रवेशाला तीन स्तरांचं राजगोपुर आहे. मंदिराच्या भोवताली खंदक आहे ज्याचे नाव बाण तीर्थ / अग्नी तीर्थ आहे. दोन राजगोपुरांच्या मध्ये ध्वजस्तंभ, बलीपीठ आणि नंदी आहेत. गाभाऱ्यामध्ये गाभारा, अर्धमंडप आणि महामंडप आहेत. इथले शिव लिंग (श्री अग्नीश्वरर) स्वयंभू आहे. हे लिंग शिव लिंगाच्या आकाराच्या गाभाऱ्यामध्ये पूर्वाभिमुख आहे. बाणासुराच्या कथेनुसार हे लिंग थोडे कलंडले आहे. 

कोष्ठ मूर्ती: श्री विनायक, श्री नटराज, श्री दक्षिणामूर्ती, अगस्त्य मुनी, श्री लिंगोद्भवर आणि त्यांच्या बाजूला श्री ब्रह्मदेव आणि श्री विष्णू, श्री ब्रह्मदेव, श्री दुर्गादेवी, श्री भिक्षादनर, श्री आलिंगन-कल्याण-सुंदरर. श्री चंडिकेश्वरांचे देवालय त्यांच्या नेहमीच्या स्थानी आहे. 

श्री अंबिका देवींचे दक्षिणाभिमुखी स्वतंत्र देवालय आहे. हे देवालय राजगोपुराच्या अगदी जवळ आहे. 

श्री अग्निदेवांचे स्वतंत्र देवालय आहे. ह्या देवालयातल्या मूर्तीमध्ये त्यांना दोन मुखे, सात हात, सात ज्वाला, चार शिंगे आणि तीन पाय आहेत. हे अग्निदेवांचं रूप दुर्मिळ आहे. अग्निदेवांची अशीच एक उत्सव मूर्ती पण आहे. श्री शनीश्वरांचे स्वतंत्र देवालय आहे. श्री शनीश्वरांच्या मूर्तीच्या शेजारी नळ राजाची मूर्ती आहे ज्यामध्ये नळ राजा शनीश्वरांना नमस्कार करत आहे. इथे श्री शनीश्वर आपल्या भक्तांची इच्छा पूर्ण करतात. म्हणून त्यांना इथे अनुग्रह शनीश्वर असे संबोधले जाते. 

इथे तीन शिव लिंगे आहेत जी भूत, वर्तमान आणि भविष्याची प्रतीके. आहेत. त्यांची नावे अशी आहेत - श्री भूतेश्वर (तामिळ मध्ये कदंथ काळ नाथर), श्री वर्धमानीश्वरर (तामिळ मध्ये निगळ काळ नाथर) आणि श्री भविष्येश्वरर (तामिळ मध्ये वरुंकाळ नाथर). भाविकांचा असा समज आहे कि ह्यांची उपासना केल्याने पूर्वजन्माची आणि सध्याची पापे नाहीशी होऊन भविष्यामध्ये मोक्षप्राप्तीची निश्चिती होते. 

नवग्रहांच्या देवालयामध्ये सर्व नवग्रह इंग्लिश L आकारामध्ये समाविष्ट आहेत. 

परिक्रमेमध्ये विविध देव, ऋषी आणि आचार्यांनी पूजिलेली शिव लिंगे आहेत जसे श्री विष्णू आणि श्री मुरुगन ह्यांनी पूजिलेली लिंगे तसेच नीलकंठशिव आचार्य, श्री इंद्रदेव, भारद्वाज ऋषी, दधिची ऋषी, व्यास ऋषी, भृगु ऋषी, जमदग्नी ऋषी, पुलस्ती ऋषी आणि जाबाली ऋषी ह्यांनी पूजिलेली लिंगे. 

परिक्रमेमध्ये पुढील देवालये आणि मूर्ती पण आहेत - स्थळ विनायक ज्यांना ज्ञानविनायक असे संबोधले जाते, ६३ नायनमार, पंचलिंग, शैव संत अप्पर आणि सुंदरर, वातापी, श्री सुब्रह्मण्य त्यांच्या पत्नींसमवेत, श्री शनीश्वरर, श्री अन्नपूर्णा, श्री महालक्ष्मी, श्री सरस्वती, श्री कालसंहारमूर्ती, श्री चिंतामणीश्वरर, श्री नर्दन विनायक, श्री नटराज, श्री काशी विश्वनाथ, श्री सोमस्कंदर, त्रिमूखासूर, श्री सोमनायकींसमवेत श्री सोमनायक, श्री भैरव, वामदेवलिंग आणि अघोरलिंग. 

ह्या मंदिराच्या संबंधित पुराणे चित्रित करणारी चित्रे ह्या मंदिरात आहेत. 

मंडपामध्ये श्री अग्नी तीर्थाच्या जवळ श्री चंडिकेश्वरांची मूर्ती आहे. 

असा समज आहे कि भगवान विष्णू क्षेत्र वृक्षाच्या खाली प्रकट झाले. 

प्रार्थना:

१. भाविक जन इथे चांगल्या गृहाची प्राप्ती होण्यासाठी तसेच चांगले सहचर आणि चांगली अपत्ये प्राप्त होण्यासाठी भगवान शिवांची प्रार्थना करतात.

२. नवीन गृह बांधणारे भाविक जन ह्या मंदिरातून तीन विटा नेतात आणि आपल्या नवीन गृहातील देवघराच्या आग्नेय आणि ईशान दिशेला त्या विटा ठेवतात. असे केल्याने वास्तुदोषांचे निवारण होते असा समज आहे. म्हणून इथे भगवान शिवांना वास्तूनाथर असे संबोधले जाते.

३. ज्या भाविकांना प्रसुती आणि विवाहामध्ये अडचणी येतात ते श्री पार्वती देवींची प्रार्थना करतात. विवाहातल्या अडचणींचे निरसन होण्यासाठी ते देवींना शुभ्र साडी आणि कल्याण माला अर्पण करतात.

४. शतभिषा नक्षत्रावर ज्यांचा जन्म झाला आहे ते इथे प्रार्थना करतात.

पूजा:

नियमित त्रिकाल पूजा, प्रदोष पूजा, संकष्टी, पौर्णिमा तसेच दिवाळी आणि पोंगल दिवशी विशेष पूजा केल्या जातात. तामिळ नववर्ष दिन आणि इंग्लिश नववर्षदिनी विशेष पूजा केल्या जातात.

मंदिरात साजरे होणारे महत्वाचे सण:

चित्राई (एप्रिल-मे): शतभिषा नक्षत्रावर १० दिवसांचा अप्पर उत्सव

वैकासि (मे-जून): १० दिवसांचा ब्रह्मोत्सव, श्री अग्निदेवांना भगवान शिवांनी ज्या दिवशी दर्शन दिलं त्या दिवशी उत्सव साजरा होतो, तसेच वैकासि पौर्णिमा उत्सव साजरा होतो.

आनी (जून-जुलै): थिरुमंजनं

आडी (जुलै-ऑगस्ट): पुरम - पूर्वा फाल्गुनी नक्षत्रावर पूजा

आवनी (ऑगस्ट-सप्टेंबर): श्री गणेश चतुर्थी

पूरत्तासी (सप्टेंबर-ऑक्टोबर): नवरात्री

ऎप्पासी (ऑक्टोबर-नोव्हेंबर): स्कंद षष्ठी, अन्नाभिषेक

कार्थिगई (नोव्हेंबर-डिसेंबर): थिरुकार्थिगई, प्रत्येक सोमवारी विशेष पूजा

मारगळी (डिसेंबर-जानेवारी): थिरुवथीराई

थै (जानेवारी-फेब्रुवारी): मकर संक्रांति

मासी (फेब्रुवारी-मार्च): महाशिवरात्री

पंगूनी (मार्च-एप्रिल): पंगूनी उत्तिरम, उत्तरा फाल्गुनी नक्षत्रावर पूजा

मंदिराच्या वेळा: सकाळी ६.३० ते १२.३०, संध्याकाळी ४ ते रात्री ९

मंदिराचा पत्ता:
श्री अग्नीपुरीश्वरर,
ऍट पोस्ट थिरुपुगलूर थिरुकन्नपुरम मार्गे,
तालुका थिरुमारुगल,
जिल्हा नागपट्टीनम,
तामिळनाडू ६०९७०४

दूरध्वनी: +९१-४३६६२३७७६, +९१-९४४३५८८३३९

पुरोहिताचा संपर्क: श्री रामनाथ गुरुक्कल - +९१-९४८७८६४८५८ 

अस्वीकरण आणि शिष्टाचार (Disclaimer and courtesy):

ह्या लेखांमधली माहिती संकलित करताना विविध आचार्यांचे उपन्यास, दक्षिण भारतातील काही नियतकालिके, तसेच इंटरनेट वरील विविध ब्लॉग्स आणि वेबसाईट्स ह्यांचा आधार घेतला आहे. आपल्याला ह्या लेखांमध्ये काही त्रुटी आढळल्यास आम्हाला जरूर कळवा.